Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UKN 27/96 Generato dall'IA

Supreme Court allows additional social insurance levy when repeated accident causes exist regardless of other safety factor worsening.

Numero d'incarto II UKN 27/96
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland dismissed the Social Insurance Institution's appeal against a decision imposing an additional social insurance contribution on a railway repair factory. The factory argued that safety conditions had improved despite a rise in accidents, but the court found the increase in accidents from 13 to 27 in the first half of 1995, combined with repeated causes, constituted a worsening of safety conditions. The court ruled that the additional levy applies whenever such repeated accident causes exist, independent of whether other statutory factors for worsening conditions are present.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych; § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r.: The imposition of an additional social insurance contribution is permissible when an increase in work accidents occurs due to repeated causes, irrespective of whether other factors specified in the regulation indicate a worsening of working conditions.

Parole chiave

Generato dall'IA
additional social insurance contribution worsening of working conditions repeated causes of accidents social insurance legislation employer safety obligations administrative reconsideration Supreme Court of Poland

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych
prawną decyzji wskazał art. 11 ust.
§ 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne
art. 15 K.P
Jedną z podstawowych zasad prawa pracy (art. 15 K.P.) jest obowiązek zakładu
art. 207 K.P
Obowiązek ten nakłada dodatkowo na zakład pracy i konkretyzuje art. 207 K.P.
art. 207 § 1 K.P
przestrzegania obowiązku wynikającego z art. 207 § 1 K.P., tj.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 6 grudnia 1996 r.

II UKN 27/96

Wymierzenie dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne jest dopuszczalne w sytuacji, gdy w zakładzie pracy doszło do wzrostu liczby wypadków przy

pracy z przyczyn powtarzających się bez względu na to, czy nastąpiło

pogorszenie warunków pracy według innych czynników określonych w § 5 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne., zgłaszania do

ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia

społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie: SN Jerzy Kuźniar, SA

Mieczysław Bareja (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 1996 r. sprawy z wniosku

Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych w B. o wysokość składek, na skutek kasacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z

dnia 11 września 1996 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 kwietnia 1996 r.

[...] i odwołanie Zakładów Naprawy Taboru Kolejowego w Ł. z dnia 21 września 1995 r.

oddalił.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 29 sierpnia 1995

r. obciążył Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego SA w Ł. od dnia 1 września 1995 r.

dodatkową składką w wysokości 7% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie

społeczne pracowników zakładu pracy, stwierdzając pogorszenie warunków pracy

wyrażające się wzrostem liczby wypadków przy pracy, w tym wypadków spowodowanych powtarzającymi się przyczynach. Organ ubezpieczeniowy jako podstawę

prawną decyzji wskazał art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r., Nr 25 poz. 137 ze zm.) oraz §

5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 68

poz. 330 ze zm.). Wydając decyzję oparł się na wniosku Okręgowego Inspektora Pracy

w B. oraz ustaleniach Państwowej Inspekcji Pracy stwierdzających wzrost ilości

wypadków w zakładzie pracy z 13 wypadków w I-szym półroczu 1994 r. do 27

wypadków w pierwszym półroczu 1995 r. oraz wykazanych, powtarzających się przyczynach wypadków przy pracy.

W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego

SA w Ł. wnosiły o zmianę decyzji administracyjnej i stwierdzenie braku obowiązku

opłacania dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne. Twierdziły, że ilość

wypadków w zakładzie pracy w latach 1992, 1993 i 1995 jest w zasadzie identyczna; w

zakładzie pracy w 1995 r. nastąpiła wyraźna poprawa w porównaniu do poprzednich lat

w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, szczególnie w zakresie występowania

chorób zawodowych oraz wypadków przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, jak i w ogóle

ciężkich wypadków. Porównywanie ilości wypadków w pierwszym półroczu 1995 r. w

stosunku do pierwszego półrocza 1994 r. nie oddaje stanu poprawy warunków

bezpieczeństwa pracy w zakładzie, bowiem rok 1994 był wyjątkowy i nietypowy [...].

