Work accident protection covers medical aid seeking during business travel; employer's lack of medical care is an external cause.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially overturned the lower court's dismissal of the claim regarding a fatal heart attack during business travel. The plaintiff argued that the death resulted from the employer's failure to provide adequate medical care, while the lower court deemed the employee's departure from the hospital an independent event. The court ruled that seeking medical help is a usual activity during business travel and that the lack of proper medical supervision constitutes an external cause of the accident.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; The protection of an employee during business travel includes actions taken to seek medical assistance, and the failure of the employer to provide necessary medical care may constitute an external cause of the accident.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 5 sierpnia 1998 r.
II UKN 146/98
1. Ochrona pracownika na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12
czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) obejmuje czynności podejmowane zwykle w podróży służbowej, w tym także związane z uzasadnionym poszukiwaniem pomocy lekarskiej.
2. Przyczyną zewnętrzną wypadku w czasie podróży służbowej, może
być także niezapewnienie przez pracodawcę należytej opieki medycznej pracownikowi.
Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania
Szymańska, Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 1998 r. sprawy z powództwa
Ewy K. przeciwko Joannie T., Stanisławowi T. i interwenientowi ubocznemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o ustalenie, na skutek kasacji
powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Poznaniu z dnia 21 listopada 1997 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację powódki i sprawę
przekazał Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1997 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu oddalił powództwo Ewy K. w sprawie przeciwko Joannie T. i Stanisławowi T.
Przedsiębiorstwo Zagraniczne „A.” w P. o ustalenie, że zgon męża powódki Floriana
w dniu 15 lutego 1995 r. na terenie Niemiec podczas odbywania podróży służbowej,
był wypadkiem przy pracy, ustalając następujący stan faktyczny:
W dniu 13 lutego 1995 r. mąż powódki zatrudniony w pozwanym przedsiębiorstwie udał się w podróż służbową do Niemiec, jako pomocnik kierowcy. W odległości około 100 km od granicy źle się poczuł, skarżąc się na silny ból w okolicy
mostka oraz duszności, nie chciał jednak przerwać podróży ani udać się do szpitala
w Dreźnie. Wobec utrzymywania się silnych dolegliwości został przewieziony pogotowiem do szpitala z podejrzeniem zawału serca. W szpitalu rozpoznano ostre zapalenie oskrzeli i niedokrwistość, a w dniu następnym mąż powódki - wbrew zaleceniom lekarzy - opuścił szpital i był widziany w godzinach wieczornych - ok. godz. 1900
- na terenie stacji benzynowej. Sprawiał wrażenie cierpiącego - poruszał się w pozycji
pochylonej, trzymał się za brzuch. Widziano go tam także w dniu 15 lutego 1997 r.,
ale gdy go znaleziono był już w stanie agonalnym, a reanimowanie nie dało rezultatu.
Trzeba zauważyć, że mimo zimy, mąż wnioskodawczyni - poza bielizną i butami ubrany był jedynie w sweter i spodnie.
Na podstawie opinii biegłych Sąd przyjął, że przyczyną zgonu męża powódki
była tamponada osierdzia na skutek pęknięcia ściany tętnicy głównej aorty. W ocenie
Sądu, rozpoznanie martwicy aorty za życia człowieka jest praktycznie niemożliwe,
stąd nie ma znaczenia fakt, iż mąż powódki nie posiadał świadectwa kwalifikacyjnego w rozumieniu prawa o ruchu drogowym. W konkluzji wskazano, że śmierć
Floriana K. nastąpiła z przyczyn naturalnych bez związku z przebiegiem podróży
służbowej. Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 21 listopada 1997 r. [...] oddalił
apelację powódki, zmieniając jedynie postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w sentencji zaskarżonego wyroku.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że zgon pracownika związany był z jego samowolnym wyjściem ze szpitala i nie wiązał się z podróżą służbową w rozumieniu
art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy
pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.).
Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją powódka i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 224 § 1, 227,
233, 382 i 285 KPC - oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię
art. 6 ustawy wypadkowej, wniosła o jego uchylenie oraz poprzedzającego go wyroku
Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego
rozpoznania.
Zdaniem skarżącej „śmierć Floriana K. nastąpiła przynajmniej częściowo w
wyniku przyczyny zewnętrznej i była związana z wykonywaną przez niego pracą
podczas odbywania podróży służbowej za granicą”.
W odpowiedzi na kasację interwenient uboczny - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. - wniósł o oddalenie kasacji stwierdzając, że zgon męża powódki był wynikiem przyczyny wewnętrznej, co prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki,
trafnie oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Sąd Wojewódzki, aprobując ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, naruszył przepis art. 233 § 1 KPC, błędnie bowiem przyjął, że Sąd
Rejonowy wnikliwie ocenił materiał dowodowy w ramach swobodnej oceny dowodów.
Dotyczy to w szczególności dowodu z opinii sądowo-lekarskiej (kardiologicznej) sporządzonej w II Klinice Kardiologii Instytutu Kardiologii AM w P. W świetle opinii
śmierć męża powódki była skutkiem pęknięcia ściany tętnicy głównej z następującym
wylewem krwi do worka osierdziowego, co doprowadziło do tamponady osierdzia i
zatrzymania krążenia. Podłożem tego była nieznanego pochodzenia martwica błony
środkowej naczynia. W ocenie biegłych, choroba będąca przyczyną śmierci Floriana
K. „nie została rozpoznana na oddziale szpitala w G.”, a „prawdopodobnie dłuższa
obserwacja szpitalna umożliwiłaby postawienie właściwej diagnozy i wykonanie
ratującej życie operacji”.
