Supreme Court dismissed appeal; 3-year statute of limitations for occupational disease rent applies unless exceptional circumstances exist.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a lower court's decision to deny supplementary occupational disease pension due to the statute of limitations. The plaintiff argued for a 10-year limitation period and claimed the dismissal violated social coexistence principles, but the court found the 3-year rule from the Civil Code applied because the plaintiff knew of the injury and the employer immediately upon becoming a pension recipient. The court ruled that the plaintiff failed to prove exceptional circumstances justifying the extension of the limitation period.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 442 § 1 i 2 KC; Art. 5 KC: The three-year statute of limitations for claims regarding occupational disease compensation applies from the date of knowledge of the injury and the obligor, and may only be extended by social coexistence principles in cases of exceptional circumstances.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 11 września 1997 r.
II UKN 230/97
Uznanie zarzutu przedawnienia roszczenia o rentę uzupełniającą z tytułu
choroby zawodowej (art. 442 § 1 i 2 KC), za naruszający zasady współżycia
społecznego (art. 5 KC) może nastąpić w sytuacji usprawiedliwionej wyjątkowymi
okolicznościami.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Roman Kuczyński
(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 września 1997 r. sprawy z powództwa
Tadeusza S. przeciwko [...] Kopalniom Węgla Kamiennego w W. o rentę uzupełniającą z
tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu z dnia 2 października 1996 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Pozwem z dnia 15 maja 1996 r. powód Tadeusz S. dochodził od [...] Kopalni
Węgla Kamiennego renty uzupełniającej w kwocie 300 zł miesięcznie od dnia 15 maja
1993 r. z tytułu choroby zawodowej, związanej z zatrudnieniem u pozwanej.
W odpowiedzi na pozew pozwana podniosła zarzut upływu 3-letniego przedawnienia od daty ustania zatrudnienia powoda u pozwanej z dniem 5 lutego 1993 r.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 1996 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu oddalił
powództwo, uwzględniając zarzut przedawnienia.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 2 października 1996 r. oddalił
apelację powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego, podzielając w całej rozciągłości
argumentację Sądu I instancji.
Kasacja powoda od powyższego wyroku zarzuca naruszenie prawa materialnego
- 2 - art.. 442 § 1 KC i art. 5 KC przez uznanie, że upłynęło 3-letnie przedawnienie zamiast
10-letniego oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 2 KPC i 4771 § 11 KPC
przez nieprzeprowadzenie żadnych dowodów.
Sad Najwyższy rozważył, co następuje:
Kasacja jest nieuzasadniona. Bezspornie powód zakończył zatrudnienie u pozwanej z dniem 6 lutego 1993 r., w związku z nabyciem prawa do renty inwalidzkiej
trzeciej grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej.
Przepis art. 442 § 1 zd. 1 KC stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody
wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia,
w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej
naprawienia. Nie ulega wątpliwości, że powód, który z dniem 6 lutego 1993 r. był już
rencistą trzeciej grupy z tytułu choroby zawodowej - musiał przed tą datą powziąć
wiadomość, że szkoda w stanie jego zdrowia wskutek pylicy płuc, powstała w czasie i
wskutek zatrudnienia u pozwanej (która jest "osobą obowiązaną do naprawienia
szkody"). Graniczną zatem datą, a początkową dla biegu przedawnienia jest więc data 6
lutego 1993 r. i od tej daty należy liczyć 3-letni termin.
Wypada w tym miejscu nadmienić, że ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie
niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) obowiązującą od 1 stycznia 1990 r. skreślony został art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o
świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.
U. z 1983 r. Nr 40, poz. 144 ze zm.), który stwierdzał, że przewidziane ustawą
wypadkową świadczenia stanowią całkowite zaspokojenie roszczeń należnych
pracownikowi od zakładu pracy i który zamykał drogę sądową dla dochodzenia renty
uzupełniającej, opartej na przepisie art. 442 § 1 KC.
