Supreme Court dismissed cassation, ruling pension rights for non-employees require uninterrupted benefit receipt until retirement age.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court's decision granting early retirement to a non-employee. The applicant, who had lost her employment status and received a disability pension, briefly worked as a cleaner on a contract basis while receiving that pension. The court held that for non-employees, the condition for acquiring early retirement rights is the uninterrupted receipt of the pension or pre-retirement benefit until the required age is reached. Consequently, the brief period of contract work did not interrupt her continuous benefit receipt, and she met all statutory requirements.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Warunkiem nabycia prawa do emerytury przez osobę niebędącą pracownikiem jest nieprzerwane korzystanie, do czasu osiągnięcia wymaganego wieku, z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do renty lub świadczenia przedemerytalnego.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 11 września 2007 r.
II UK 44/07
Warunkiem nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. w brzmieniu
obowiązującym przed dniem 1 lipca 2004 r.) przez osobę niebędącą pracownikiem jest nieprzerwane korzystanie, do czasu osiągnięcia wymaganego wieku,
z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do renty lub świadczenia
przedemerytalnego.
Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk
(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2007 r. sprawy z wniosku Moniki B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2006 r. [...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 czerwca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w G.W.
odmówił przyznania wnioskodawczyni Monice B. prawa do wcześniejszej emerytury
wobec niespełnienia warunków określonych w art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity
tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) - braku wymaganego dwudziestoletniego okresu składkowego i nieskładkowego oraz niepodlegania pracowniczemu
ubezpieczeniu społecznemu.
W uwzględnieniu odwołania wnioskodawczyni Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 22 października 2004 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do
emerytury od dnia 1 kwietnia 2004 r. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni (urodzona 12
września 1945 r.) w dniu 28 kwietnia 2004 r. złożyła wniosek o emeryturę. Do dnia 4
sierpnia 1987 r. pozostawała w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę. Od dnia 5
sierpnia 1987 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. W dacie zgłoszenia
wniosku była całkowicie niezdolna do pracy. W okresie pobierania renty od lutego do
listopada 1998 r. po kilkanaście dni w miesiącu wykonywała na podstawie umowy
zlecenia pracę sprzątaczki w zastępstwie nieobecnego pracownika. Uwzględniając
okresy składkowe - okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę - i okresy nieskładkowe w wymiarze 1/3 okresów składkowych, a także udowodnione w postępowaniu sądowym okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, Sąd uznał, że wnioskodawczyni spełnia warunek posiadania dwudziestoletniego stażu ubezpieczeniowego, który osiągnęła przed przyznaniem prawa do renty. Warunki określone w art.
29 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach zostały przez nią spełnione. Fakt, że wnioskodawczyni w okresie pobierania renty wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia pozostaje bez prawnego znaczenia dla jej prawa do emerytury. Nie podlegała
bowiem z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, tym samym nie utraciła przymiotu pracownika.
Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu
Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 5 października 2006 r. [...]. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia Sądu pierwszej
instancji co do okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających. Po
uwzględnieniu tych okresów wnioskodawczyni spełniła warunki wymagane przepisem art. 29 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach - ma ukończone 55 lat, jest od dnia
1 czerwca 2001 r. całkowicie niezdolna do pracy i ma dwudziestoletni staż ubezpieczeniowy. Ma również status pracownika, na który nie ma wpływu wykonywanie w
1998 r. umowy zlecenia. Jej prawo do renty związane było z podleganiem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Mając na uwadze cel i funkcję tego świadczenia
należy uznać, że osoba pobierająca takie świadczenie jest ubezpieczonym będącym
pracownikiem w rozumienia art. 29 ustawy o emeryturach i rentach.
Od tego wyroku organ rentowy wniósł skargę kasacyjną i opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 29 ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
wniósł „o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp” i oddalenie odwoła-
nia wnioskodawczyni. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż stanowisko Sądu Apelacyjnego, uznające że na podstawie art. 29 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje również ubezpieczonym, którzy przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie
wykonywali działalność zarobkową na innej podstawie niż stosunek pracy, jest
błędne. Z użytego w przepisie sformułowania „ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1
stycznia 1949 r., będący pracownikami” wynika, że prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje tylko takim ubezpieczonym, którzy przed złożeniem wniosku byli objęci
ubezpieczeniem z tytułu pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy. Przepis nie
pozwala na uznanie za ubezpieczonych „będących pracownikami” także byłych pracowników, którzy wprawdzie legitymują się wymaganym stażem ubezpieczeniowym i
wiekiem, ale w momencie przejścia na emeryturę pracownikami nie są. Orzecznictwo
Sądu Najwyższego w tej kwestii jest rozbieżne, jednak zdaniem skarżącego należy
przyjąć pogląd, że wymagane przepisem warunki muszą być przez ubezpieczonego
spełnione w okresie, kiedy jest on pracownikiem, albo nie utracił statusu pracownika
przez objęcie innym systemem ubezpieczenia społecznego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania
zaskarżonej decyzji stanowił, że ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949
r., będący pracownikami, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art.
