Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UKN 155/00 Generato dall'IA

Supreme Court allows pension claim by counting farm work during school holidays if over half-time.

Numero d'incarto II UKN 155/00
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the Social Insurance Office's cassation appeal, upholding the lower court's decision to grant the pensioner an emirity. The court ruled that farm work performed during school holidays counts toward the pension qualification period if it exceeded half the standard workday. This interpretation clarifies that seasonal assistance in family farms satisfies the statutory requirement for pension accrual.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; work performed in a farm after age 16 and before January 1, 1983, exceeding half the standard workday, is considered for pension rights even if done during school holidays.

Parole chiave

Generato dall'IA
pension qualification period farm work assessment school holiday employment half-time work requirement social insurance system emirity rights seasonal agricultural labor

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
pracy, także w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997 nr
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 19 grudnia 2000 r.

II UKN 155/00

Przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1

stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu

pracy, także w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2

lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2000 r. sprawy z wniosku

Luby S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym i emeryturę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił Lubie S. przyznania

emerytury na podstawie art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.),

uznając za udowodnione 29 lat, 2 miesiące i 9 dni okresów ubezpieczenia. Nie

uwzględnił okresu od dnia 15 kwietnia 1960 r. do dnia 30 listopada 1963 r., przyjąwszy, że równolegle z uczęszczaniem do Technikum Ekonomicznego w B. nie mogła

pracować w gospodarstwie rolnym rodziców codziennie, co najmniej w wymiarze

połowy powszechnie obowiązującego czasu pracy. Według ustaleń Sądu pierwszej

instancji, opartych na zeznaniach przesłuchanych w sprawie świadków, stale i w wymiarze ponad 4 godzin dziennie ubezpieczona pracowała natomiast w tym gospodarstwie w czasie wakacji, czyli w okresach od dnia 25 czerwca do dnia 30 sierpnia

w latach 1960-63. Okres ten uzupełnił staż ubezpieczenia do wymaganych 30 lat,

przeto Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 października 1999 r. zmienił zaskarżoną

decyzję i przyznał Lubie S. emeryturę. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2000 r. Sąd

Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przyjąwszy, w oparciu o ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, że wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej połowy normy czasu

pracy pozwala na uznanie jej za okres składkowy.

W kasacji Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o zmianę wyroku

Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 29 pkt

1 ustawy o emeryturach i rentach przez przyjęcie, że pomoc w gospodarstwie rolnym

w czasie wakacji podlega zaliczeniu jako okres zatrudnienia wymagany do uprawnień emerytalnych. Na uzasadnienie niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów skarżący przytoczył pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 13

stycznia 1998 r., II UKN 433/97 (OSNAPiUS 1998 nr 22, poz. 668). Zdaniem skarżącego, pogląd ten zachowuje swe znaczenie w obecnym stanie prawnym i Sąd Apelacyjny powinien był kierować się nim przy stosowaniu wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji ustalił, że ubezpieczona wykonywała pracę w letnich

miesiącach wakacyjnych w wymiarze czasu nie mniejszym niż 4 godziny dziennie.

Ustalenie to nie zostało w kasacji zakwestionowane, co powoduje, że Sąd Najwyższy

jest nim związany (art. 39315 KPC in fine w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2000 r.). W

konsekwencji spór sprowadza się do możliwości uwzględnienia okresu wykonywania

tej pracy przed dniem 1 stycznia 1983 r. jako okresu składkowego określonego w art.

10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

W wyroku z dnia 13 stycznia 1998 r., II UKN 433/97, Sąd Najwyższy wprawdzie wypowiedział jasno pogląd o niezaliczalności pracy w gospodarstwie rolnym

rodziców wykonywanej podczas wakacji przez dziecko uczęszczające do szkoły, a

skarżący organ rentowy, powołując się na ten pogląd w kasacji, twierdził, że zachował on aktualność na gruncie przepisu obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 r., to

jednak Sąd Najwyższy w składzie orzekającym uznał pomocniczość tego orzeczenia

w rozstrzygnięciu niniejszego sporu za wątpliwą. Dostrzegł bowiem, że Sąd

Najwyższy nie przytoczył na uzasadnienie jego tezy argumentów prawnych, a z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych nie wynikało, jaki był charakter pracy

świadczonej podczas wakacji przez uczące się dziecko rolnika. Tymczasem na tle

stosowania przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1999 r. odnośnie do

kryteriów przypisywanych pracy w gospodarstwie jako okresowi uwzględnianemu w

stażu ubezpieczenia pracowniczego właśnie charakterowi tej pracy przypisywano

znaczenie decydujące.

