Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II KO 66/10 Generato dall'IA

Mandatory defense participation violated when lawyer arrived late and could not prepare effectively.

Numero d'incarto II KO 66/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ordered a retrial and quashed the final appeal judgment due to a violation of mandatory defense participation. The defendant argued that his appointed lawyer could not effectively defend him because he arrived late after a scheduled break and lacked access to case files. The court agreed, ruling that physical presence alone does not satisfy the requirement if the lawyer cannot realistically exercise their duties.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 80 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.: Mandatory defense participation is not fulfilled merely by the lawyer's physical presence if procedural realities clearly show that effective defense was impossible or could not be realized.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory defense participation effective defense rights procedural violation retrial order late lawyer arrival

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 80 k.p.k.
Obowiązkowy udział obrońcy w rozprawie (art. 80 k.p.k.) nie jest
art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
w treści przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., obowiązującego w takim
art. 542 § 3 k.p.k.
maja 2005 r., na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw.
art. 547 § 2 k.p.k.
oraz art. 547 § 2 k.p.k.
art. 80 k.p.k
Obowiązkowy udział obrońcy w rozprawie (art. 80 k.p.k.) nie jest
art. 14 § 1 k.k
Sąd Najwyższy w sprawie Roberta Ł., skazanego z art. 14 § 1 k.k.
art. 148 § 2 pkt 4 k.k
z art. 148 § 2 pkt 4 k.k.
art. 542 § 3 k.p.k
maja 2005 r., na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k
w treści przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., obowiązującego w takim
art. 547 § 2 k.p.k
oraz art. 547 § 2 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok SN z dnia 15 stycznia 2008 r., V KK 190/07
wyrok SA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2010 r., II AKa 146/10
V KK 190/07
Supreme Court quashes appeal verdict for defense rights violation and clerical error correction.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

WYROK Z DNIA 22 MARCA 2011 R.

II KO 66/10

Obowiązkowy udział obrońcy w rozprawie (art. 80 k.p.k.) nie jest

spełniony tylko przez samą fizyczną obecność obrońcy na rozprawie, o ile

z realiów procesowych wynika w sposób oczywisty, że faktyczne wykonywanie obrony było niemożliwe lub też obrona nie mogła być przez obrońcę

realizowana.

Przewodniczący: sędzia SN J. Matras (sprawozdawca).

Sędziowie SN: P. Kalinowski, W. Płóciennik.

Sąd Najwyższy w sprawie Roberta Ł., skazanego z art. 14 § 1 k.k. w

zw. z art. 148 § 2 pkt 4 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na

posiedzeniu w dniu 22 marca 2011 r., bez udziału stron, w przedmiocie

zbadania podstaw do wznowienia z urzędu postępowania w sprawie

zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 31

maja 2005 r., na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10

k.p.k. oraz art. 547 § 2 k.p.k.

1. w z n o w i ł postępowanie w sprawie zakończonej prawomoc-

nym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 31 maja 2005 r., zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 27 stycznia 2005 r.;

2. u c h y l i ł wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 31 maja 2005

r. oraz zmieniony nim wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 27 stycznia

2005 r., i sprawę oskarżonego Roberta Ł. p r z e k a z a ł do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O.;

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 27 stycznia 2005 r., Robert

Ł. został skazany za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 2 pkt

4 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 6

stycznia 2004 r. w O., na karę 7 lat pozbawienia wolności, zaś za

przestępstwo z art. 263 § 2 k.k., popełnione w okresie od nieustalonego

czasu do dnia 6 stycznia 2004 r. w O., na karę roku pozbawienia wolności.

Jako karę łączną orzeczono karę 7 lat pozbawienia wolności. Od wyroku

tego apelację wniósł prokurator w części dotyczącej orzeczenia o karze. Po

rozpoznaniu tej apelacji Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z dnia 31 maja

2005 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o

karze łącznej, wyeliminował z podstawy prawnej wymiaru kary za czyn z

art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 2 pkt 4 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. – art. 60 § 2 i § 6 k.k., a orzeczoną za ten czyn karę podwyższył

do lat 12; w pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy, a jako karę

łączną orzekł karę 12 lat pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu kasacji obrońcy skazanego, w której ujęto zarzuty

obrazy art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., Sąd Najwyższy

postanowieniem z dnia 3 stycznia 2006 r. kasację oddalił, jako oczywiście

bezzasadną.