Obciążenie dodatkową składką spowoduje brak środków finansowych zakładu pracy na

dalszą poprawę bezpieczeństwa pracy w zakładzie pracy, jak też utrudnić może

terminowe opłacanie składki ubezpieczeniowej w ogóle. Podniesiono wzrost wydatków

na poprawę warunków pracy, jak też twierdzono, że wzrost ilości wypadków dotyczy

wypadków lekkich, przy uznawaniu których występować mogą nieprawidłowości, w tym

też mogą występować okoliczności fikcyjne, trudne do eliminacji.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku zaskarżoną decyzję zmienił i ustalił, że Zakłady

Naprawcze Taboru Kolejowego w Ł. nie są zobowiązane do opłacania podwyższonej

składki na ubezpieczenia społeczne w okresie od 1 września 1995 r. do 29 lutego 1996

r. Sąd Wojewódzki ustalając, że istotnie w pierwszym półroczu 1995 r. w zakładzie

pracy wzrosła ilość wypadków przy pracy w porównaniu z analogicznym okresem 1994

r. stwierdził jednocześnie, że zmniejszyło się zagrożenie chorobami zawodowymi,

zmniejszeniu w porównaniu do lat ubiegłych uległa ilość rent z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych oraz nie było wypadków ze skutkiem śmiertelnym i

wypadków ciężkich. Opierając się na tych ustaleniach Sąd Wojewódzki stwierdził, że

skoro spośród wielu czynników wymienionych w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 29 stycznia 1990 r. tylko jeden z tych czynników wskazuje na pogorszenie

warunków bezpieczeństwa pracy, a pozostałe wykazują poprawę tych warunków, to

obciążenie zakładu pracy dodatkową składką na ubezpieczenie społeczne byłoby

niewspółmierne, zaś działanie inspektoratu pracy - wystąpienie z wnioskiem o

wymierzenie dodatkowej składki ubezpieczeniowej - nie może być dowolne i opierać się

tylko na badaniu jednego ze współczynników pogorszenia się warunków bezpieczeństwa pracy.

Wyrokiem z dnia 11 września 1995 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku rewizję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. oddalił, uznając ustalenia i ocenę stanu warunków bezpieczeństwa pracy w

zakładzie pracy oraz ocenę prawną dokonaną przez Sąd Wojewódzki, za trafne.

Wymieniając przyczyny wypadków stwierdził, ..."niewłaściwe składowanie i dojście do

materiałów (8 wypadków) oraz brak nadzoru (3 wypadki). Te ostatnie przyczyny nie

stanowią naruszenia obowiązku dbałości o zdrowie i życie pracowników". Nadto

stwierdził zwiększenie wydatków finansowych na bezpieczeństwo i higienę pracy w

zakładzie pracy, a co zatem idzie - dbałość zakładu o warunki pracy.

Od tego wyroku kasację wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 1993 r., Nr 68 poz. 330). Powołując się na

bezsporny w sprawie fakt wzrostu ilości wypadków przy pracy w pierwszym półroczu

1995 r. wywodził, że przepis § 5 rozporządzenia nie uwzględnia podziału wypadków na

wypadki zbiorowe, ze skutkiem śmiertelnym i ciężkie. Dotyczy wzrostu ilości wypadków

przy pracy, w tym w szczególności wypadków o powtarzających się przyczynach. Skoro

taki wzrost ilościowy miał miejsce i jest bezsporny, to ocena stanu bezpieczeństwa

pracy dokonana przez inspektora pracy i znajdująca wyraz w zaskarżonej decyzji, nie

tylko nie była dowolna, lecz zgodna z prawem i stanowiła wykonanie prawa. W związku

z tym skarżący wnosił o zmianę wyroków obu instancji sądowych i oddalenie odwołania

zakładu pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

Jak wynika z dokumentów kontroli przeprowadzonych przez państwową inspekcję pracy w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego SA w Ł., stan warunków

bezpieczeństwa pracy w tym zakładzie pracy był przedmiotem wielokrotnych kontroli.

