Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 17/07 Generato dall'IA

Supreme Court allows foreign employment period for Polish citizens under international cooperation agreements for capital calculation.

Numero d'incarto II UK 17/07
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's decision to exclude a period of employment in Czechoslovakia from the initial capital calculation. The insured argued that work under a bilateral international cooperation agreement should count, while the social insurance fund claimed it would cause double counting since Czech institutions would pay benefits. The court ruled that such employment is treated as domestic work regardless of whether Polish social security contributions were paid, establishing that the right to benefits stems from the employment itself rather than contribution payment.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 174 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: Employment by Polish citizens abroad under international cooperation agreements is included in the initial capital calculation regardless of whether social security contributions were paid in Poland.

Parole chiave

Generato dall'IA
initial capital calculation foreign employment international cooperation agreements social security contributions double counting prohibition bilateral insurance treaties Polish citizens abroad

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 174 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
początkowego na podstawie art. 174 ust.
Art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
3 w związku z art. 6 ust.
Art. 26 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu
do polskiej instytucji ubezpieczeniowej dopiero na podstawie art. 26 ust 3 ustawy z
art. 91 ust. 1 Konstytucji
z art. 91 ust. 1 Konstytucji przez nieuwzględnienie zasady obowiązującej w każdym
art. 39815 k.p.c
Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 17/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku A.K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 sierpnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 września 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Ubezpieczona A. K. w odwołaniach od kolejnych decyzji wydawanych przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w przedmiocie ustalenia wysokości kapitału

początkowego, domagała się zaliczenia okresu zatrudnienia w Czechosłowacji od

dnia 7 sierpnia 1986 r. do dnia 31 grudnia 1990 r. oraz przyjęcia – przy ustalaniu

podstawy wymiaru kapitału początkowego – tzw. dochodów zastępczych z lat 1989

– 1990. Organ rentowy nie uwzględnił tego okresu w wyliczeniu kapitału

początkowego twierdząc, że w tym czasie w Polsce nie została opłacona składka

na ubezpieczenie społeczne, a także dlatego, że z tytułu tego zatrudnienia

ubezpieczona

może

ubiegać

się

o

świadczenie

z

czeskiej

instytucji

ubezpieczeniowej.

Wyrokiem z dnia 15 marca 2006 r. Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zmienił decyzję z dnia 10 stycznia 2006 r. i zobowiązał organ rentowy

do uwzględnienia przy ustaleniu wartości kapitału początkowego zatrudnienia w

Czechosłowacji. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z zaświadczenia wystawionego

przez zagranicznego pracodawcę wynikało, że ubezpieczona została skierowana

do pracy w Czechosłowacji w ramach współpracy międzynarodowej. W spornym

okresie pracowała w T. i była ubezpieczona w czechosłowackiej instytucji

ubezpieczeniowej, w związku z czym okres ten Sąd zaliczył przy ustalaniu kapitału

początkowego na podstawie art. 174 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.).

W apelacji organ rentowy zarzucił, że uwzględnienie spornego okresu przy

ustalaniu kapitału początkowego spowodowałoby dwukrotne naliczenie jednego

okresu ubezpieczenia, nieprzewidziane w art. 174 ust. 3 ani w art. 15 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż – zgodnie z

postanowieniami

umowy

między

Rzeczypospolitą

Polską

i

Republiką

Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym z dnia 5 kwietnia 1948 r. (Dz. U. z

1949 r. Nr 6, poz. 34 ze zm.) - praca w Czechosłowacji daje prawo do świadczeń z

czeskiej instytucji ubezpieczeniowej.

Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

września 2006 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję organu rentowego z dnia

10 stycznia 2006 r. i przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu

kwestię dotyczącą uwzględnienia dochodów uzyskanych za granicą od dnia 7

sierpnia 1986 r. do dnia 31 grudnia 1990 r. (pkt I), a w pozostałej części – co do

uwzględnienia okresu tej pracy w wyliczeniu kapitału początkowego – apelację

oddalił (pkt II). Oparł się na regulacji przewidzianej w art. 174 ust. 2 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącej, że przy

ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w

życie ustawy okresy składkowe, o których mowa w art. 6 ustawy. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, skoro Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczona była

zatrudniona w Czechosłowacji w ramach skierowania organu zatrudnienia, za

zgodą właściwych władz polskich i w oparciu o stosowne porozumienia

międzynarodowe, to prawidłowo zaliczył ten okres jako składkowy do ustalenia

kapitału początkowego na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1c ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednocześnie Sąd nie podzielił zastrzeżeń organu rentowego co do tego, że

możliwość wystąpienia o świadczenia z czeskiej instytucji ubezpieczeniowej w

przyszłości

stanowi

przeszkodę

dla

uwzględnienia

w

ustaleniu

kapitału

początkowego okresu pracy na tamtym terenie, zaznaczywszy, iż jeżeli z tytułu

zatrudnienia za granicą wnioskodawczyni w przyszłości nabędzie prawo do

świadczenia, to wysokość kapitału początkowego zostanie zweryfikowana po

wyłączeniu okresu tej pracy.

