Supreme Court voids proceedings when a mental health patient's lawyer is unnotified of a hearing date.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed lower court rulings denying a war veteran's disability pension due to procedural violations. The applicant, suffering from mental disorders, had a lawyer present at the first hearing but was never notified of the subsequent pre-judgment session. The Court held that excluding the lawyer from this critical hearing deprived the applicant of the right to defense under Article 379(5) of the Code of Civil Procedure, rendering the entire proceedings void. Consequently, the case was remanded to the first-instance court for a new trial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 379 pkt 5 KPC; Art. 393 § 13 KPC: Depriving a party of the right to defense by excluding their representative from a hearing due to lack of notice constitutes a ground for voiding the proceedings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 28 lutego 2001 r.
II UKN 247/00
Pozbawienie pełnomocnika osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne
możliwości udziału w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, wskutek niezawiadomienia przez sąd o jej terminie, jest równoznaczne z pozbawieniem
strony możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC).
Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA
Herbert Szurgacz (sprawozdawca) .
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2001 r. sprawy z wniosku
Stanisława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o
rentę inwalidy wojennego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 lutego 2000 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 22 lipca 1999 r. [...] i przekazał sprawę
temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 lipca 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie Stanisława S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B., odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z deportacją do ZSRR w okresie 1 czerwca
1940 r. do 28 lutego 1946 r. W oparciu o opinie biegłych Sąd ustalił, że schorzenia
wnioskodawcy w postaci zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, artrozy barków, kolan
i bioder, schorzenia układu krążenia oraz rozpoczynający się zespół psychoorganiczny nie są następstwem pobytu na deportacji. Schorzenia te mają charakter samoistny, są związane z wiekiem wnioskodawcy.
Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 lutego 2000 r. oddalił apelację
wnioskodawcy. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że między schorze-
niami wnioskodawcy, a pobytem na deportacji nie występuje wymagany przepisami
prawa związek przyczynowo-skutkowy. Sąd podkreślił, że po powrocie do kraju
wnioskodawca ukończył szkołę podstawową, technikum weterynaryjne i pracował
zawodowo przez 37 lat; pracę zawodową wykonywał również po przejściu na emeryturę. Do 1998 r. wnioskodawca nie leczył się psychiatrycznie, w Poradni Zdrowia
Psychicznego zarejestrował się w maju 1998 r., gdy rozpoczął starania o rentę.
Ustosunkowując się do podniesionego w toku rozprawy apelacyjnej przez pełnomocnika wnioskodawcy zarzutu nieważności postępowania z powodu pozbawienia
strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC) Sąd Apelacyjny stwierdził,
że nie miało ono miejsca. Wprawdzie o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie
wyroku przez Sąd Okręgowy nie został powiadomiony pełnomocnik wnioskodawcy,
to jednak obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestionował rozpoznania sprawy
bez udziału pełnomocnika i nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych.
W kasacji wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 379 pkt 5 KPC przez pozbawienie
go możliwości obrony swych praw w postaci zaniechania przez Sąd wezwania na
ostatnią rozprawę pełnomocnika wnioskodawcy i dopuszczenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, z którą wnioskodawca nie zgadzał się, ale ze względu na
zaburzenia psychiczne oraz stres związany ze stawiennictwem w Sądzie nie mógł
podjąć racjonalnych działań. Zarzucił również naruszenie art. art. 5, 133 § 3 i 214
KPC przez nieudzielenie wnioskodawcy potrzebnych wskazówek co do czynności
procesowych w sytuacji niezawiadomienia pełnomocnika o terminie rozprawy. Wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Zapewnienie możności obrony swych praw przez stronę stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych. Pozbawienie strony możności obrony swych
praw skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 KPC). Kodeksowe określenie „jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw” ma charakter
ogólny. Zaistnienie tej przesłanki nieważności postępowania powinno być ocenione
przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie może być wiązane wyłącznie z
sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu względnie z cał-
kowitym wyłączeniem ustanowionego pełnomocnika strony w tym postępowaniu.
Zdaniem Sądu Najwyższego w rozpoznawanej sprawie doszło do pozbawienia
strony możności obrony jej praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 KPC. Wnioskodawca
miał ustanowionego pełnomocnika, który był obecny na pierwszej rozprawie przed
Sądem Okręgowym. O terminie kolejnej rozprawy, poprzedzającej wydanie wyroku,
pełnomocnik nie został powiadomiony i w rozprawie tej nie uczestniczył. W kasacji
pełnomocnik wnioskodawcy trafnie zarzuca, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, iż obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestionował
rozpoznania sprawy bez udziału jego pełnomocnika i nie zgłaszał żadnych wniosków
dowodowych – nie znajduje potwierdzenia w protokole rozprawy przed Sądem
Okręgowym. W protokole rozprawy z dnia 22 lipca 1999 r., poza adnotacją o tym, że
wnioskodawca stawił się osobiście, znajduje się jeszcze stwierdzenie: „Wnioskodawca popiera odwołanie, odpis opinii biegłych sądowych otrzymałem”. Protokół stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 KPC w
związku z art. 158 § 1 pkt 2 KPC). Z przytoczonego oświadczenia wnioskodawcy nie
można wyprowadzić wniosku, że „obecny na rozprawie wnioskodawca nie kwestionował rozpoznania sprawy bez udziału jego pełnomocnika i nie zgłaszał żadnych
wniosków dowodowych”. Obecny na rozprawie wnioskodawca choruje między innymi
na zaburzenia psychiczne. Wprawdzie, według biegłych, schorzenie to związane jest
z wiekiem i nie pozostaje w związku z deportacją do b. ZSRR, to taka ich ocena,
mająca znaczenie dla osądu zasadności roszczenia, nie może w żaden sposób rzutować na sytuację procesową wnioskodawcy. Pozbawienie pełnomocnika osoby
cierpiącej na zaburzenia psychiczne możności udziału w rozprawie poprzedzającej
wydanie wyroku wskutek niezawiadomienia przez Sąd o terminie rozprawy jest równoznaczne z pozbawieniem tej osoby możności obrony swych praw, co skutkuje
nieważnością postępowania.
Z przytoczonych motywów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 KPC
orzekł jak w sentencji wyroku.