Okręgowy inspektor pracy, wobec braku poprawy warunków bezpieczeństwa pracy i

utrzymujących się zagrożeń, już w 1992 r. wskazywał na nieprawidłową sytuację, lecz

decyzję w przedmiocie wystąpienia z wnioskiem o obciążenie zakładu pracy dodatkową

składką ubezpieczeniową wówczas cofnął wobec zobowiązań zakładu pracy dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa pracy w zakładzie. W 1994 r. w zakładzie

pracy stwierdzono 33 wypadki przy pracy, w tym w pierwszym półroczu 1994 r. - 13

wypadków. Kontrola państwowej inspekcji pracy przeprowadzona w lipcu 1995 r. stwierdziła 27 wypadków przy pracy w pierwszym półroczu 1995 r. Analiza przyczyn

wypadków wskazywała na powtarzające się przyczyny wypadków zależne wyłącznie od

organizacji pracy. Stan ten jest w sprawie bezsporny i takie w gruncie rzeczy są

ustalenia faktyczne Sądów obu instancji. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz

rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z

1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.) okręgowy inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy

może wystąpić z wnioskiem do oddziału ZUS o wymierzenie dodatkowej składki w

wysokości 7% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne pracowników

zakładu pracy, w którym stwierdzono pogorszenie warunków pracy wyrażające się

wzrostem co najmniej jednego z czterech wymienionych w punktach czynników. Dwa

pierwsze z tych punktów dotyczą zagrożeń chorobami zawodowymi oraz liczby

zachorowań na choroby zawodowe. Przepis § 5 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia dotyczy

liczby wypadków przy pracy, w tym w szczególności wypadków o powtarzających się

przyczynach.

Sformułowania zawarte w § 5 ust. 1 "pogorszenie warunków pracy wyrażające

się wzrostem co najmniej jednego z następujących czynników", wiąże się niewątpliwie z

charakterem czynników, jakie zostały wymienione w rozporządzeniu. Wzrost liczby

zatrudnionych w warunkach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i

natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia oraz przy pracach szczególnie uciążliwych w liczbie zatrudnionych bezpośrednio w produkcji, jeżeli wzrost tego udziału nie wynika

wyłącznie ze zmniejszenia zatrudnienia na stanowiskach bezpośrednio produkcyjnych

(§ 5 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia), to jeden z tych czynników. Sam fakt wzrostu

liczbowego pracowników narażonych na zagrożenie chorobą zawodową lub

zagrożonych wypadkiem stanowi już czynnik uzasadniający stosunkowe pogorszenia

warunków pracy. Następstwa zwiększonego zagrożenia w postaci wzrostu zachorowań

na choroby zawodowe (§ 5 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia) oraz wzrost ilości rent z tytułu

chorób zawodowych (pkt 4) rozkładają się w czasie. Dotyczy to wzrostu liczby

wypadków przy pracy, w szczególności wypadków o powtarzających się przyczynach

(pkt 3) i ilości rent przyznanych z tytułu wypadków (pkt 4). Wymienione czynniki

wywołujące pogorszenie się warunków pracy są ze sobą ściśle powiązane. Wzrost

liczby rent przyznanych z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych, jako

następstwo zagrożeń występujących w zakładzie pracy, nie musi oznaczać pogorszenia

warunków bezpieczeństwa pracy. Może stanowić następstwo warunków pracy, które

poprzednio istniały i które już nie istnieją. To samo może dotyczyć chorób zawodowych,

które ujawniły się po dłuższym czasie w terminie, w którym już zakład pracy nie stosuje

technologii narażającej pracowników na choroby zawodowe. Odmiennie traktować

należy czynniki wymienione w pkt 1 i 3. Ich wystąpienie - wzrost ilości osób

zatrudnionych w warunkach zagrożenia chorobą zawodową lub zwiększoną

możliwością wystąpienia wypadku przy pracy (pkt 1), wzrost ilości wypadków

spowodowanych w szczególności tymi samymi przyczynami (pkt 3), to potencjalny

wzrost ilości zachorowań na choroby zawodowe oraz potencjalny wzrost ilości rent

inwalidzkich z tytułu chorób zawodowych lub wypadków przy pracy. Dlatego też w

rozporządzeniu zawarte jest sformułowanie "wzrostem co najmniej jednego z

następujących czynników". Zwrot ten w świetle dokonanej analizy uzasadnia

stwierdzenie pogorszenia warunków pracy w przypadku stwierdzenia wzrostu, o którym

mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 3 rozporządzenia oraz w pkt 2, o ile występują nadal

zagrożenia, a także w przypadku wzrostu liczby przyznanych rent, o ile nadal występują

zagrożenia warunków pracy wynikające z pkt 1 i 3. Dokonana analiza § 5

rozporządzenia prowadzi do wniosku, że ponad dwukrotny wzrost ilości wypadków w

pierwszym półroczu 1995 r. w porównaniu do 1994 r., przy czym dotyczący wypadków

przy pracy spowodowanych powtarzającymi się przyczynami związanymi z wadliwą

organizacją pracy, w pełni uzasadnia zarzut naruszenia prawa materialnego przez

orzekające w sprawie Sądy i czyni kasację zasadną.

