Supreme Court dismissed cassation; court's ex officio evidence is an exception requiring objective necessity.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Stanisław T. against a lower court's refusal to grant him a disability pension. The applicant argued that the appellate court should have conducted ex officio psychiatric examinations despite his spinal issues, but the court found no objective necessity for such evidence. The decision established that ex officio evidence collection is a rare exception requiring a justified, objective assessment of necessity.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 232 KPC; Art. 290 § 1 KPC: The court's ex officio collection of evidence not indicated by a party is permissible only in exceptional procedural situations and must stem from an objective assessment of the necessity to conduct it.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 9 września 1998 r.
II UKN 182/98
Działanie sądu z urzędu i przeprowadzenie dowodu nie wskazanego
przez stronę jest po uchyleniu art. 3 § 2 KPC dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach procesowych oraz musi wypływać z opartego na zobiektywizowanej ocenie przekonania o konieczności jego przeprowadzenia.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie: SA Beata Gudowska (sprawozdawca), SN Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 września 1998 r. sprawy z wniosku
Stanisława T. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi
Regionalnemu w Z. o rentę inwalidzką rolniczą, na skutek kasacji wnioskodawcy od
wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z
dnia 27 stycznia 1998 r. [...]
o d d a l ił kasację.
Uzasadnienie
Stanisław T., urodzony w dniu 3 czerwca 1963 r., który po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Rolniczej prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne o powierzchni
18,81 ha i złożył w Oddziale Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Z. wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w tym gospodarstwie, wskazując jako jej przyczynę schorzenia potwierdzone zaświadczeniem
lekarskim - skoliozę odcinka piersiowego kręgosłupa oraz niedowład połowiczy jednostronny.
Na podstawie zgodnych ustaleń Obwodowej i Wojewódzkiej Komisji Lekarskich do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia co do braku długotrwałej niezdolności do
pracy w gospodarstwie rolnym wnioskowi odmówiono decyzją Kasy z dnia 4 października 1996 r.
W postępowaniu odwoławczym przeprowadzony został dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu interny, neurologii i ortopedii, uwzględniającej wyniki badania przedmiotowego oraz badań diagnostycznych ośrodkowego układu nerwowego
oraz rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym. Zawarta w tej opinii ocena zdolności
wnioskodawcy do pracy w gospodarstwie rolnym wiązała się z rozpoznaniem powstałego w dzieciństwie skrzywienia kręgosłupa piersiowego. W ocenie biegłych obecnie, kiedy postęp tego schorzenia zatrzymał się po okresie rozwoju i wzrostu organizmu, a jeszcze nie zaznaczyły się zmiany zwyrodnieniowe, skrzywienie kręgosłupa
nie powoduje uszkodzenia obwodowego układu nerwowego, ani nie wpływa na wydolność układów krążenia i oddychania, co decyduje o braku ograniczenia zdolności
ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym.
W czasie procesu wnioskodawca był hospitalizowany w Klinice Chorób Nerwowych w B. (od 25 lipca do 5 sierpnia 1997 r.) z powodu niedoczulicy kończyn lewych o nieznanej przyczynie, z obserwacją w kierunku hipochondrii oraz podejrzenia
schozofrenii. W trakcie jego pobytu w szpitalu, po konsultacji specjalisty psychiatry,
rozpoczęto leczenie w poradni zdrowia psychicznego, w związku z czym Sąd Wojewódzki dodatkowo dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry. Opinia tego biegłego
- wydana na podstawie badania podmiotowego i analizy dokumentacji leczenia - nie
potwierdziła podejrzenia choroby psychicznej, mimo stwierdzenia obciążenia dziedzicznego ze strony siostry ojca.
Uznawszy, że wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego potwierdziły ustalenia faktyczne organu rentowego o niespełnieniu warunków z art. 21
ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst:
Dz.U. z 1997 r. Nr 7, poz. 25), Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, wyrokiem z dnia 3 grudnia 1997 r., odwołanie Stanisława T.
oddalił.
