Supreme Court dismisses social security law appeal, ruling Polish courts lack jurisdiction over foreign employment facts.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the applicant's cassation appeal against a final decision establishing Polish social security law applicability. The applicant argued that Polish courts incorrectly applied EU regulations instead of relying on Slovak authorities to determine employment facts. The court ruled that determining the place of work and verifying employment conditions falls exclusively within the competence of the Slovak social security institution, making Polish judicial review of these facts inadmissible.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004; Art. 288 TFUE: Competent authorities of the Member State where work is performed determine social security applicability, excluding domestic courts from reviewing factual employment conditions established by foreign institutions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 709/16 POSTANOWIENIE Dnia 15 listopada 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Gudowska w sprawie z wniosku M.R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o podleganie ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 listopada 2017 r.,skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…), III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację M.R. od wyroku Sądu Okręgowego w W., Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2015 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w W. z dnia 15 kwietnia 2015 r., stwierdzającej, że od dnia 1 września 2014 r. podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych w związku z prowadzeniem w Polsce pozarolniczej działalności.Sąd drugiej instancji ustalił, że ubezpieczony, prowadzący w Polsce działalność na własny rachunek, zawarł z pracodawcą słowackim – U. s.r.o., umowę o pracę i został zgłoszony przez niego do słowackiej instytucji ubezpieczeniowej jako jego pracownik.
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - po przeprowadzeniu procedury przedmiocie określenia właściwego ustawodawstwa w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284/1 z dnia 30 października 2009 r.; dalej „rozporządzenie nr 987/2009” lub „rozporządzenie wykonawcze”) wydał decyzję tymczasową. W toku postępowania Socialna Poistovna poinformowała, że w wyniku kontroli przeprowadzonych przez właściwy Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwową Inspekcję Pracy stwierdzono, iż U. s.r.o. jest spółką fikcyjną, a jej pracownicy w rzeczywistości nie świadczą pracy na terenie Słowacji.
Tymczasowe określenie ustawodawstwa polskiego stało się ostateczne wobec niewniesienia sprzeciwu przez słowacką instytucję ubezpieczeniową.W skardze kasacyjnej ubezpieczony zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 288 akapit 2 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE przez ich niezastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa krajowego zamiast rozporządzeń unijnych, których treści nie można w przedmiotowym zakresie rozszerzać, modyfikować ani uzupełniać, błędną wykładnię art. 13 ust. 3 i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 1 i 3 lit. a i art. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.
UE L 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm.; dalej „rozporządzenie nr 883/2004”) oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 379 pkt 5 i art. 47711 § 2 k.p.c. na skutek nieuwzględnienia przez Sąd drugiej instancji nieważności postępowania, wywołanej pozbawieniem pracodawcy słowackiego, zainteresowanego w sprawie, możliwości obrony swoich przez praw, a także art. 2 pkt 2, art. 5, art. 1 ust. 2 lit. c, art. 6 i 16 rozporządzenia nr 987/2009. Jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na oczywistość skargi „ze względu na liczne naruszenia przepisów postępowania”, a w szczególności art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 47711 § 2 k.p.c. przez prowadzenie postępowania dotkniętego nieważnością z uwagi na niezawiadomienie spółki U. s.r.o. i pozbawienie jej możliwości wstąpienia do toczącego się postępowania, a także „błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie licznych przepisów prawa materialnego, co stanowiło jednocześnie rażące naruszenie prawa unijnego i co zostało jednoznacznie potwierdzone przez Sąd Najwyższy w wyrokach wydanych w analogicznych sprawach z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12 oraz dnia 11 września 2014 r., II UK 587/13”.