Skarga kasacyjna organu rentowego, obejmująca wyrok Sądu Apelacyjnego

w części oddalającej apelację (pkt II), z wnioskiem o uchylenie wyroku w tej części i

jego zmianę przez nieuwzględnienie w wyliczeniu kapitału początkowego okresu

zatrudnienia ubezpieczonej w Czechosłowacji od dnia 7 sierpnia 1986 r. do dnia 31

grudnia 1990 r., została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego – art.

174 ust. 1 i 2 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1c ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez uznanie okresu pracy za granicą za

okres składkowy podlegający zaliczeniu do ustalenia kapitału początkowego, mimo

zwolnienia z obowiązku opłacania składek w polskiej instytucji ubezpieczeniowej. W

ramach tej podstawy skarżący wskazał także na naruszenie art. 14 ust. 1-3 w

związku z art. 1 ust. 4a umowy między Rzeczypospolitą Polską i Republiką

Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym z dnia 5 kwietnia 1948 r. i w związku

z art. 91 ust. 1 Konstytucji przez nieuwzględnienie zasady obowiązującej w każdym

z umawiających się państw, że okres pracy obywatela drugiego państwa trwającej

dłużej niż 6 miesięcy stanowi podstawę do przyznania świadczenia w tym państwie,

w którym praca była wykonywana.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ rentowy podniósł, że zgodnie z art.

174 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych wysokość kapitału początkowego, ustalona na zasadach określonych

w art. 53 ustawy, jest zależna od stażu ubezpieczeniowego obejmującego okresy

składkowe wymienione w art. 6 ustawy oraz od podstawy wymiaru świadczenia,

którą zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki

na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na

podstawie przepisów prawa polskiego. Wniosek stąd, że art. 6 ust. 2 ustawy należy

odnieść do ubezpieczenia na podstawie prawa polskiego, a więc kapitał

początkowy, który będzie stanowił podstawę do ustalenia wysokości świadczenia i

do jego wypłaty przez polską instytucję ubezpieczeniową, może być ustalany

włącznie na podstawie składek zgromadzonych w tej (polskiej) instytucji.

Na

poparcie

swego

stanowiska

skarżący

przytoczył

wyrok

Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 grudnia 2004 r., III Aua 1768/03, w którym

stwierdzono, że przy obliczaniu kapitału początkowego organ rentowy powinien

uwzględniać tylko okresy opłacania składek do polskiej instytucji ubezpieczeniowej,

oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2004 r., III AUa 899/03

(OSA 2005 nr 2, poz. 7), w którym przedstawiono pogląd, że przy uwzględnianiu

okresu zatrudnienia za granicą do celów ustalenia wartości kapitału początkowego

należy mieć na względzie nie tylko art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz także umowy o ubezpieczeniu

społecznym łączące Polskę z krajem, w którym praca była wykonywana.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie nowymi zasadami ustalania emerytury dla osób urodzonych przed

dniem 1 stycznia 1949 r., przy obliczaniu jej wysokości uwzględniana jest suma

składek na ubezpieczenie emerytalne zaewidencjonowana na indywidualnym

koncie ubezpieczonego po dniu 1 stycznia 1999 r. oraz kwota tzw. kapitału

początkowego wyprowadzona z odtworzenia sumy składek, które nie zostały

zaewidencjonowane przed tym dniem.

To „odtworzenie” polega na wyliczeniu

wysokości kapitału początkowego; zależy ona od liczby okresów składkowych i

nieskładkowych przebytych w ubezpieczeniu przed tym dniem, od wysokości

wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne przed 1999 r. oraz od współczynnika służącego obliczeniu tzw. „części

socjalnej”. Stosownie do art. 174 ust. 2 w brzemieniu obowiązującym od dnia 1

lipca 2004 r. (por. art. 1 pkt 42a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych

innych ustaw, Dz.U. Nr 121, poz. 1264), przy ustalaniu kapitału początkowego

przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe, o

których mowa w art. 6, okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5, oraz

okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 – 4 i 6 – 12, w wymiarze nie

większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Uwzględniając, że wymienione w art. 174 ust. 2 okresy ubezpieczenia nie

pokrywają się w całości z ich katalogiem obejmującym art. 6 – 10 ustawy i nie ma

wśród nich ujętych w art. 8 okresów ubezpieczenia za granicą regulowanego

umowami międzynarodowymi, należy uznać podniesione w skardze kasacyjnej

zarzuty naruszenia postanowień umowy między Rzeczypospolitą Polską i

Republiką Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym podpisanej w Warszawie

dnia 5 kwietnia 1948 r. (Dz.U. Nr 6, poz. 34) za bezprzedmiotowe. Należy także

mieć na względzie, że umowa międzynarodowa nie reguluje kwestii ustalania

wymiaru

świadczeń,

a

jej

postanowienia

obejmują

wyłącznie

wzajemne

uwzględnianie okresów ubezpieczenia na terytorium drugiego państwa oraz

przekazywanie świadczeń do państwa miejsca zamieszkania osoby uprawnionej

oraz że dla warunków powstania prawa i ustalenia wysokości świadczenia właściwe

są przepisy prawa obowiązujące w miejscu zamieszkania (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 26 maja 1978 r., II UZP 5/78, OSNCP 1979 nr 1, poz. 5 z glosą

