Supreme Court allows extending disability pension claims in appeal proceedings for periods after the original decision.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation complaint against an appellate court ruling that extended a disability pension to a later period. The applicant argued the lower court violated procedural rules regarding the scope of appeal proceedings and the application of new procedural laws. The court held that appeal proceedings in social insurance cases are review-based and allow expanding claims for subsequent periods, while the contested procedural article did not apply to the second instance or pre-2005 decisions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 383 k.p.c.; Art. 47714 § 4 k.p.c.: In social insurance proceedings, the scope of appeal may be expanded to cover periods after the original administrative decision, and procedural rules applicable only to first-instance appeals or entering into force after the decision do not bar such expansion.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 4 lipca 2007 r.
II UK 280/06
1. W sprawie o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy (sprawa o
świadczenia powtarzające się), w postępowaniu apelacyjnym można rozszerzyć żądanie, dochodząc przyznania świadczenia za dalszy okres. Oznacza to,
że w sprawie o rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie jest wyłączone orzekanie o tym świadczeniu za okres późniejszy niż określony w decyzji organu rentowego.
2. Przepis art. 47714 § 4 k.p.c. odnoszący się do rozpoznawania odwołania od decyzji organu rentowego, nie ma zastosowania w postępowaniu apelacyjnym, a nadto nie ma zastosowania w sprawie, w której decyzja organu rentowego została wydana przed dniem 1 stycznia 2005 r. (data jego wejścia w życie).
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew
Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lipca
2007 r. sprawy z wniosku Ryszarda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27
kwietnia 2006 r. [...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. [...] Sąd Apelacyjny w Warszawie,
uwzględniając apelację wnioskodawcy Ryszarda S., zmienił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce z dnia 8 grudnia 2005 r. oraz
poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. z dnia
29 października 2004 r., i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej
niezdolności do pracy na okres od dnia 22 marca 2005 r. do dnia 21 września 2006 r.
Według ustaleń faktycznych, decyzją z dnia 30 stycznia 1995 r. organ rentowy
przyznał Ryszardowi S. (ur. 3 kwietnia 1954 r.) rentę inwalidzką, w oparciu o orzeczenie Obwodowej Komisji do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 5 stycznia
1995 r. o zaliczeniu go do III grupy inwalidów. Po badaniach kontrolnych, z uwagi na
stan zdrowia wnioskodawcy, prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do
pracy ulegało przedłużeniu, najpierw do stycznia 2004 r., potem do kwietnia 2004 r.
W dniu 21 kwietnia 2004 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne ustalenie prawa
do renty. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 7 maja 2004 r. uznał go za zdolnego do pracy, a organ rentowy decyzją z dnia 28 maja 2004 r. odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Na skutek jego odwołania, postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce umorzył postępowanie, a w czasie jego trwania został złożony do ZUS w O. wniosek o ponowne
ustalenie prawa do renty z tytułu pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawcy.
Orzeczeniem z dnia 18 października 2004 r. lekarz orzecznik ponownie uznał, że
wnioskodawca jest zdolny do pracy. Ponadto organ rentowy stwierdził, że ubezpieczony udowodnił łącznie staż pracy w wymiarze 24 lat, 5 miesięcy i 8 dni, w tym w
ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę 4 lata, 6 miesięcy i 18
dni, zamiast wymaganych 5 lat. Z tych względów decyzją z dnia 29 października
2004 r. odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd
Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce po przeprowadzeniu
postępowania dowodowego, w czasie którego dopuścił dowód z opinii dwóch zespołów biegłych sądowych lekarzy z zakresu kardiologii, neurologii, ortopedii, reumatologii, laryngologii i okulistyki oddalił odwołanie wnioskodawcy. Biegli stwierdzili,
że odwołujący się jest częściowo niezdolny do pracy na okres 1 roku od 1 maja 2004
r. (opinia z dnia 20 grudnia 2004 r.). W uzupełniającej opinii z dnia 14 lutego 2005 r.
biegli podtrzymali konkluzje zawarte w opinii zasadniczej argumentując, że wskazany
przez nich okres, na który, ich zdaniem, winna być przyznana renta umożliwi wnioskodawcy leczenie. Organ rentowy ustosunkowując się do opinii uzupełniającej podniósł, iż nie wynika z niej, aby schorzenia odwołującego osiągnęły znaczny stopień i
uzasadniały ustalenie chociażby częściowej niezdolności do pracy i wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innych specjalistów. Uznając zasadność zarzutów organu
rentowego oraz z uwagi na fakt, że odwołujący się złożył dodatkową dokumentację
medyczną Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 września 2005 r. dopuścił dowód z opinii innych biegłych z zakresu okulistyki, kardiologii, neurologii, ortopedii,
reumatologii, laryngologii. Zdaniem biegłych, wnioskodawca jest częściowo niezdolny
do pracy w okresie od 22 marca 2005 r. przez półtora roku, przy czym nie może wykonywać pracy na wysokościach wymagającej widzenia obuocznego. W uzasadnieniu opinii biegli wskazali, że niezdolność do pracy wystąpiła dopiero od dnia 22
marca 2005 r. jako skutek pogarszającego się stanu zdrowia wnioskodawcy. Ryszard
S. akceptując opinię biegłych, wniósł o przyznanie prawa do renty od 22 marca 2005
r. na okres półtora roku. W trakcie postępowania, wnioskodawca złożył ponownie
wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy, a wobec decyzji odmownej organu
rentowego odwołanie do Sądu (sprawa jest w toku).
