In labor disputes under 50k PLN, employees must pay the basic 30 PLN court fee for appeals against employers.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that employees must pay the basic court fee of 30 PLN for appeals filed in labor disputes initiated by employers. The lower court had incorrectly applied the proportional fee rule, arguing that the employee's status as a litigant entitled them to a reduced rate. The court clarified that while employees are exempt from general litigation costs, this exemption does not cover the specific mandatory fees for appeals, which remain fixed at the basic rate regardless of the appellant's side.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 35 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: In labor disputes where the claim value does not exceed 50,000 PLN, the basic court fee of 30 PLN applies to appeals filed by employees against employers, as the exemption from general costs does not extend to these specific procedural fees.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 27 marca 2007 r.
II PZP 1/07
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Katarzyna
Gonera (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar.
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2007 r. sprawy z powództwa
Fabryki Papieru SA w P. przeciwko Jerzemu G., Tadeuszowi T. o zapłatę, na skutek
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Jeleniej
Górze z dnia 11 grudnia 2006 r. [...]
„Czy pracownik winien uiścić od swojej apelacji, wniesionej w sprawie toczącej
się z powództwa pracodawcy opłatę podstawową w kwocie 30 zł, o której mowa w
art. 35 ust. 1 zdanie 1 ustawy z dnia 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), czy też opłatę stosunkową, o której
mowa w art. 13 wskazanej ustawy ?”
p o d j ą ł uchwałę:
W sprawie z zakresu prawa pracy toczącej się z powództwa pracodawcy,
w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 złotych, pozwany
pracownik powinien uiścić od swojej apelacji opłatę podstawową w kwocie 30
złotych, o której mowa w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze
zm.).
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne ujawniło się w
związku z rozpoznawaniem przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze, którym odrzucono zażalenie pozwanych
pracowników - w sprawie z powództwa pracodawcy - na wcześniejsze postanowienie
tego Sądu odrzucające wniesioną przez nich apelację. Sąd Rejonowy odrzucił apelację przyjmując, że pełnomocnik pozwanych pracowników - będący adwokatem - powinien uiścić od wniesionej w ich imieniu apelacji opłatę stosunkową, a nie opłatę
podstawową, o jakiej mowa w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z 28 lipca 2005 r.
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia apelacji Sąd Okręgowy powziął wątpliwości,
które przedstawił w przytoczonym w sentencji uchwały pytaniu. Sprowadzają się one
do tego, czy pracownik powinien uiścić od swojej apelacji, wniesionej w sprawie toczącej się z powództwa pracodawcy, opłatę podstawową w kwocie 30 zł, o której
mowa w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, czy też opłatę stosunkową, o jakiej stanowi art. 13 tej ustawy. Zasadnicze
wątpliwości - zdaniem Sądu Okręgowego - wynikają z porównania treści art. 35 ust. 1
zdanie pierwsze z treścią art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach.
Strony nie zajęły stanowiska w przedmiocie przedstawionego zagadnienia
prawnego.
Prokurator biorący udział w postępowaniu przed Sądem Najwyższym wniósł o
udzielenie odpowiedzi, że pracownik powinien uiścić od swojej apelacji, wniesionej w
sprawie toczącej się z powództwa pracodawcy, opłatę podstawową w kwocie 30 zł, o
której stanowi art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego ma wyjaśnienie relacji między art. 35 ust. 1 a art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.
1398 ze zm., zwanej dalej: ustawą).
Pierwszy z tych przepisów stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi
kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Drugi natomiast przewiduje, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych,
między innymi, pracownik wnoszący powództwo do sądu pracy, z zastrzeżeniem art.
35. Istotne wnioski dla ustalenia relacji między przytoczonymi przepisami ustawy o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych - a pośrednio udzielenia odpowiedzi na
przedstawione zagadnienie prawne - wynikają już z systematyki ustawy, z umiejscowienia w niej przepisów, których wykładnia i wzajemny stosunek budzą wątpliwości.
Analizowany art. 35 ustawy jest zamieszczony w tytule II. „Opłaty”, w rozdziale
3. działu 3., noszącego nazwę „Wysokość opłat w procesie”. Już sama nazwa działu
pozwala na wnioski co do zakresu i przedmiotu regulacji zamieszczonych w nim
przepisów. Nie jest objęta normą prawną tego przepisu kwestia zwolnienia od opłat,
a jedynie określenie ich wysokości. Kwestię zwolnienia pracownika od kosztów sądowych (w tym opłat) reguluje natomiast art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy, zamieszczony w
tytule IV "Zwolnienie od kosztów sądowych". Wynika z niego, że zwolnienie od
kosztów sądowych dotyczy tylko sytuacji, gdy pracownik wnosi powództwo do sądu
pracy, czyli jest powodem w sprawie z zakresu prawa pracy. Nie dotyczy natomiast
sytuacji, gdy pracownik jest pozwanym w sprawie z powództwa pracodawcy, tak jak
ma to miejsce w niniejszym postępowaniu.