S. Szymańskiej, Nowe Prawo 1979 nr 12, s. 116).

Stosownie do tych przepisów, obowiązujących w Polsce

– art. 6,

stosowanego w związku z art. 174 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako okresy pracy za granicą uwzględniane w

wyliczeniu kapitału początkowego wymienione zostały dwa różne okresy: okresy

pracy w organizacjach międzynarodowych, zagranicznych instytucjach i w

zakładach, do których zostali skierowani w ramach współpracy międzynarodowej

lub w których obywatele polscy byli zatrudnieni za zgodą właściwych władz

polskich, niewymaganej w stosunku do pracowników, którzy wyjechali za granicę

przed dniem 9 maja 1945 r. (lit. c) oraz okresy pracy u innych pracodawców

zagranicznych, pod warunkiem opłacenia w okresie pracy za granicą składek na

ubezpieczenie społeczne w Polsce (lit. d). Obydwa te okresy charakteryzują się

tym, że mimo wykonywania zatrudnienia w innym państwie, praca ma takie samo

znaczenie dla polskiej instytucji ubezpieczeniowej, jakby była wykonywana w

Polsce, z tym elementem różniącym, że w art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c kwestię opłacania

składek na ubezpieczenie w którymkolwiek z państw pomija się, natomiast w art. 6

ust. 2 pkt 1 lit. d. istnienie wpływów do polskiej instytucji ubezpieczeniowej

uwypukla. Rozróżnienie to wynika z zaopatrzeniowego charakteru ubezpieczenia

społecznego przed reformą, w którym prawo do świadczeń nie było bezwzględnie

warunkowane opłaceniem składek, a istotne znaczenie miało wykonywanie

zatrudnienia. Świadczenia przysługiwały z tytułu pracy, dlatego też, jeżeli umowy

międzynarodowe przewidywały transfer i pracę obywateli polskich na rzecz

zagranicznych pracodawców, to praca świadczona w ramach tych umów była

traktowana była na równi z zatrudnieniem w Polsce i uwzględniana na tych samych

zasadach, jak to zatrudnienie. Stąd praca obywateli polskich za granicą, objęta

takimi umowami, uwzględniana jest przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń,

także poprzez wyliczenie kapitału początkowego bez względu na opłacanie składek

na ubezpieczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2006 r., I UK

356/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 202).

Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce, któremu w

skardze kasacyjnej nadano zasadnicze znaczenie przy ustalaniu kapitału

początkowego, nie dotyczyło więc pracowników wysyłanych do pracy za granicą,

lecz

tylko

zatrudnienia,

które

obywatele

polscy

podejmowali

w

drodze

bezpośrednich uzgodnień i umów zawieranych z pracodawcami zagranicznymi (art.

6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy). Składki z tego tytułu mogły być dobrowolnie wnoszone

do polskiej instytucji ubezpieczeniowej dopiero na podstawie art. 26 ust 3 ustawy z

dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz.U. Nr 75, poz. 446 ze

zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17

grudnia 1991 r. w sprawie trybu dokonywania wpłat na Fundusz Pracy z tytułu

zatrudnienia za granicą u pracodawców zagranicznych oraz trybu uiszczania

składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 122, poz. 542).

Powiązanie tych regulacji z okresem pracy ubezpieczonej w Czechosłowacji,

stanowiące kwestię właściwej subsumcji art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c, przy ustaleniu, że

składka z tytułu jej zatrudnienia w Czechosłowacji do dnia 31 grudnia 1990 r. nie

była odprowadzana w Polsce, wymagało rozważenia, czy przedstawione przez

ubezpieczoną zaświadczenie z dnia 30 listopada 1990 r. potwierdzało, iż

zatrudnienie ubezpieczonej odbywało się na podstawie umowy zawartej między

Rzeczypospolitą Polską i Republiką Czechosłowacką lub zawartych w jej

wykonaniu porozumieniach międzyrządowych,

jak np. umowa zawarta między

Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Czechosłowackiej Republiki

Socjalistycznej

o

współpracy

w

zakresie

zatrudnienia

obywateli

Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej w uspołecznionych przedsiębiorstwach gospodarczych

Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej z dnia 17 lipca 1972 r. oraz zawartego

w jej wykonaniu porozumienia między Ministrem Pracy Płac i Spraw Socjalnych

Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Federalnym Ministerstwem Pracy i Spraw

Socjalnych Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej w sprawie czasowego

zatrudniania

pracowników

polskich

w

uspołecznionych

przedsiębiorstwach

gospodarczych Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815

k.p.c.).