27 pkt 1, mogą przejść na emeryturę: kobieta po osiągnięciu 55 lat, jeżeli ma co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 20-letni
okres składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie niezdolną do
pracy. Z określenia „ubezpieczeni będący pracownikami” wynika, że z prawa do
wcześniejszej emerytury mogą skorzystać tylko osoby będące pracownikami, natomiast osoby ubezpieczone w innym niż pracowniczy systemie ubezpieczenia nie
mają takiego uprawnienia. W tej kwestii wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny,
który w wyroku z dnia 12 września 2000 r., K 1/00 (OTK-A 2000 nr 6, poz.185),
orzekł, że przepisy art. 29 i art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są zgodne z art. 2 i art. 32 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że zawęże-
nie (w porównaniu z regulacją dotychczasową) kręgu podmiotowego w zakresie
wcześniejszego przechodzenia na emeryturę nie narusza zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Ograniczenie to wynika z założeń i celów reformy systemu
świadczeń społecznych. Istotą tego systemu jest jego powszechność. W miejsce
dotychczas rozproszonych i fragmentarycznych regulacji wprowadza się jednakowe
zasady przyznawania świadczeń emerytalno-rentowych. W konsekwencji przy zachowaniu praw nabytych ogranicza się stopniowo dotychczasowe nierówne uprawnienia. Jeżeli uprawnienie określone w art. 29 ustawy o emeryturach i rentach uzna
się za przywilej, to ma on ograniczenie czasowe (w stosunku do osób urodzonych
przed dniem 1 stycznia 1949 r.) i ma na celu zachowanie praw nabytych pod rządem
przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy. Warunek posiadania
statusu pracownika jest oczywisty, jednak redakcja przepisu nie daje jednoznacznej
odpowiedzi na pytanie, w jakim okresie warunek ten miał zostać spełniony. Przepis
może być rozumiany nawet w ten sposób, że dla spełnienia warunku wystarczy jakikolwiek, nawet minimalny, okres pracowniczego ubezpieczenia społecznego w całym
30-letnim lub 20-letnim okresie ubezpieczenia, którego większość była objęta ubezpieczeniem w innym systemie. Przy takim rozumieniu wyjątkowy charakter regulacji
straciłby swój sens, gdyż prawie każdy mógłby skorzystać z uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Niedokładność ta została dostrzeżona i ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) dokonano
zmiany brzmienia przepisu. Omawiany warunek został określony w ten sposób, że
emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o
emeryturę, byli pracownikami. Określenie „ostatnio byli pracownikami” jest również
nieprecyzyjne, ale wprowadzenie w znowelizowanym przepisie dalszych warunków
nieco ułatwia interpretację. Żądanie wnioskodawczyni, zgłoszone przed wejściem w
życie ustawy zmieniającej, należy oceniać według treści przepisu art. 29 w jego poprzednim brzmieniu.