Jak wynika z powyższych uwag, art. 35 ust. 1 ustawy nie reguluje kwestii
zwolnienia od kosztów sądowych (opłat sądowych), czy to podmiotowego, czy to
przedmiotowego. Reguluje wyłącznie kwestię wysokości opłat od niektórych podlegających opłacie pism procesowych (wymienionych w art. 3 oraz w art. 18 i 19
ustawy) wnoszonych w sprawach z zakresu prawa pracy, a zatem wszczętych zarówno z powództwa pracownika, jak i z powództwa pracodawcy.
Jeżeli chodzi o sprawy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza
50.000 zł, art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy określa wysokość opłat od czterech
wymienionych w nim pism procesowych, mających charakter środków zaskarżenia zwykłych środków zaskarżenia, czyli środków odwoławczych (apelacji i zażalenia)
oraz nadzwyczajnych środków zaskarżenia (skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia). Pewne trudności interpretacyjne
może nastręczać zrozumienie sensu użytego w tym przepisie wyrazu „wyłącznie” („w
sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego orzeczenia”). Można zakładać dwa sposoby rozumienia
tego określenia.
Według pierwszego, w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłaty
tylko („wyłącznie”) od wymienionych pism, nie pobiera się natomiast żadnych innych
opłat (opłat od innych pism procesowych), co oznaczałoby ustanowienie w tym przepisie dalszego - w stosunku do zwolnienia wynikającego z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy
- przedmiotowego (w sprawach z zakresu prawa pracy) zwolnienia od pozostałych
opłat, jako że art. 35 ustawy odnosi się bez wątpienia do obu stron postępowania w
tych sprawach - zarówno pracownika, jak i pracodawcy - na co wskazuje brak zastrzeżeń w treści art. 35 ust. 1, że opłaty w nim określone dotyczą tylko jednej strony
stosunku pracy (np. tylko pracownika) albo tylko jednej strony procesu (np. tylko powoda). Uzasadnienie takiej konkluzji wynika z art. 35 ust. 2 ustawy, w którym wyraźnie jest mowa o pracowniku i pracodawcy w sytuacji, gdy żadna ze stron stosunku
pracy nie zainicjowała postępowania, a uczynił to inspektor pracy. Nie ma jednakże
dostatecznych argumentów przemawiających za uznaniem, że w art. 35 ustawy zostało wprowadzone podmiotowo-przedmiotowe zwolnienie obu stron postępowania w
sprawach ze stosunku pracy od ponoszenia innych opłat niż opłata podstawowa od
pism w nim wymienionych. Przepis ten nie reguluje bowiem kwestii zwolnienia od
opłat, lecz ich wysokość. Zwolnieniu od opłat poświęcony został inny tytuł ustawy, a
w nim art. 96 ust. 1 pkt 4 odnoszący się do spraw z zakresu prawa pracy.
Według drugiego sposobu rozumienia określenia „wyłącznie”, użytego w art.
35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy, chodzi w tym przypadku o podkreślenie, że opłata
podstawowa w kwocie 30 zł dotyczy tylko czterech wymienionych w tym przepisie
pism procesowych. Inaczej mówiąc, opłatę podstawową w kwocie 30 zł pobiera się (z
mocy ustawy) od czterech rodzajów pism, i tylko od tych pism, a nie od innych wnoszonych w toku postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy przez obie strony
(strony stosunku pracy i strony procesu w sprawie z zakresu prawa pracy). Przykładowo opłaty podstawowe nie są pobierane od sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty albo od skargi o wznowienie postępowania. Przepis art. 35
ust. 1 zdanie pierwsze ustawy dotyczy wysokości opłat pobieranych od wymienionych w tym przepisie pism wnoszonych przez którąkolwiek ze stron - zarówno pracownika, jak pracodawcę, i to niezależnie od tego, jaką pozycję zajmują w procesie
(powoda czy pozwanego). Konieczność wnoszenia opłat od innych pism niż wymienione w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy (lub zwolnienie od ich ponoszenia)
oraz ich wysokość wynika z innych przepisów ustawy - podmiotowe zwolnienie pracownika jako powoda od ponoszenia innych opłat (opłat od innych pism) niż wymienione w art. 35 wynika z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy, wysokość opłat od innych pism
niż wymienione w art. 35 ustawy obciążających pracodawcę określają ogólne prze-
pisy o opłatach, np. art. 13 ustawy regulujący wysokość opłaty stosunkowej albo art.