Otwarcie w 1990 r. drogi sądowej dla dochodzenia roszczeń z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych nie zaspokojonych ustawą wypadkową było w pewnym
sensie powrotem do regulacji prawnej sprzed 1 stycznia 1968 r.,. tj. sprzed wejścia w
życie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w
razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), która objęła od 1 stycznia 1969 r. także
choroby zawodowe, wprowadziła odpowiedzialność uspołecznionego zakładu pracy na
- 3 zasadzie ryzyka, zryczałtowała świadczenia i wyłączyła (art. 22) możliwość dochodzenia
innych roszczeń niż przewidziane tą ustawą. Czyniło to zadość głosom doktryny i
oczekiwaniom związków zawodowych - trudno zatem przyjąć, by powód w 3 lata od
ponownego stworzenia możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu choroby zawodowej
innych niż przewidziane ustawą wypadkową i opartych na art. 442 § 1 KC mógł się
powoływać na nieznajomość prawa.
Z kolei trafnie Sąd II instancji podniósł, że powód nie tylko nie wskazał żadnych
dowodów, ale nawet nie uprawdopodobnił, że w latach, w których był zatrudniony - a nie
były to lata 50-te, na które powołuje się jego pełnomocnik - pozwany zakład pracy w
sposób zawiniony, stanowiący zbrodnię lub występek zaniechał stosowania środków
zabezpieczających przed czynnikami szkodliwymi w miejscu pracy. Powód podjął pracę
w Kopalni pod koniec lat 70-tych, a już w latach 80-tych, szczególnie pod koniec tych lat
i w latach 90-tych rola związków zawodowych oraz Inspekcji Pracy, w tym w kwestii
zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy była na tyle znacząca, że
wykazania spowodowania choroby zawodowej działaniem przestępczym należałoby
oczekiwać nie przypuszczeniami i dywagacjami, lecz dowodami i to w postaci
skazującego wyroku karnego.
Uznać przeto należy za zasadne stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje 10-letnie przedawnienie z art. 442 § 2 KC, przy czym
całkowicie chybione są zarzuty kasacji dotyczące naruszenia art. 3 § 2 KPC (w brzmieniu sprzed 1 lipca 1996 r.) przez Sąd II instancji, który właśnie odnośnie zastosowania
tego przepisu przeprowadził w uzasadnieniu wyroku obszerny wywód prawny, który Sąd
Najwyższy w całej rozciągłości podziela.
Zarzut naruszenia art. 4771 § 11 KPC jest całkowicie chybiony, bowiem przepis
ten dotyczy spraw o ustalenie istnienia stosunku pracy, a nie każdej sprawy ze stosunku
pracy.
W końcu Sąd Najwyższy nie dopatruje się w niniejszej sprawie naruszenia art. 5
KC, mimo że uchybienie 3-letniemu przedawnieniu nie jest znaczne. Wystąpiło ono
jednak w okresie, kiedy zmiany legislacyjne na korzyść pracowników stawały się powszechnie znane, zaś powód pozostawał w świadomości zachorowania na chorobę
zawodową przez ponad 3 lata, a powinien być świadomy możliwości dochodzenia
świadczeń nie ograniczonych ustawą wypadkową przez 6 lat. W okresie przebudowy
- 4 stosunków gospodarczych, reorganizacji, likwidacji i upadłości zakładów pracy, tworzenia się nowych zakładów o innej strukturze organizacyjnej i majątkowej, pewność
obrotu prawnego wymaga, aby terminy przedawnienia były przestrzegane ściśle w celu
ułatwienia dochodzenia roszczeń.
Uznanie zarzutu przedawnienia za naruszający zasady współżycia społecznego
(art. 5 KC) mogłoby nastąpić w sytuacji usprawiedliwionej wyjątkowymi okolicznościami.
Powód takich okoliczności niczym nie wykazał, zaś nieznaczne czasowo (3,5 miesiąca),
przekroczenie trzyletniego okresu samo przez się nie jest niczym wyjątkowym. Zawsze
w przypadku wprowadzenia pewnej cezury czasowej istnieje możliwość jej
przekroczenia w sposób mniej lub bardziej znaczny. Wprowadzenie jej jednak służy
określonemu celowi - w przypadku przedawnienia roszczeń uniemożliwia osobie
uprawnionej domaganie się od oznaczonej osoby określonego zachowania się
(świadczenia) w nieskończonym przedziale czasowym i dla zachowania pewności w
obrocie prawnym zamyka możliwość tego żądania w zakreślonych ramach czasowych.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia
kasacji i na zasadzie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku.