Social security law allows changing from partnership cooperation to employment contract without it being an evasion of law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court ruling that declared an employment contract void as an attempt to evade social security laws. The applicants argued that changing from a partnership cooperation arrangement to an employment contract solely to reduce company costs constituted a legal evasion under Article 58 of the Civil Code. The court held that the law does not prohibit changing the form of work provision or the insurance title, and that the genuine intent to establish an employment relationship, even if motivated by economic savings, does not amount to evading the law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 58 § 1 k.c.; Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: The law does not prohibit changing the form of work provision or the resulting insurance title from partnership cooperation to an employment contract, and the motive of reducing costs does not constitute evasion of law.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 5 października 2007 r.
II UK 53/07
Nie jest zakazana zmiana ubezpieczenia z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, na ubezpieczenie z tytułu
umowy o pracę. Chęć obniżenia kosztów działalności spółki jako motyw zawarcia umowy o pracę nie oznacza, że doszło do obejścia prawa.
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna
Bednarczyk, Jolanta Strusińska-Żukowska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2007 r., sprawy z wniosku Małgorzaty K. i Przedsiębiorstwa Wielobranżowego
Handel - Usługi Spółka cywilna Ryszard L. & Leszek K. w M.P. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. o ubezpieczenie społeczne, na skutek
skargi kasacyjnej wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia
18 października 2006 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 października 2006 r. [...] Sąd Apelacyjny w Gdańsku
oddalił apelację wnioskodawczyni Małgorzaty K. i zainteresowanego Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Handel - Usługi Spółki cywilnej Ryszard L. & Leszek
K. w M.P. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu
z dnia 6 maja 2005 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w T. o ubezpieczenie społeczne, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji oraz ich ocenę prawną, w myśl której zawarta pomiędzy stronami w dniu 1 lutego 2004 r. umowa o pracę zmierzała do obejścia
prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), co oznacza jej nieważność, a zatem
wnioskodawczyni nie spełniła ustawowych przesłanek do objęcia obowiązkowym pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, wynikających z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1
i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).
W świetle ustaleń faktycznych, decyzją z dnia 22 października 2004 r. pozwany organ rentowy przyjął, że wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartej z PWHU s.c. Ryszard L. & Leszek K. umowy o pracę, podlegała natomiast w okresie od 1 lutego 2004 r. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności z mężem
Leszkiem K. W okresie od 1 maja 1991 r. do 31 stycznia 2004 r. Małgorzata K. była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu wykonywania współpracy z mężem prowadzącym od
1986 r. działalność gospodarczą w spółce cywilnej z Ryszardem L., natomiast od 1
lutego 2004 r. została zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony przez
spółkę cywilną na podstawie umowy o pracę. Według tej umowy, wnioskodawczyni została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzedawcy z wynagrodzeniem 800 zł brutto. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. Małgorzata K. w
okresie gdy była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako osoba współpracująca
wykonywała pracę w M.P., tj. obsługiwała klientów na zmianę z Barbarą L. oraz wspólnikami, w sklepie w M.P., zawoziła dokumenty do biura rachunkowego, do Urzędu Skarbowego bądź ZUS-u, jeździła też z mężem po towar bądź w celu załatwienia spraw w
urzędach. Od czasu zawarcia umowy o pracę wnioskodawczyni zajmowała się wyłącznie obsługą klientów w sklepie w W. na zmianę z Barbarą L. Zainteresowana
spółka, po rozwiązaniu umowy o pracę z ostatnim pracownikiem, zawarła umowy o pracę
z Barbarą L. na stanowisku sprzedawcy od 15 stycznia 2004 r. i od 1 lutego 2004 r. z
wnioskodawczynią co podyktowane zostało trudnościami finansowymi spółki. Obie pracownice do dnia zawarcia umowy o pracę były zgłoszone do ubezpieczeń jako osoby
współpracujące. W ocenie organu rentowego, podzielonej następnie przez Sądy, zmiana
tytułu ubezpieczenia żon wspólników miała podłoże finansowe, gdyż wynagrodzenia
wypłacane pracownikom są uznawane za koszty działalności Spółki.
W ocenie Sądu Okręgowego podzielonej w całości przez Sąd Apelacyjny, zawarcie
umowy o pracę zmierzało do obejścia prawa. Zakres czynności wnioskodawczyni z
chwilą zawarcia umowy o pracę zmienił się tylko nieznacznie (przestała jedynie prowadzić
sprawy administracyjne), przy czym według zeznań świadków zmiana statusu wnioskodawczyni nastąpiła z przyczyn finansowych, skoro wynagrodzenie pracownicze i składki
ubezpieczeniowe są wliczane w koszty firmy, inaczej niż w przypadku osób współpracujących. W ocenie Sądu, zmiana tytułu ubezpieczenia mająca na celu jedynie względy
finansowe (obniżenie kosztów działalności gospodarczej), świadczy o zawarciu umowy o
pracę w celu obejścia prawa.
Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawczyni oraz zainteresowanego i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art.
58 k.c., przez uznanie, że zawarta umowa o pracę była dotknięta nieważnością, art.
6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., przez uznanie, że
wnioskodawczyni nie była objęta ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy o
pracę, oraz przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c. - wniósł o jego uchylenie jak
i uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i orzeczenie, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umowy o pracę lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, wraz z
orzeczeniem o kosztach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Stosownie do art. 398 13 § 1 i 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia,
jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli
taki zarzut okaże się niezasadny). W ocenie Sądu Najwyższego, w rozpatrywanej
sprawie Sądy błędnie zastosowały prawo do niewadliwie ustalonego stanu faktycznego. W świetle tych ustaleń strony zawarły umowę o pracę, a to, że motywem jej
zawarcia były względy finansowe, nie oznacza jeszcze, że umowa taka zmierzała do
obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), co powoduje jej nieważnością.
Fakt wykonywania pracy przez Małgorzatę K. w charakterze sprzedawcy w sklepie został w
pełni wykazany w trakcie postępowania sądowego. Zatrudnienie odwołującej się było konieczne z uwagi na rozwiązanie umów o pracę z dotychczasowymi pracownikami oraz
potrzebę zapewnienia obsługi sklepu. Okoliczności sprawy wyraźnie wskazują, że celem
zawarcia umowy było realizowanie stosunku pracy, a intencją stron nie było obejście
prawa w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
W świetle art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca
na celu jej obejście jest nieważna. O czynności prawnej mającej na celu obejście
ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów,
nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w
celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie
zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04 (OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28), Sąd Najwyższy stwierdził, że sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego
jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa.
Podobny pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04
(OSNP 2005 nr 15, poz. 235). Przyjęto w nim, że stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy,
nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy i stanowisko to można uznać
za ugruntowane, gdyż zostało powtórzone w innych jeszcze orzeczeniach (por. np.
wyroki z dnia 2 czerwca 2006 r., I UK 337/05 oraz z dnia 14 lutego 2006 r., III UK
150/05, dotąd niepublikowane). Na tle tych orzeczeń należy uznać, że w sytuacji, gdy
wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło
do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron
umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że
umowa miała na celu obejście prawa.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy należy stwierdzić, że umowa o pracę
wiążąca strony nie została zawarta dla pozoru, gdyż nie stwierdzono, by strony zawierając ją miały zamiar wywołania innych skutków prawnych niż te, które wynikają z
umowy o pracę, oraz by jednocześnie próbowały przez jej zawarcie wprowadzić kogokolwiek w błąd do co dokonania tej, a nie innej czynności. Przeciwnie, nie pozorowały zawarcia umowy o pracę i były zgodne co do tego, aby ich oświadczenia woli
wywołały odpowiadający im skutek. Skutkiem tym było między innymi objęcie ubezpieczeniem społecznym, co orzekające w sprawie Sądy niesłusznie oceniły jako zamiar obejścia prawa, prowadzący do nieważności umowy (art. 58 § 1 k.c.).
W świetle ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, prawo nie zakazuje
zmiany formy świadczenia pracy i wynikającej z niej zmiany tytułu ubezpieczenia z osoby
współpracującej na ubezpieczenie z tytułu zawartej umowy o pracę. Fakt, że w wyniku
zwolnienia pracowników oraz zatrudnienia żon wspólników, w tym wnioskodawczyni,
znacznemu obniżeniu uległy koszty działalności Spółki, nie oznacza, że doszło do obejścia
prawa. Zawarciu umowy o pracę, nawet jeżeli pozwalało to na możliwość zaliczenia wypłaconego wynagrodzenia w koszty działalności spółki, czego nie można dokonać w przypadku
osoby współpracującej, nie można zarzucić obejścia przepisów dotyczących składek na
ubezpieczenie społeczne, albowiem w jednym i w drugim przypadku składki były odprowadzane. Różnica polega jedynie na możliwości zaliczenia składek z tytułu umowy o pracę w
koszty działalności spółki cywilnej jako zakładu pracy, zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych. Osiągnięcie z tego tytułu oszczędności ekonomicznych przez
spółkę nie jest sprzeczne z ustawą i nie stanowi obejścia prawa.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O
kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.