Interpretując ten przepis Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2001 r., II
UKN 646/00 (OSNP 2003 nr 18, poz.445), przyjął pogląd, że pod rządem przepisu
art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach osoba niebędąca w momencie przejścia
na emeryturę pracownikiem nie może nabyć prawa do wcześniejszej emerytury
mimo spełnienia warunków do tego świadczenia w postaci stażu emerytalnego i
wieku. W kolejnym wyroku z dnia 4 czerwca 2003 r., II UK 311/02 (niepublikowa-
nym), Sąd Najwyższy stwierdził, że z uprawnienia do emerytury na zasadach określonych w art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach może skorzystać osoba będąca pracownikiem w dacie, w której zostaje spełniony ostatni z wymaganych warunków. Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku z dnia 12 lutego 2004 r., II UK
239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz.356). Sąd Najwyższy uznawał, że ze sformułowania
„ubezpieczeni będący pracownikami mogą przejść na emeryturę” wynika, że z prawa
tego może skorzystać osoba będąca pracownikiem w dacie, z jaką może przejść na
emeryturę, a więc w dacie, w której zostaje spełniony ostatni z wymaganych warunków. Gdyby uprawnienie przysługiwało osobom, które w dacie spełnienia ostatniego
warunku nie są już pracownikami, ustawodawca użyłby określenia „przysługuje emerytura”. W ostatnio wydanym, niepublikowanym jeszcze wyroku z dnia 27 marca
2007 r., II UK 167/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że z prawa do emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach w brzmieniu obowiązującym przed
zmianą mogli skorzystać wyłącznie ubezpieczeni będący pracownikami po spełnieniu
ostatniego z wymaganych warunków. W innym wyroku dnia 13 stycznia 2006 r., I UK
145/05 (OSNP 2006 nr 23-24, poz. 367), Sąd Najwyższy przyjął pogląd, że także
kobieta, która w chwili osiągnięcia wieku 55 lat nie była pracownikiem może skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury, jeżeli podjęła zatrudnienie na podstawie
umowy o pracę i chce przejść na emeryturę jako pracownik. Podobny pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy w niepublikowanym dotychczas wyroku z dnia 16 maja 2006
r., I UK 284/05. Także z tych orzeczeń wynika, że o uznaniu istnienia statusu pracownika w rozumieniu art. 29 ustawy decyduje data przejścia na emeryturę, równoznaczna z rozwiązaniem umowy o pracę. Wprawdzie przepis ten nie warunkuje
przewidzianego w nim prawa od rozwiązania umowy o pracę, jednak praktycznie jest
ono warunkiem wypłaty świadczenia zgodnie z regulacją zawartą w art. 103 ust. 2a
ustawy. W świetle tego orzecznictwa ukształtował się pogląd, że za osobę będącą
pracownikiem uważa się osobę, która rozwiązuje lub chce rozwiązać stosunek pracy
w związku z przejściem na emeryturę. Prawo to może uzyskać kobieta, jeżeli spełnia
warunki dotyczące wieku oraz stażu ubezpieczeniowego, 30-letniego na zasadach
ogólnych lub 20-letniego w przypadku całkowitej niezdolności do pracy.
W wyroku z dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04 (OSNP 2005 nr 6, poz.86)
Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne
nie traci statusu „ubezpieczonego będącego pracownikiem” w rozumieniu art. 29
ustawy o emeryturach i rentach. W kolejnym wyroku (z dnia 24 września 2004 r., II
UK 471/03, OSNP 2005 nr 6, poz.88), Sąd Najwyższy uznał, że prawo do emerytury
na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach nabywa osoba, która w dniu
rozwiązania stosunku pracy posiadała wymagany tym przepisem pracowniczy staż
emerytalny oraz ustalone prawo do renty i w czasie pobierania tej renty osiągnęła
wiek emerytalny. Stanowisko przedstawione w tych orzeczeniach jest racjonalne i nie
pozostaje w sprzeczności z poprzednimi orzeczeniami. Dotyczy ono osób będących
pracownikami, których stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub
świadczenie przedemerytalne. Osiągnięcie wymaganego wieku w czasie pobierania
tych świadczeń uprawnia takie osoby do emerytury, skoro prawo do świadczeń poprzedzających przejście na emeryturę zostało uzyskane w związku z podleganiem
pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Warunkiem nabycia prawa do emerytury przez osobę niebędącą pracownikiem jest nieprzerwane korzystanie, do czasu
osiągnięcia wymaganego wieku, z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do
renty lub świadczenia przedemerytalnego. Osoba, która utraciła prawo do tych
świadczeń przed osiągnięciem tego wieku i nie została objęta ubezpieczeniem społecznym lub podjęła działalność rodzącą obowiązek ubezpieczenia z innego tytułu
niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, nie może skorzystać z uprawnienia
określonego w art. 29 ustawy o emeryturach i rentach.
Odnosząc te rozważania do sytuacji wnioskodawczyni, należy przyjąć, że
spełniła ona wszystkie wymagane warunki. Prawo do renty z tytułu niezdolności do
pracy nabyła bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy, z prawa tego korzystała
w czasie osiągnięcia wieku 55 lat, jest całkowicie niezdolna do pracy i ma wymagany
dla osób całkowicie niezdolnych do pracy staż ubezpieczeniowy. W czasie pobierania renty nie podjęła działalności, z którą związany jest obowiązek ubezpieczenia.
Nie jest taką działalnością wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia w niektórych miesiącach 1998 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 obowiązującej wówczas
ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących
pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z
1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.) ubezpieczenie nie obejmowało osób, które miały
ustalone prawo do emerytury lub renty. Przyznanie jej prawa do emerytury było
zgodne z art. 29 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, a zarzut błędnej wykładni tego
przepisu okazał się nieuzasadniony.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę
kasacyjną.