We wniosku ewentualnym postulował przyjęcie skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 lub art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. „z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (lub z uwagi na istnienie w niniejszej sprawie potrzeby wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości) w kwestiach:a. czy art. 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego znajduje zastosowanie w procedurze notyfikacji, dotyczącej stosowania art. 13 rozporządzenia podstawowego określonej w art. 16 rozporządzenia wykonawczego?b. czy art. 16 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego samodzielnie lub w związku z art. 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego należy rozumieć w ten sposób, że osoba informująca instytucję o wykonywaniu pracy w dwóch lub więcej państwach członkowskich zobowiązana jest do przedłożenia także dokumentów i dowodów potwierdzających wykonywanie przez nią pracy w innych państwach członkowskich?”.W przypadku odpowiedzi twierdzącej na te pytania, wskazał kwestię, „czy dla tymczasowego określenia ustawodawstwa właściwego zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego wystarczającym dokumentem potwierdzającym wykonywanie pracy najemnej w innym państwie członkowskim jest umowa o pracę, czy też instytucja miejsca zamieszkania może żądać od osoby informującej dodatkowych dowodów potwierdzających rzeczywiste wykonywania pracy w innym państwie członkowskim (takich jak bilety, rachunki za zakwaterowanie w innym państwie członkowskim), a zatem czy ciężar dowodu wykonywania pracy w innym państwie członkowskim spoczywa wyłącznie na osobie informującej, czy także na instytucji miejsca zamieszkania, w szczególności w zakresie, w jakim podaje ona w wątpliwość okoliczności wskazane przez osobę informującą?c. czy art. 16 ust. 4 w zw. z art. 2 ust. 2 i punktem 10 preambuły rozporządzenia wykonawczego należy rozumieć w ten sposób, że na instytucji miejsca zamieszkania ciąży obowiązek zwrócenia się do instytucji właściwej państwa członkowskiego, w której osoba informująca wykonuje pracę najemną, w celu wyjaśnienia wątpliwości, czy osoba rzeczywiście wykonuje pracę w tym państwie i czy wykonywana praca nie ma charakteru marginalnego?d. czy art. 5 rozporządzenia wykonawczego należy rozumieć w ten sposób, że instytucja państwa zamieszkania nie może skutecznie podważyć ważności postanowień umowy o pracę, na podstawie której został wydany przez instytucję innego państwa członkowskiego dokument potwierdzający zgłoszenie osoby do ubezpieczenia społecznego w tym innym państwie członkowskim?e. czy w sytuacji, w której instytucja miejsca zamieszkania ustala ustawodawstwo tymczasowe, a instytucja miejsca wykonywania pracy informuje o niemożności zaakceptowania tego ustalenia, to czy instytucja miejsca zamieszkania nie powinna w myśl art. 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego powziąć uzasadnionych wątpliwości co do takiej informacji, w szczególności gdy stanowisko instytucji miejsca wykonywania pracy nie jest poparte stosownym materiałem dowodowym, a pismo nie zostało wydane w żadnej szczególnej formie i czy ta rozbieżność pomiędzy stanowiskiem instytucji miejsca zamieszkania ustalającej ustawodawstwo tymczasowe oraz stanowiskiem instytucji miejsca wykonywania pracy o niemożności zaakceptowania tego ustalenia przy równoczesnym ważnym zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych w państwie wykonywania pracy nie powinno prowadzić do uskutecznienia w pełnym zakresie procedury dialogu i koncyliacji określonej tak w art. 6 jak i art. 16 rozporządzenia wykonawczego ?”.Na podstawie art. 267 akapit 3 TFUE, ze względu na obowiązek wystąpienia przez Sąd Najwyższy jako sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu w świetle prawa krajowego, wniósł o wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi o treści ujętej w pkt. a-e, z uwagi na istotne wątpliwości co do rzeczywistej treści art. 3 ust. 2, art. 5, art. 6 oraz art. 16 ust. 2-4 rozporządzenia wykonawczego.
Wskazał, że odpowiedzi na powyższe pytania nie były dotychczas przedmiotem orzecznictwa TSUE, a kwestie te mają podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy”.Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.) albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez orzeczenie, że od dnia 1 września 2014 r. podlega w zakresie ubezpieczenia społecznego ustawodawstwu słowackiemu (art. 39816 § 1 k.p.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W sprawie nie zachodzi zarzucana nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji, mająca wynikać z niezawiadomienia o toczącym się postępowaniu U. s.r.o.