Możliwość uwzględniania okresów pracy w gospodarstwie rolnym powstała od

dnia 1 stycznia 1983 r. tylko w odniesieniu do okresu wymaganego do przyznania

świadczeń z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268). Dotyczyła pracy domownika w gospodarstwie rolnym przekazanym następcy lub Skarbowi Państwa. Od

dnia 1 stycznia 1990 r. przepisowi art. 17 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych nadana została treść (por. jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24,

poz. 133 ze zm.), według której okres pracy w każdym gospodarstwie rolnym, przypadający przed 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, stał się zaliczalny do

okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim, wymaganych do uzyskania prawa do rolniczej emerytury lub renty inwalidzkiej oraz do okresu zatrudnienia wymaganego do emerytury lub renty w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

W związku z wprowadzeniem - przepisem art. 93 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7,

poz. 25) od dnia 1 stycznia 1991 r. do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) - przepisu

art. 131, zaliczalność pracy w gospodarstwie rolnym dotyczyła okresów sprzed objęcia rolników ubezpieczeniem społecznym. Po dniu 15 listopada 1991 r., gdy materię

tę uregulował art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr

104, poz. 450 ze. zm.), zaliczeniu uległy także okresy pracy w gospodarstwie rolnym

po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r.

Na tle art. 5 ustawy o rewaloryzacji zaznaczył się podział okresów uwzględnianych jak okresy składkowe (już tylko przy ustalaniu prawa do świadczeń zależnych od stażu ubezpieczenia) na okresy objęte ubezpieczeniem społecznym rolni-

ków, wymienione w punkcie 1 tego artykułu, oraz okresy, których przed tym dniem

ubezpieczenie nie obejmowało. W punkcie 2 tego przepisu chodziło o okres prowadzenia gospodarstwa rolnego, czyli bycia rolnikiem przed 1 lipca 1977 r., a w punkcie

3 o okres pracy w gospodarstwie rolnym wynikający przed dniem 1 stycznia 1983 r. z

innego statusu niż status rolnika.

Ponieważ od dnia 1 stycznia 1983 r. w ustawie o ubezpieczeniu społecznym

rolników indywidualnych wprowadzone zostało ubezpieczenie społeczne domowników rolnika, czyli osób bliskich rolnikowi, pracujących w jego gospodarstwie i dla których praca ta stanowiła główne źródło utrzymania, w orzecznictwie zarysował się pogląd o możliwości i zasadności łącznego zastosowania kryteriów przyjętych w art. 2

ust. 2 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent oraz w przepisie art. 6 ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pogląd ten opierał się na

przyjęciu, że przepisy te, zwłaszcza gdy chodzi o domowników rolnika, wyraźnie do

siebie nawiązują i na założeniu, że zastosowanie w ramach systemu prawa ubezpieczeniowego analogii iuris nie może być uznane za naruszenie prawa materialnego

(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96,

OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 473). Równolegle prezentowany był też pogląd

przeciwny (w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II UKN 230/98,

OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 657), według którego kryteria wymagane dla objęcia

ubezpieczeniem społecznym rolników mogą być stosowane dopiero po ich wprowadzeniu, a więc wyłącznie do ubezpieczenia istniejącego po dniu 1 stycznia 1983 r.

Po tych uwagach należy stwierdzić, że treść przepisu art. 10 ust.1 pkt 3

ustawy o emeryturach i rentach nie odbiega zasadniczo od poprzedniego unormowania; jest kontynuacją regulacji art. 5 ustawy o rewaloryzacji, z odpowiednikiem w

art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników, toteż nierozstrzygnięta wątpliwość co do charakteru pracy w gospodarstwie

rolnym uwzględnianej w stażu ubezpieczenia pracowniczego wymaga zadecydowania na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych obowiązującego od dnia 1

stycznia 1999 r. - czy chodzi o wymagania stawiane okresom składkowym lub okresom, w których nie istniał obowiązek opłacania składek (por. art. 6 i 7 ustawy o emeryturach i rentach), uwzględnianych ramach systemu pracowniczego ubezpieczenia

społecznego, czy o wymagania wiążące się z ubezpieczeniem domowników rolnika

w systemie ubezpieczenia społecznego rolników, ewentualnie z obydwu tych systemów łącznie.

