Social security court dismissed tax deduction case, ruling tax authority jurisdiction lies with tax offices.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the social security court's decision regarding the calculation of income tax deductions from pension payments. The applicant argued that the social security agency should handle tax withholdings, but the court found that tax obligations fall exclusively under tax law. Consequently, the court determined that tax authorities, not social security organs, have the competence to determine tax liabilities and deduct amounts.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 34 ust. 1, art. 38 ust. 1 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; Art. 2 § 1 Ordynacji podatkowej; Art. 5 ust. 1 ustawy o urzędach i izbach skarbowych; Art. 139 ustawy o emeryturach i rentach; Art. 3 § 2 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: The social security agency lacks jurisdiction to determine tax liabilities or calculate tax deductions, which are exclusively the competence of tax authorities.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 296/10
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 marca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Zbigniew Myszka
SSA Krzysztof Staryk
w sprawie z wniosku P. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o zasadność i sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 marca 2011 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 28 maja 2010 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu
Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17
lutego 2009 r., i przekazuje sprawę do rozpoznania Naczelnikowi
Pierwszego Urzędu Skarbowego w […].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 lipca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił,
między innymi, sposób ustalenia wysokość przyznanego P. K. świadczenia
emerytalnego przez naliczenie podatku dochodowego w wysokości 19%.
Wyrokiem z dnia 17 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych zmienił częściowo tę decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż
wnioskodawca nie jest zobowiązany do uiszczania podatku dochodowego ani
zaliczki na podatek określonych w zaskarżonej decyzji i oddalił odwołanie w
pozostałym zakresie (poprzedzającym okres objęty zaskarżoną decyzją). Podstawę
rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.
Wnioskodawca, na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w […] z dnia 23 lutego 1981 r., posiada uprawnienie do renty z tytułu
częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową na stałe od 25
listopada 1980 r. Ponadto wnioskodawca od 1 stycznia 1982 r. pobierał
wcześniejszą emeryturę na podstawie decyzji z dnia 9 lutego 1982 r. Oba
świadczenia były wypłacane w zbiegu. W dniu 8 lipca 1992 r. wnioskodawca złożył
wniosek o transfer przyznanych mu świadczeń emerytalno-rentowych do Niemiec,
do którego to kraju przeniósł się w 1992 r. W związku z powyższym Biuro Rent
Zagranicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od 1 kwietnia 1994 r. (tj. od
miesiąca, w którym nastąpiło wymeldowanie z miejsca zamieszkania w Polsce)
rozpoczęło wypłatę świadczeń do Niemiec. W okresie od 1 kwietnia 1992 r. do 31
marca 1994 r. świadczenie wypłacane było w Polsce do rąk syna na podstawie
udzielonego przez wnioskodawcę upoważnienia. Zgodnie z wnioskiem, transfer
środków obejmował jedynie pełną kwotę renty z tytułu częściowej niezdolności do
pracy w związku z chorobą zawodową. Wypłata świadczenia emerytalnego została
natomiast zawieszona na podstawie art. 84 ust. 1 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 1982 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zaskarżoną decyzją z dnia
12 lipca 2007 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od 1
listopada 2006 r., tj. od miesiąca w którym złożono wniosek. Jednocześnie
dokonano wyrównania wypłaty zaległych świadczeń emerytalnych za okres od 1
listopada 2006 r. do 30 czerwca 2007 r. Od należnego świadczenia rentowego,
które zostało przekazane do wypłaty w Niemczech, organ rentowy potrącił zaliczki
na podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 427 złotych. Ostatecznie
organ rentowy wypłaca wnioskodawcy rentę z tytułu częściowej niezdolności do
pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.434,75 zł brutto
oraz 50 % emerytury, tj. 635,44 zł brutto. Od powyższych kwot organ rentowy
pobiera zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że skoro
bezsporne jest, iż wnioskodawca od co najmniej 1994 r. mieszka w Niemczech i
jednocześnie pobiera z Polski świadczenie emerytalno-rentowe, to tym samym, na
podstawie art. 18 ust. 1 umowy z dnia 14 maja 2003 r. między Rzeczypospolitą
Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego
opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku (Dz.U. z 2005 r. Nr 12,
poz. 90, powoływanej dalej jako umowa międzypaństwowa lub umowa), dochody te
podlegają opodatkowaniu w Niemczech jako w kraju, w którym wnioskodawca
zamieszkuje. Zatem organ rentowy powinien wypłacać należne wnioskodawcy
świadczenie w pełnej wysokości (bez potrącania zaliczek na podatek dochodowy),
a ewentualne należności z tytułu podatków i innych należności publicznoprawnych
wnioskodawca powinien ponosić w Niemczech.
Wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu
rentowego od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną dokonane
przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd
Apelacyjny
wskazał,
że
w
świetle
art.
ust.
umowy
międzypaństwowej wnioskodawca nie jest zobowiązany do uiszczania zaliczek na
podatek dochodowy w Polsce. Sąd ten podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że
w sprawie znajduje zastosowanie art. 18 ust. 1 tej umowy. Wnioskodawca od 1994
r. zamieszkuje na terytorium Niemiec, a wobec jednoznacznego brzmienia tego
przepisu - do pobierania podatków od jego świadczeń emerytalnych uprawnione są
jedynie organy podatkowe tego kraju. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w sprawie nie
znajduje zastosowania art. 18 ust. 2 umowy międzypaństwowej (zgodnie z którym
bez
względu
na
postanowienia
ustępu
niniejszego
artykułu
płatności
otrzymywane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w jednym Umawiającym
się Państwie z obowiązkowego systemu ubezpieczeń socjalnych drugiego
Umawiającego się Państwa, podlegają opodatkowaniu tylko w tym drugim
Państwie), gdyż nie można utożsamiać systemu ubezpieczeń socjalnych z
systemem ubezpieczeń społecznych i z całą pewnością nie można uznać, iż
emerytury i renty wymienione w art. 18 ust. 1 umowy należą do systemu
wymienionego w jej art. 18 ust. 2. Przede wszystkim nie jest to zgodne z
podstawami legislacji i formułowania aktów prawnych. Prawidłowa wykładania
całości art. 18 umowy prowadzi do wniosku, że emerytury i renty podlegają
opodatkowaniu w kraju zamieszkania osoby pobierającej świadczenie, natomiast
świadczenia socjalne opodatkowane winny być w kraju, w którym są wypłacane.
Skoro niniejsza sprawa dotyczy emerytury, to uznać należy, że zastosowanie
znajdzie w niej art. 18 ust. 1 umowy międzypaństwowej.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił
naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 379 pkt 1 w związku z art.
476 § 2 i 3 k.p.c., poprzez „rozstrzyganie przez Sądy obu instancji w przedmiocie,
do którego nie były uprawnione” z uwagi na zachodzącą niedopuszczalność drogi
sądowej.
Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i odrzucenie
odwołania wnioskodawcy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że ani art. 476 § 2 i 3 k.p.c., ani art.
4778 k.p.c. nie uznaje za sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych sprawy
wszczętej wskutek odwołania, którego zarzuty dotyczą zasadności i sposobu
poboru zaliczki na podatek dochodowy, jak również obowiązku (bądź jego braku)
uiszczania podatku dochodowego. Nie są to bowiem kwestie, o których uprawniony
jest rozstrzygać organ rentowy, lecz należą do właściwości organów podatkowych,
a następnie sądów administracyjnych. W tym zakresie skarżący powołał się na
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie III SA/Wa
769/09.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.
Droga sądowa przed sądem powszechnym przysługuje w sprawie cywilnej
(w
znaczeniu materialnym albo w znaczeniu formalnym - art. 1 k.p.c.).