28 ustawy regulujący wysokość opłat stałych w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w sprawach z zakresu prawa
pracy (zarówno wszczętych z powództwa pracownika, jak i tych, w których powodem
jest pracodawca), w których wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 zł,
opłatę podstawową w kwocie 30 zł pobiera się od obu stron postępowania (od powoda i od pozwanego) wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, natomiast inne
przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych regulują kwestie pobierania opłat od pozostałych pism w tych sprawach oraz ich wysokość.
Przepisy o kosztach sądowych - głównie ze względu na ich fiskalny i restrykcyjny charakter - wymagają wykładni ścisłej, językowej lub semantycznej, która gwarantuje jednakowość wyników, a tym samym jednolitość praktyki oraz stabilność i
pewność prawną. W związku z tym odstępstwa w kierunku innych typów wykładni
wymagają ważnych powodów i szczególnej ostrożności (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 21 listopada 2006 r., III CZP 109/06, BSN 2006 nr 11, s. 13, LEX nr 197685).
Oparte na wykładni językowej dosłowne odczytanie treści art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pozwala na wyrażenie poglądu, że chodzi w nim o każdą sprawę z zakresu prawa pracy - zarówno wszczętą z
powództwa pracownika, jak i zainicjowaną wniesieniem pozwu przez pracodawcę.
Analogiczne stanowisko zajął już Sąd Najwyższy we wcześniejszych orzeczeniach, m.in. w postanowieniach z 20 listopada 2006 r., I PZ 20/06, z 18 grudnia 2006
r., II PZ 59/06, z 15 lutego 2007 r., I PZ 26/06, z 19 lutego 2007 r., I PZ 38/06, oraz w
uchwałach z 9 stycznia 2007 r., II PZP 5/06, LEX nr 207707 i z 5 marca 2007 r., I
PZP 1/07, LEX nr 231085).
W orzeczeniach tych podkreślono, że argumenty semantyczne i logiczne jednoznacznie wskazują, że wysokość opłaty sądowej od apelacji obciążającej pracownika w sprawie z zakresu prawa pracy (także w sprawie wszczętej z powództwa pracodawcy), w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 zł, została w
art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach sądowych określona w sposób zupełny. W każdej sprawie z zakresu prawa pracy (a więc zarówno tej, w której wystąpił
z powództwem, jak i tej, w której występuje jako pozwany) pracownik ma obowiązek
uiścić opłatę podstawową w wysokości 30 zł od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej
oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Przepis art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy określenia wysokości opłat od niektórych środków zaskarżenia i odnosi
się do każdej strony - w rozumieniu art. 7 ustawy - występującej w sprawie z zakresu
prawa pracy. Powiązanie art. 35 ust. 1 z art. 7 ustawy stanowi podstawę do wniosku,
że jeżeli z przepisu nie wynika jednoznacznie, iż odnosi się on tylko do określonych
uczestników postępowania w określonym rodzaju spraw, to odnosi się do każdego
uczestnika postępowania sądowego w określonej kategorii spraw.
Z językowej wykładni art. 35 wynika, że jedynym kryterium zastosowania tego
przepisu jest uznanie określonej sprawy za sprawę z zakresu prawa pracy. Konfiguracja, w jakiej występują w danej sprawie strony postępowania (pracownik i pracodawca), jest - z punktu widzenia zastosowania art. 35 - pozbawiona doniosłości. Wysokość opłat uzależniona jest natomiast od rodzaju sprawy i rodzaju wnoszonego
pisma, niezależnie od tego, kto tej czynności dokonuje. Wysokość opłat przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy jest bowiem dostosowana do rodzaju sprawy. Nie jest
różnicowana w zależności od kryterium podmiotowego.
Przepis art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy nie przewiduje w sprawach z zakresu prawa pracy, w których wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty
50.000 złotych, w odniesieniu do wymienionych w tym przepisie czterech rodzajów
pism procesowych, opłaty innej niż podstawowa, która - w myśl art. 14 ust. 1 - pobierana jest wówczas, gdy przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Z tych względów w omawianym wypadku opłata stosunkowa od pism wymienionych w tym przepisie ogóle nie wchodzi w grę. Dotyczy to także apelacji wniesionej przez pozwanego pracownika.