Sąd Apelacyjny uznał, iż ponowne powstanie częściowej niezdolności do
pracy jest niewątpliwe od dnia 22 marca 2005 r., a więc nastąpiło w okresie 18 miesięcy od ustania prawa do renty i przed złożeniem w maju 2005 r. kolejnego wniosku
o świadczenie rentowe. W tej sytuacji, z dniem 22 marca 2005 r. zostały spełnione
wszystkie warunki do przywrócenia wnioskodawcy prawa do świadczenia na podstawie art. 61 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.),
co prowadzi do przyznania renty na okres zamknięty - zgodnie z żądaniem - od dnia
22 marca 2005 r.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik organu rentowego zarzucił
naruszenie prawa materialnego - art. 68 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w
związku z art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegające na pominięciu przepisu i dokonaniu
zmiany decyzji ZUS w oparciu o okoliczności, które nastąpiły po dacie wydania decyzji, art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, przez błędną wykładnię polegającą na przyznaniu prawa do renty w sytuacji, gdy przesłanki do jej nabycia nie
zostały spełnione w dniu wydania decyzji, oraz naruszenie przepisów postępowania art. 47714 § 4 k.p.c., przez jego niezastosowanie, art. 316 k.p.c., przez niewłaściwe
zastosowanie i orzeczenie w zakresie przekraczającym treść zaskarżonej decyzji,
art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie. W oparciu o przedstawione zarzuty,
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi
drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Prawo do świadczeń z ubezpieczenia rentowego ustala i świadczenia te wypłaca, zgodnie z art. 68
ust. 1 lit. b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), organ rentowy. Jego
decyzje mają charakter deklaratoryjny. Organ rentowy stwierdza jedynie czy zostały
spełnione ustawowe warunki nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia. W
postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd ocenia legalność
decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, a
tylko w wyjątkowych przypadkach może przyznać świadczenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione już po wydaniu zaskarżonej decyzji (por. wyroki z
dnia10 marca 1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181 oraz z dnia 20
maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43). Nie oznacza to jednak, że w
sprawach z ubezpieczenia społecznego, nie stosuje się art. 316 § 1 k.p.c., znajdującego, poprzez art. 391 k.p.c., zastosowanie także w postępowaniu apelacyjnym, według którego Sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili
zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Postępowanie sądowe
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter odwoławczy, a jego
przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy.
Zasadą jest zatem, że sąd ocenia legalność decyzji organu rentowego według stanu
rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, niemniej jednak nie jest wyłączona w szczególnych przypadkach możliwość przyznania świadczenia jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji. Taka sytuacja ma miejsce
w rozpatrywanej sprawie. Skoro bowiem do świadczenia rentowego ma zastosowanie art. 383 k.p.c., to w postępowaniu apelacyjnym w sprawach o świadczenia powtarzające się można rozszerzyć żądanie o świadczenia za dalsze okresy. Oznacza to,
że w sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy nie jest wyłączone orzekanie o
świadczeniu za okres późniejszy niż określony w decyzji organu rentowego.
Oceniając zarzut naruszenia art. 47714 § 4 k.p.c. i stwierdzając jego niezasadność, należy wskazać, że przepis ten odnosi się do postępowania przed sądem
pierwszej instancji (tylko ten sąd oddala odwołanie), a tym samym nie może być naruszony przez sąd drugiej instancji, który go nie stosuje. Skarga kasacyjna przysługuje zaś od wyroku drugiej instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.). Należy także wskazać, że
art. 47714 § 4 k.p.c. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2005 r. z mocy ustawy z dnia
20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) i nie może
mieć zastosowania do rozpatrywanej sprawy, w której decyzja została wydana w
dniu 29 października 2004 r. Brak jest w tym przypadku podstaw do zastosowania
wprost nowej procedury, gdyż nowe rozwiązanie dotyczy kwestii odwoławczej, w której obowiązuje zasada stosowania przepisów z chwili czynności odwoławczych (art.
XV § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks
postępowania cywilnego). Wniosek ten potwierdzają - co najmniej pośrednio - przepisy przywołanej wyżej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. zmieniającej procedurę, o
stosowaniu jej rozwiązań dopiero od 1 stycznia 2005 r. (art. 20 i art. 21) - por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2007 r., III UK 4/07 - dotąd niepublikowany.
Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c.,
orzekł jak w sentencji.