Social security court dismisses appeal finding late payment constitutes voluntary withdrawal from insurance.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the farmer's appeal regarding her social security status after finding that her request for payment deferral did not occur before the deadline. The court ruled that without a prior deferral request, failing to pay premiums constitutes a voluntary withdrawal from insurance under the relevant statute. Consequently, the lower court's finding that the farmer remained insured was overturned due to this procedural error.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników; Art. 50 ust. 1 tej ustawy: A request for payment deferral must be submitted before the deadline; otherwise, failure to pay constitutes a voluntary withdrawal from insurance.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 10 stycznia 2001 r.
II UKN 168/00
Wniosek rolnika podlegającego ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym
rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) o umorzenie zaległych rat składek ubezpieczeniowych i odsetek od nich, nie może być traktowany jako wystąpienie o odroczenie terminu płatności składek przed jego
upływem (art. 3 ust. 4 tej ustawy), co pozwala na uznanie (przy braku warunków
z art. 50 ust. 1 tej ustawy), że ma miejsce odstąpienie od ubezpieczenia.
Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (sprawozdawca), Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2001 r. sprawy z wniosku
Zuzanny P. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi
Regionalnemu w C. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, na
skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 28
grudnia 1999 r. [...]
z m i e n i ł zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, iż oddalił apelację
Zuzanny P. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Lublinie z dnia 20 lutego 1999 r. [...],
nie obciążył Zuzanny P. kosztami postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 kwietnia 1997 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w C. stwierdziła ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wnioskodawczyni Zuzanny P. wobec nieopłacenia przez nią składek od dnia 1
stycznia 1996 r.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem
z dnia 20 lutego 1998 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni, zaś Sąd Apelacyjny-
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, wyrokiem z dnia 3 września 1998
r. oddalił jej apelację od tego wyroku.
Wskutek kasacji wnioskodawczyni Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1999 r., uchylił wyrok Sądu drugiej instancji i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania z uzasadnieniem, że ustalenie, iż wnioskodawczyni poprzez nieopłacanie w terminie składki odstąpiła od ubezpieczenia
(art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników,
jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), było przedwczesne, ponieważ, z
jednej strony, występowała ona o odroczenie terminu płatności składek, ich częściowe umorzenie oraz o umorzenie odsetek w całości, z drugiej strony - zaległe składki
były przynajmniej w części potrącane z przysługującego świadczenia (art. 50 ust. 1
ustawy), które to potrącenie nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzą okoliczności
pozwalające na uznanie, że doszło w sposób konkludentny do odstąpienia od
ubezpieczenia społecznego na wniosek - art. 3 ust. 4 tej ustawy (II UKN 601/98,
OSNAPiUS z 2000 r. nr 13, poz. 527).
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Lublinie po ponownym rozpoznaniu sprawy zmienił wyrok Sądu
Okręgowego w Lublinie z dnia 20 lutego 1999 r. i ustalił, że wnioskodawczyni podlega na swój wniosek ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie od dnia
1 lipca 1996 r. i umorzył postępowanie w pozostałej części. Sąd Apelacyjny ustalił, że
decyzją z dnia 2 października 1998 r. organ rentowy zmienił zaskarżoną decyzję z
dnia 18 kwietnia 1997 r. w ten sposób, że stwierdził ustanie ubezpieczenia wnioskodawczyni od dnia 1 lipca 1996 r., a nie jak pierwotnie, od dnia 1 stycznia 1996 r. , co
uzasadniało umorzenie postępowania odnośnie ubezpieczenia w I i II kwartale 1996
r. Co do pozostałego okresu Sąd Apelacyjny uznał, iż przyjęcie przez organ rentowy
faktu nieopłacania składek za odstąpienie od ubezpieczenia jest sprzeczne z przepisem art. 3 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ przepis ten
wymaga złożenia przez osobę podlegającą ubezpieczeniu na wniosek oświadczenia
o odstąpieniu od ubezpieczenia, zaś wnioskodawczyni nie złożyła żadnego oświadczenia o odstąpieniu od ubezpieczenia, a swoim zachowaniem nie dała podstaw do
takich wniosków, jakie wyciągnął organ rentowy. Zdaniem Sądu drugiej instancji
wnioskodawczyni wystąpiła o odroczenie płatności składek, ich częściowe umorzenie
oraz uiszczenie odsetek w całości, nadto organ rentowy potrącał składki z przysługującego wnioskodawczyni zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego, wobec czego brak
było podstaw do przyjęcia, że istniały przesłanki do odstąpienia od ubezpieczenia na
wniosek w związku z nieopłacaniem składki w terminie.
Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy, zarzucając naruszenie
prawa materialnego - art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 KPC
przez błędną ocenę dowodów, ponieważ wnioskodawczyni, tak jak tego wymaga powołany przepis art. 3 ust. 4 ustawy, nie występowała o odroczenie terminu płatności
składki przed jego upływem, a dopiero po powstaniu zwłoki, a zatem nieopłacenie
składki w terminie należało uważać za równoznaczne z odstąpieniem od ubezpieczenia na wniosek.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Kasacja okazała się uzasadniona. W aktach organu rentowego znajdują się
[...] pisma tego organu adresowane do wnioskodawczyni, z których jednoznacznie
wynika, że jej konto ubezpieczeniowe wykazuje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentowe oraz z tytułu
odsetek, przy czym kwota wypłacanych zasiłków została pomniejszona o należności
z tytułu odsetek, co jednak nie skutkowało spłatą zadłużenia. Jednocześnie na przestrzeni lat 1994-1997 do organu rentowego wpłynęły 2 wnioski wnioskodawczyni o
umorzenie zaległej składki emerytalnej wraz z odsetkami (z 24 lutego i 22 kwietnia
1994 r.), uwzględnione przez organ, oraz 2 wnioski (z 11 stycznia 1995 r. i z dnia 12
lutego 1996 r.) o odroczenie terminu płatności składki emerytalnej za I kwartał 1996
r., także uwzględnione przez organ rentowy (odroczono płatność do 30 marca 1996
r.). Jednakże już 10 kwietnia 1996 r. wnioskodawczyni ponownie była w zwłoce [...],
a w dniu 27 stycznia 1997 r. wystąpiła o umorzenie odsetek i „kilku ubiegłych rat
emerytalnych” [...], który to wniosek organ rentowy uwzględnił w części dotyczącej
umorzenia odsetek pod warunkiem spłaty należności głównej za I kwartał 1996 r. - I
kwartał 1997 r. w kwocie 577,28 zł w terminie do 29 marca 1997 r. Innych wniosków
ani dowodów uiszczenia zaległości akta organu rentowego nie zawierają.
W ponownym postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym wnioskodawczyni nie
przedstawiła dowodów na okoliczność spełnienia, odnośnie do okresu ubezpieczenia
(opłacania składek) za okres po dniu 1 lipca 1996 r. warunków z art. 3 ust. 4 ustawy
o ubezpieczeniu społecznym rolników, a mianowicie, że przed (podkreśl. SN) upły-
wem terminu płatności wystąpiła o jego odroczenie, albo, że nieopłacenie składki w
terminie było skutkiem siły wyższej. Do pisma z dnia 15 grudnia 1999 r. zatytułowanego „sprzeciw” wnioskodawczyni dołączyła plik znanych już Sądowi dokumentów,
opatrzonych własnymi dopiskami i komentarzami, które jednak spornej okoliczności
ubiegania się o odroczenie terminów płatności składki ubezpieczeniowej nie wyjaśniły. Natomiast organ rentowy na żądanie Sądu przedstawił w piśmie z dnia 9 grudnia 1999 r. [...] szczegółowe rozliczenie składek wnioskodawczyni, wypłat na jej
rzecz zasiłków i zaległości za lata 1989-1999, z którego wynika między innymi, iż
mimo wypłacania w 1996 r. pomniejszonych o zadłużenia zasiłków rodzinnych, pozostało zadłużenie w kwocie 496,40 zł za III-IV kwartał 1996 r. plus odsetki na dzień
31 grudnia 1996 r. w kwocie 131,80 zł. Jednocześnie z akt organu rentowego wynika, iż organ ten umorzył tylko odsetki za okres I-IV kwartał 1996 r. pod warunkiem
spłaty należności głównej (577,28 zł) i uprzedził zarówno o wyłączeniu z ubezpieczenia rolniczego, jak i o konieczności zwrotu pobranych zasiłków rodzinnych. Skoro
zatem wnioskodawczyni była pouczona o możliwości wyłączenia jej z ubezpieczenia
społecznego i żadnego wniosku o odroczenie terminu płatności składki ubezpieczeniowej nie złożyła, zachodzi sytuacja opisana w art. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników, a mianowicie, iż nieopłacenie w terminie składki i brak wniosku
o odroczenie terminu płatności złożonego przed tym terminem, jest równoznaczne z
odstąpieniem od ubezpieczenia na wniosek. Zauważyć przy tym należy, iż w 1996 r.
wnioskodawczyni nie składała wniosku o zasiłek rodzinny i zasiłki pomniejszone o
zadłużenia wypłacono tylko do kwietnia 1997 r. Wobec wydania decyzji z dnia 2 października 1998 r. obejmującej ubezpieczeniem do 30 czerwca 1996 r. (w miejsce
ustania ubezpieczenia od dnia 1 stycznia 1996 r.), wnioskodawczyni nie przysługiwały świadczenia ubezpieczeniowe, które mogłyby być pomniejszone o zaległości
składkowe, a więc nie mógł mieć zastosowania przepis art. 50 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że Sąd drugiej
instancji, sprzecznie z materiałem dowodowym przyjął, że wnioskodawczyni dała
podstawy do uznania, iż przed upływem terminu płatności składki wnosiła o jej odroczenie, a tym samym, że nieopłacanie składek nie było równoznaczne z odstąpieniem od ubezpieczenia, co w konsekwencji naruszyło przepis art. 3 ust. 4 powołanej
ustawy.
Z powyższych motywów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39315 KPC orzekł jak
w sentencji wyroku.