Jedną z podstawowych zasad prawa pracy (art. 15 K.P.) jest obowiązek zakładu

pracy zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Obowiązek ten nakłada dodatkowo na zakład pracy i konkretyzuje art. 207 K.P. Dlatego

też uznanie przez Sąd Apelacyjny nieodpowiedniej organizacji pracy - niewłaściwego

składowania i dostępu do materiałów oraz braku nadzoru, stanowiących przyczyny

wypadków przy pracy - za przyczyny nie stanowiące zasadniczego naruszenia

obowiązku dbałości o zdrowie i życie pracowników, jest w oczywisty sposób sprzeczne

z wyżej wskazanymi przepisami. Również niezrozumiałe są i sprzeczne z liczbami w

sprawie argumenty dotyczące wzrostu nakładów finansowych zakładu pracy na poprawę bezpieczeństwa warunków pracy. Skoro nakłady te w 1995 r. w porównaniu do

1994 r. (1.622.514 zł) wzrosły o kwotę 212.613 zł, to ten nominalny wzrost, uwzględniając trwającą inflację i jej stopień, oznacza faktycznie zmniejszenie nakładów na

poprawę warunków pracy. Powoływanie się przez Sądy orzekające w sprawie na te

argumenty, tak jak to czynił również zakład pracy w swoich pismach procesowych, nie

tylko nie odpowiada stanowi faktycznemu wynikającemu z dokumentów i ustalonemu

przez Sądy, ale nie znajduje również uzasadnienia prawnego. Dla oceny, czy w

zakładzie pracy nastąpiło pogorszenie warunków bezpieczeństwa pracy istotne jest to,

czy zachodzą w zakładzie pracy warunki określone w § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia,

czy też nie. Brak następstw określonych w § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia możliwy jest

do oceny w innym czasie. Przepis § 5 rozporządzenia - stosowanie dodatkowej składki

ubezpieczeniowej - istotnie ma charakter restrykcyjny i ma zastosowanie do zakładów

pracy, w których doszło do naruszenia obowiązków dotyczących zapewnienia

bezpiecznych warunków pracy [,,,]. Celem działania tego przepisu nie jest tylko

zwiększenie dochodów ZUS w związku ze zwiększeniem ryzyka ubezpieczeniowego,

lecz także i przede wszystkim wymuszanie na kierownictwie zakładu pracy

przestrzegania obowiązku wynikającego z art. 207 § 1 K.P., tj. ochrony pracowników. W

sytuacji występującej w sprawie zdecydowana większość wypadków przy pracy, wzrost

ilości tych wypadków wiąże się z nieprawidłową organizacją pracy, nieprzykładaniem

wagi do warunków bezpieczeństwa pracy przez nadzór, a zatem naprawienie sytuacji

jest możliwe poprzez działania nie wymagające szczególnych nakładów finansowych.

Do zaniedbań ze strony kierownictwa zakładu pracy w tym zakresie doszło pomimo

intensywnego działania inspektora pracy, a zatem działania tak inspekcji pracy, jak i

oddziału ZUS są w sprawie w pełni uzasadnione i zgodne z § 5 wyżej wskazanego

rozporządzenia. Tak Sąd Wojewódzki, jak i Sąd Apelacyjny, orzekające w sprawie

dokonały błędnej oceny prawnej stanu faktycznego, dopatrując się dla zastosowania §

5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia konieczności wystąpienia pogorszenia warunków

bezpieczeństwa pracy, wyrażającego się także we wzroście innych czynników

wywołujących pogorszenie warunków pracy określonych w tym przepisie.

Z tych wszystkich przyczyn, uznając kasację za zasadną, stosownie do art. 393 15

KPC orzeczono jak w sentencji.