Status procesowy tego podmiotu nie jest kształtowany pozostawaniem w sferze stosunku ubezpieczenia społecznego w znaczeniu materialnoprawnym, do którego odnosi się zaskarżona decyzja organu rentowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2001 r., II UKN 310/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 45, czy z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 128/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 368). Jego prawa i obowiązki nie wynikają z podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, jak też wynik sprawy toczącej się przed sądem ubezpieczeń społecznych nie dotyczy go bezpośrednio (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28).
Pracodawca osoby wykonującej pracę najemną w jednym państwie członkowskim, która równocześnie wykonuje pracę na własny rachunek w innym państwie Unii Europejskiej (art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004), nie jest stroną ani zainteresowanym w postępowaniu uregulowanym w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284/1 z dnia 30 października 2009 r.) Nie jest więc stroną określaną w art. 47711 § 1 k.p.c. jako zainteresowany w postępowaniu wszczętym odwołaniem tego ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie podlegania polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej na terenie Polski.
Na tym stanowisku stanął także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2016 r., II UK 297/15 (Monitor Prawa Pracy 2016 nr 11, s. 603).Status zainteresowanego jako strony w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych i jego legitymacja do udziału w niej, zakłada istnienie stosunku ubezpieczenia społecznego jako źródła jego praw lub obowiązków oraz ich zależności od rozstrzygnięcia sprawy, tymczasem stosunek ubezpieczenia wynikający z zatrudnienia na terenie Słowacji nie powstaje w polskim systemie ubezpieczeń społecznych, a jedynie normy kolizyjne art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 stanowią, że osoba podejmująca pracę najemną w innym państwie Unii Europejskiej podlega w zakresie ubezpieczeń społecznych ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca najemna.
Stwierdzenie spełnienia warunków ubezpieczenia społecznego w systemie prawnym państwa wykonywania pracy podlegającego koordynacji na podstawie rozporządzenia nr 883/2004 dokonują organy właściwe do stosowania tego prawa, zatem kształtowanie stosunków ubezpieczenia społecznego na terenie Słowacji pozostaje w wyłącznej kognicji sądów słowackich i ocena stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim przez instytucję miejsca zamieszkania osoby wnoszącej o ustalenie właściwego ustawodawstwa nie jest dopuszczalna (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 47).
W wyroku z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, Sąd Najwyższy wyjaśnił, jak powinna przebiegać procedura dotycząca określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa, przewidziana w powołanych w skardze przepisach prawa unijnego i uzupełnił swe stanowisko w wyrokach z dnia 21 stycznia 2016 r., III UK 61/15 (dotychczas niepublikowanym) i z dnia 23 listopada 2012 r., II UK 103/12 (OSNP 2013 nr 19-20, poz. 238), a przede wszystkim w wyroku z dnia 11 września 2014 r., II UK 587/13 (OSNP 2016 nr 1, poz. 13). Każdy organ wydaje decyzję o podleniu ubezpieczeniu społecznemu w zakresie swej nienaruszalnej właściwości.
Jeżeli zatem słowacka instytucja ubezpieczeniowa nie zakwestionowała tymczasowej decyzji polskiego organu ubezpieczeń społecznych, to dowiedzenie faktu wykonywania pracy może być tylko przedmiotem skargi w słowackim systemie rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Polskie sądy nie mogą zmienić jej decyzji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r., II UK 382/16, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2017 r., II UK 248/16, niepubl., oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r., II UK 382/16, niepubl.).
W konsekwencji argumenty wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opartego na stwierdzeniu o jej oczywistej zasadności w zakresie naruszenia prawa materialnego są nieprzekonujące, zwłaszcza że skarżący odniósł je w istocie do ustaleń faktycznych oraz oceny dowodów, co - jak wynika z art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c. - nie stanowi przedmiotu kontroli kasacyjnej. Wniosek oparty na przesłankach kasacyjnych ujętych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. natomiast nie dotyczy zagadnienia prawnego o znaczeniu dla rozwoju prawa lub jako precedensu dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, a przede wszystkim nie został sformułowany w postaci choćby porównywalnej z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi art. 390 § 1 k.p.c., ogólnie tylko przedstawiając wątpliwości co do analizowanej instytucji prawnej.Poza tym skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w sprawie zagadnienia prawnego.Uwzględniając to, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). as