Z przedstawionego w części wstępnej stanu faktycznego wynika, że już w
trakcie jazdy na terenie Niemiec, mąż powódki źle się czuł i to pogarszające się samopoczucie doprowadziło do jego hospitalizacji. Należy zauważyć, że mimo stanu
zdrowia Floriana K., nie został przyjęty do Kliniki Uniwersyteckiej, a umieszczenie na
oddziale intensywnej terapii Szpitala Ewangelickiego nastąpiło 13 lutego 1995 r. po
godzinie 2200. Dodać do tego należy trudności w komunikowaniu się i zbieraniu wywiadów, wynikające z nieznajomości języka niemieckiego, a także brak dokumentów
i pieniędzy. Opuszczenie przez Floriana K. Szpitala w dniu następnym (14 lutego
1995 r.) o godzinie 1000 mogło być wynikiem przeświadczenia, że przyczyną jego
złego samopoczucia jest rozpoznane ostre zapalenie oskrzeli, a nadto zrozumiały
stres wynikający z faktu przebywania w obcym środowisku bez możliwości komunikowania się z nim. Opuszczenie Szpitala i długą podróż do W. na stację benzynową,
przy nieznajomości języka, braku dokumentów, pieniędzy i odpowiedniej do zimowej
pory roku odzieży, spowodowały - w ocenie biegłych - „znaczne pogorszenie stanu
chorego, prowadzące do nasilenia krwawienia do worka osierdziowego i śmierci.
Obciążenia psychiczne (stres) i fizyczne po opuszczeniu Szpitala wtórnie przyczyniły
się do pogorszenia stanu zdrowia i śmierci (wtórna przyczyna zewnętrzna)”.
Powyższe ustalenia wyraźnie wskazują, że wydarzenia w dniach 13 do 15 lutego 1995 r. miały charakter jednorodny, wzajemnie z siebie wynikający, stąd „dzielenie ich” przez Sąd Wojewódzki na etap do czasu przyjęcia męża powódki do
Szpitala i etap po „samowolnym” - w ocenie Sądu - opuszczeniu Szpitala nie jest
uzasadnione. Podobnie należy ocenić stanowisko Sądu, że „skutek w postaci zgonu
pracownika, nie nastąpił dlatego, że mąż powódki zachorował i został umieszczony w
szpitalu, lecz dlatego, że będąc chory, w czasie już trwającej przerwy w pracy, samodzielnie podjął decyzję o opuszczeniu szpitala”, co było „odrębnym zdarzeniem,
bez żadnego związku z pracą”. Powtórzyć należy, że opuszczenia Szpitala Ewangelickiego przy - jak się wydaje - niezainteresowaniu personelu (z punktu 11 protokołu
oględzin zwłok wynika, że na ciele zmarłego były umieszczone elektrody przylepne) i
niezrozumienia ewentualnych zaleceń lekarskich, nie może być uznane za świadomą
decyzję męża powódki i „odrębne zdarzenia”, ale konsekwencją już istniejącego
schorzenia, na które nałożył się stres psychiczny - zrozumiały w okolicznościach
sprawy. Trafny jest także zarzut naruszenia art. 6 ustawy wypadkowej, a mówiąc dokładniej jego ust. 2 pkt 1. W myśl tego przepisu na równi z wypadkiem przy pracy
traktuje się - w zakresie uprawnień do świadczeń - wypadek, któremu pracownik
uległ w czasie trwania podróży służbowej, w okolicznościach innych niż określone w
ust. 1, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które
nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań. Za wypadek
zrównany z wypadkiem przy pracy uważa się więc zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną i pozostające w związku czasowym z wykonywaniem podróży
służbowej. W wyroku z dnia 12 sierpnia 1977 r., III PRN 25/77 (OSPiKA 1977 z. 2,
poz. 22) Sąd Najwyższy uznał, że wypadek, jakiemu uległ pracownik delegowany
podczas czynności przygotowawczych do nocnego spoczynku, ma charakter wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy (art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy). Na postawie
tego przepisu podlegają ochronie wszelkie czynności, które zwykle wykonuje pra-
cownik znajdujący się w podróży służbowej (podróż, pobyt w miejscu zakwaterowania, zakupy, przygotowanie posiłku, odpoczynek). Ochrona ta jest tym bardziej zrozumiała w sytuacji, gdy na skutek gwałtownej choroby naturalnej, pracownik podejmuje czynności zmierzające do uzyskania pomocy lekarskiej. Ta szeroka ochrona
zagwarantowana pracownikowi w podróży służbowej, nie obejmuje jedynie postępowania pracownika nie pozostającego w związku z wykonywaniem powierzonych mu
zadań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1990 r., II PRN 10/90 - PiZS
1991 nr 4, poz. 62). Przyczyną zewnętrzną w czasie podróży służbowej - w tych okolicznościach - może być także niezapewnienie przez pracodawcę (nawet przez niego
niezawinione) należytej opieki medycznej pracownikowi, co w konsekwencji doprowadziło do jego zgonu. Odmienne stanowisko w tej mierze Sądów obu instancji narusza przepis art. 6 ustawy wypadkowej.
Z tych wszystkich względów, w uwzględnieniu kasacji, uchylono zaskarżony
wyrok w części oddalającej apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji i
sprawę przekazano Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 39313 § 1 KPC. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 108 § 2
w związku z art. 39319 KPC.