W apelacji wnioskodawca domagał się ponownego rozpoznania sprawy z
uwzględnieniem treści nowej opinii biegłych specjalistów neurologa i ortopedy; ponownej i prawidłowej oceny schorzenia kręgosłupa, które powstało w czasie pracy w
gospodarstwie rolnym oraz wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie
wniosku o rentę.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację wyrokiem z dnia 27 stycznia
1998 r., podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji co do tego, że ocena stanu
zdrowia wnioskodawcy dokonana przez biegłych lekarzy była trafna i zgodna z wiedzą lekarską w specjalnościach odpowiednich do rodzaju rozpoznawanych schorzeń.
Kasacja - wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy - została oparta na
podstawie art. 3931 pkt 2 KPC, uzasadnionej zarzutem naruszenia przepisu art. 290
§ 1 KPC. Miało ono mieć wpływ na rozstrzygnięcie przez to, że Sąd Apelacyjny oddalił apelację bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego psychiatry wydanej w
oparciu o wyniki obserwacji szpitalnej oraz, że nie ustosunkował się do przedstawionego przed Sądem Apelacyjnym zaświadczenia lekarskiego z dnia 7 kwietnia 1997 r.
Wnioski kasacji zmierzały do uzyskania uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem pominiętego dowodu.
Sąd Najwyższy stwierdził, że kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Sąd Apelacyjny nie naruszył prawa procesowego przez uchybienie przepisowi
art. 290 § 1 KPC, skoro przepis ten nie normuje sytuacji, w której dowód ma być dopuszczony i przeprowadzony, lecz kwestię środka dowodowego. Zamieszczony w
rozdziale o opinii biegłych, uzupełnia tylko przepis art. 278 KPC w ten sposób, że
upoważnia sąd do zwrócenia się o wydanie opinii nie tylko do biegłego, lecz także do
odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego. Jeżeli natomiast
kasację interpretować w ten sposób, że Sąd Apelacyjny powinien był - zdaniem
skarżącego - prowadzić z urzędu dalsze, pogłębione postępowania dowodowe dla
wykazania istnienia u wnioskodawcy choroby psychicznej skutkującej jego długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to - gdy strona nie wskazywała
tego dowodu - uchybienie Sądu Apelacyjnego można by wytykać tylko z powołaniem
się na art. 232 KPC, a tego w kasacji nie uczyniono.
W rozpoznawanej sprawie nie sposób zresztą czynić Sądowi Apelacyjnemu
zarzutu, że nie dopatrzył się potrzeby przeprowadzenia dodatkowego dowodu z formie opinii psychiatrycznej, wydanej na podstawie obserwacji szpitalnej, skoro trafnie
oceniona przez ten Sąd opinia biegłego psychiatry [...] jednoznacznie wykluczyła
postawione w zaświadczeniu lekarskim z dnia 7 kwietnia 1997 r. (które - wbrew
twierdzeniom kasacji - znajduje się w aktach) podejrzenie choroby psychicznej. Należy mieć przy tym na uwadze także to, że w odwołaniu od decyzji odmawiającej
prawa do renty wnioskodawca, jako przyczynę swojej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wskazywał dolegliwości kręgosłupa i w apelacji powtórzył skargi
na niedomogę tego narządu. Schorzenie psychiatryczne, a ściślej - podejrzenie choroby Bleulera, pojawiło się dopiero w toku procesu, i od razu, mimo istnienia obcią-
żenia dziedzicznego, zostało obalone wobec braku stwierdzenia jakichkolwiek charakterystycznych jej objawów lub towarzyszących im zjawisk. Tak też dalsze prowadzenie dowodów w tym zakresie było niecelowe.
Należy podkreślić, że przewidziana w zdaniu drugim art. 232 KPC możliwość
dopuszczenia przez sąd dowodu z urzędu, stanowi wyjątek od zasady aktywności
stron w procesie wyrażającej się obowiązkiem wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Działanie sądu z urzędu i przeprowadzenie dowodu nie wskazanego przez stronę jest - po uchyleniu przepisu art. 3 § 2
KPC - dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach procesowych oraz musi wypływać z opartego na zobiektywizowanej ocenie przekonaniu o konieczności jego przeprowadzenia.
W rozpoznawanej sprawie taka konieczność nie zachodziła, toteż wobec
braku także jakichkolwiek argumentów na uzasadnienie zarzutu naruszenia przez
Sąd drugiej instancji wymienionego w kasacji przepisu art. 290 KPC, Sąd Najwyższy
orzekł jak w sentencji, na zasadzie art. 39312 KPC.