Niedopuszczalność drogi sądowej, o której stanowi art. 379 pkt 1 k.p.c., zachodzi
więc wówczas, gdy sprawa w ogóle nie jest sprawą cywilną lub gdy - będąc nią została wyłączona spod kompetencji sądów powszechnych. W rozpoznawanym
przypadku zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji, gdyż Sądy obu instancji
wyrokowały w sprawie będącej sprawą administracyjną z zakresu prawa
podatkowego. Taki charakter posiada bowiem orzeczenie w przedmiocie objętym
umową międzypaństwową z dnia 14 maja 2003 r., a więc w sprawie o uniknięcie
podwójnego opodatkowania.
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowią sprawy cywilne w
znaczeniu
formalnoprawnym,
dla
których
przepisy Kodeksu postępowania
cywilnego wskazują drogę postępowania cywilnego. Stosownie do art. 476 § 2
k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w
których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących:
ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego, emerytur i rent, innych
świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych,
odszkodowań
przysługujących
w razie
wypadków i
chorób
pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji lub Służbie
Więziennej. W myśl art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń
społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ
rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono
odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu
niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między
członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami
oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w
rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń
Społecznych. Z kolei zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.
1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa systemowa), Zakład wydaje decyzje w
zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do
ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich
poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek
na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z
tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i
wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W wymienionych wyżej sprawach
przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych
w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, po pierwsze - od decyzji Zakładu
(art. 83 ust. 2 ustawy systemowej) oraz po drugie - w razie niewydania decyzji w
terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne
roszczenia (art. 83 ust. 3 tej ustawy).
Sądy obu instancji uznały za sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych
sprawę
wszczętą
na
skutek
odwołania
od
decyzji
organu
rentowego,
kwestionującego zasadność pobrania z wypłaconego wnioskodawcy świadczenia
emerytalnego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Tymczasem
sprawa taka nie dotyczy ani prawa do świadczenia, ani jego wysokości (zawsze
ustalanej brutto), ani wreszcie wysokości dokonywanych z tego świadczenia
potrąceń w rozumieniu art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr
153, poz. 1227 ze zm.).
Obowiązki organu rentowego w zakresie obliczania i poboru zaliczek na
podatek dochodowy od osób fizycznych oraz ich przekazania na rachunek
właściwego urzędu skarbowego wynikają z przepisów prawa podatkowego (art. 34
ust. 1 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób
fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.). Do przepisów
tych należą, między innymi, postanowienia ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą
Polską umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz ratyfikowanych przez
Rzeczpospolitą Polską innych umów międzynarodowych dotyczących problematyki
podatkowej (art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). W konsekwencji organ
rentowy nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie ustalania i określania
zobowiązania podatkowego, gdyż leży to w gestii - będących organami
administracji publicznej - organów podatkowych (art. 2 § 1 Ordynacji podatkowej i
art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych,
jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.), którymi są: naczelnik
właściwego urzędu skarbowego jako organ podatkowy pierwszej instancji oraz
naczelnik właściwej izby skarbowej jako organ podatkowy drugiej instancji (art. 13 §
1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 5 ust. 6 i 7 ustawy o urzędach i izbach
skarbowych).
Przedmiotowa
sprawa
ma
zatem
jednoznacznie
charakter
administracyjnoprawny i podlega kognicji sądownictwa administracyjnego w ramach
sprawowanej przez niego - poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje
administracyjne - kontroli nad działalnością administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 1
ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z tej przyczyny w sprawach o
uniknięcie podwójnego opodatkowania na podstawie art. 18 ust. 1 umowy
międzypaństwowej
orzekają
organy
podatkowe
jako
organy
administracji
publicznej, a w sprawach ze skarg na decyzje tych organów - sądy administracyjne
(por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11
października 2007 r., III SA/Wa 1224, LEX nr 466121 i z dnia 29 lipca 2008 r., III
SA/Wa 865/08, LEX nr 489495 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1
czerwca 2010 r., II UZ 13/10, LEX nr 621337).
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie
art. 39819 zdanie pierwsze w związku z art. 464 k.p.c., stosowanym odpowiednio
poprzez art. 39821 w związku z art. 391 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.