W rozważeniu tego problemu zasadnicze znaczenie należy przypisać odrębności systemów ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze

zm.) i ubezpieczenia społecznego rolników, które zostały oparte na odmiennych zasadach podlegania ubezpieczeniu, finansowania i udzielania świadczeń. W związku

z tym przepisy zawarte w tych ustawach, normujące możliwość wzajemnego

uwzględniania okresów ubezpieczenia, należy uznać za przepisy szczególne (co

ujawnia się w art. 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w art.

10 ust. 3 oraz art. 56 ustawy o emeryturach i rentach), które wymagają ścisłego interpretowania i ostrożnego stosowania. Prostą wobec tego konsekwencją jest przyjęcie, że okres pracy w gospodarstwie rolnym według ustawy o emeryturach i rentach,

mimo że nie jest okresem pracy sensu stricto, a przez podkreślenie, że chodzi o

pracę po 16 roku życia, nawiązuje do okresu pracy w gospodarstwie rolnym wykonywanej przez domowników rolnika, czyli osoby mu bliskie, nie może być uważany za

przewidziany w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników okres

ubezpieczenia społecznego domownika, zwłaszcza że sporne okresy pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. nie były okresami podlegania

ubezpieczeniu społecznemu i nie była za nie opłacana składka na ubezpieczenie.

Przeciwko takiemu pojmowaniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym przemawia także to, że przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach nie jest

wyraźnie adresowany do osób objętych ubezpieczeniem społecznym z tytułu pracy w

gospodarstwie rolnym (domowników) ani do osób zatrudnionych w gospodarstwie

rolnym na podstawie umowy o pracę (pracowników); reguluje kwestie stażu emerytalnego wymaganego od innych ubezpieczonych niż rolnicy, w którym okres pracy w

gospodarstwie rolnym jest okresem zaliczanym wprost, niezależnie od uregulowań z

ustawy o ubezpieczeniu społecznym, i traktowanym jak okres składkowy (por. art. 10

ust. 1 ustawy). Implikuje to stwierdzenie niedopuszczalności stosowania (przez analogię) wobec osoby, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, kryteriów objęcia ubezpieczeniem domowników rolnika na podstawie art. 6 ust.

2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W szczególności chodzi o warunek pozostawania we wspólnocie gospodarczej z rolnikiem i

stałości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Na tym etapie rozważań należy

przyjąć, że żadnego znaczenia dla uwzględnienia okresu pracy w gospodarstwie

rolnym nie ma zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym ani wykonywanie pracy stałe

czy tylko sezonowe, np. w czasie wakacji.

Wyłączenie przesłanek ubezpieczenia rolniczego pociąga za sobą jednak konieczność zajęcia, na gruncie systemu ubezpieczenia społecznego obowiązującego

od dnia 1 stycznia 1999 r., stanowiska wobec zagadnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym, o której mowa w art. 10 ust.1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach,

stawiane są jakiekolwiek inne warunki. Rodzi się tu niejasność wynikająca z tego, że

powołany przepis - zresztą tak, jak poprzednie - nie wyznacza rozmiaru świadczonej

pracy, podczas gdy art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach do uwzględnienia okresów pracy przed dniem 15 listopada 1991 r. wymaga, aby praca wykonywana była w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wątpliwość ta

została usunięta licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego zapadłymi w poprzednim

stanie prawnym, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie

rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym,

przyjmowano ten właśnie wymiar pracy - przekraczający 4 godziny dziennie (por. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997 nr

23, poz. 473; z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz.

491; z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 799; z

dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 122, czy wyrok z

dnia 10 maja 2000, II UKN 535/99, nie publikowany).

W konsekwencji, przedstawiony stan prawny i poglądy Sądu Najwyższego

zawarte w orzeczeniach, które zachowały aktualność co do oceny zaliczalności pracy

w gospodarstwie rolnym do stażu emerytalnego, prowadząc do konkluzji, że jeżeli

praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed

dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru

czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres także,

gdy przypadał w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a

ustawy o emeryturach i rentach). Odnosząc to stwierdzenie do ustaleń Sądu Apelacyjnego co do rozmiaru czasu pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie wakacji przypadających w latach 1960-63 od 25 czerwca do 30 sierpnia, należy - choćby praca ta stanowiła tylko udział (pomoc) w wykonywaniu typowych obowiązków domowych zwyczajowo wymaganych od dziecka będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej - zaaprobować stanowisko, że spełniała kryteria

wystarczające do uwzględnienia jej okresu w pracowniczym stażu emerytalnym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych

podstaw kasacji i oddalił ją na podstawie art. 39312 KPC w brzmieniu obowiązującym

przed dniem 1 lipca 2000 r.