Wysokość opłat wynikająca z art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy dotyczy
obu stron postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy. Wniosek taki wypływa z
wykładni językowo-logicznej, skoro w przepisie tym nie zostało ustanowione żadne
ograniczenie podmiotowe w stosunku do hipotezy normy odnoszącej się ogólnie do
spraw z zakresu prawa pracy. Wnosić stąd należy, że od pism składanych w sprawach z zakresu prawa pracy, wymienionych w art. 35 ustawy, obie strony ponoszą
opłatę podstawową. Taki sam wniosek wypływa z wykładni systemowej, gdyż w
ustępie 2 tego samego artykułu mowa jest wyraźnie o obu stronach stosunku pracy
(pracowniku i pracodawcy), a jasnym celem tego przepisu miało być usunięcie wąt-
pliwości, mogących pojawić się w sytuacji, gdy żadna z tych stron nie wszczęła postępowania (ponieważ uczynił to inspektor pracy).
Wyników powyższego rozumowania nie zmienia fakt, że uchylone zostały art.
463 k.p.c. i art. 263 k.p. Derogacja tych przepisów oznacza przede wszystkim odstąpienie od dotychczasowej zasady pełnego ustawowego zwolnienia pracownika dochodzącego roszczeń z zakresu prawa pracy oraz obu stron postępowania w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy od opłat sądowych (por. uchwałę
Sądu Najwyższego z 20 stycznia 1986 r., III PZP 54/85, OSNCP 1986 nr 11, poz.
175, oraz postanowienie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 listopada 1993 r.,
I PZP 34/93, OSNCP 1994 nr 5, poz. 95). Od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 28
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych postępowanie w sprawach
z zakresu prawa pracy nie jest już wolne z mocy ustawy od opłat sądowych; postępowanie to wiąże się z koniecznością uiszczenia opłat sądowych przez obie strony zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracownika (niezależnie od tego, czy występują oni po stronie powodowej, czy pozwanej), tyle że od czterech rodzajów pism
procesowych (apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi na bezprawność) są to
opłaty w wysokości przewidzianej w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy.
W obecnym stanie prawnym nie ma ogólnego przedmiotowego zwolnienia od
kosztów w sprawach z zakresu prawa pracy wszczętych z powództwa pracownika. Z
uchylonego art. 263 k.p. wynikało zwolnienie od kosztów sądowych obu stron postępowania, ale tylko w sprawach o roszczenia pracownika. W obecnym stanie prawnym, zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych w tej kategorii spraw przysługuje
tylko pracownikowi wnoszącemu powództwo (art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy). Zwolnienie
to nie obejmuje czterech rodzajów pism wymienionych w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy. Gdyby z art. 35 ust. 1 wynikało zwolnienie przedmiotowe dotyczące obu
stron postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy, zbędna byłaby norma
prawna ujęta w art. 96 ust. 1 pkt 4. Zatem, gdy chodzi o sprawy z zakresu prawa
pracy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50.000 zł, wysokość i rodzaj opłat od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uregulowana została w art. 35 ust. 1
ustawy, zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych powodów będących
pracownikami wynika z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy. Pracodawcy będący stroną w postępowaniu w sprawie z zakresu prawa pracy, nie są zwolnieni z mocy ustawy od
ponoszenia kosztów sądowych. Mogą jedynie ubiegać się o to zwolnienie na zasadach ogólnych (art. 102 i 103).
Przedstawiona powyżej wykładnia art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych
została już przyjęta i potwierdzona we wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego. W uchwale z 9 stycznia 2007 r., III PZP 5/06, Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu nie
przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodawcy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w postanowieniach
z 20 listopada 2006 r., I PZ 20/06 (stwierdzając, że opłatę podstawową z art. 35 ust.
1 ustawy o kosztach sądowych wnosi zarówno powód - pracownik, jak i pozwany
pracodawca) i z 18 grudnia 2006 r., II PZ 59/06 (przyjmując, że opłatę podstawową
od zażalenia w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się na podstawie art. 35
ust. 1 ustawy o kosztach sądowych niezależnie od tego, kto wnosi zażalenie - pracownik czy pracodawca, powód czy pozwany). Pogląd ten można zatem uznać za
utrwalony.
Z tych względów należało podjąć uchwałę o treści podanej w sentencji.