W piśmie z dnia 19 lipca 2010 r. skazany Robert Ł. wniósł o

wznowienie

postępowania

w

sprawie

zakończonej

prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 31 maja 2005 r., przy czym w

pierwszym punkcie tego wniosku zarzucił wyrokowi obrazę art. 439 § 1 pkt

10 k.p.k. cyt.: „poprzez nieobecność obrońcy z wyboru na rozprawie, przez

co nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był

obowiązkowy”. W uzasadnieniu tego pisma podał zaś, że na rozprawie na

której były przesłuchania „strony przeciwnej, tj. oskarżenia” jego obrońca

przyprowadził adwokata J. S., który następnie po kilku minutach zmienił się

z innym adwokatem, a zarówno jeden, jak i drugi substytut nie zabrał głosu.

Podnosząc następnie, że sama obecność adwokata na sali rozpraw nie

zapewnia pomocy prawnej, wskazał, iż poprzez nieobecność obrońcy

został postawiony w szczególnie niekorzystnej sytuacji wobec strony

przeciwnej.

Wyznaczony dla skazanego obrońca z urzędu w celu ewentualnego

sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania lub poinformowania o

braku podstaw do wznowienia postępowania, adw. P. H., złożył informację

o braku podstaw do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

W trakcie posiedzenia wyznaczonego w przedmiocie zbadania

istnienia podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, Sąd Najwyższy

odroczył posiedzenie i zwrócił się do adwokatów: Z. Z., J. S. oraz L. L. o

udzielenie informacji odnoszących się do ich uczestnictwa w rozprawie w

dniu 24 czerwca 2004 r. Informacje takie wymienieni adwokaci złożyli.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Analiza okoliczności zaistniałych w trakcie rozprawy w dniu 24

czerwca 2004 r. obliguje do stwierdzenia, że rację ma skazany twierdząc,

iż doszło do powstania uchybienia, którego normatywne pojęcie określono

w treści przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., obowiązującego w takim

brzmieniu zarówno w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy, jak i obecnie.

Przed wyjaśnieniem istoty zaistniałego uchybienia przypomnieć należy, że

w tej dacie rozpoczęto przed Sądem Okręgowym w O. przewód sądowy,

odebrano wyjaśnienia od oskarżonego oraz przesłuchano czterech

świadków, w tym najistotniejszego świadka, tj. pokrzywdzonego. Od

początku tej rozprawy oskarżonego, który był pozbawiony w tej sprawie

wolności, bronił obrońca z wyboru – adw. Z. Z., będący jedynym obrońcą

oskarżonego, i ten obrońca uczestniczył w rozprawie do przesłuchania

pierwszego świadka, tj. A. R. Z protokołu rozprawy wynika następnie, że na

wniosek tego obrońcy zarządzona została przerwa w rozprawie, albowiem

ten adwokat musiał udać się na inną rozprawę, zaś za kilkanaście minut

miał się stawić jego substytut. Po zarządzeniu przerwy nie odnotowano w

protokole stawiennictwa na dalszy ciąg tej rozprawy, aczkolwiek na k. (…)

znajduje się substytucja dla adw. J. S., udzielona przez adw. Z. Z. Z treści

pisma skazanego nie wynika, aby w czasie tej rozprawy doszło do sytuacji

w której w ogóle nie byłoby na sali obrońcy, a jedynie podał on, że doszło

do kolejnej zmiany obrońcy, a to dlatego, iż adw. J. S. zmienił się z

kolejnym adwokatem. Oświadczenie to, jak również treść pisma adw. Z. Z.,

który podał, że w dalszej części rozprawy uczestniczył adw. J. S., zaś o

zamiarze udzielenia substytucji poinformował skazanego przed terminem

rozprawy, dowodzi, iż pomimo braku zapisu w protokole rozprawy, po

przerwie w rozprawie uczestniczył adw. J. S., posiadając substytucję adw.

Z. Z. oraz uprzedzony wcześniej co do występowania w tej sprawie. Rzecz

jednak w tym, że po przesłuchaniu P. M. doszło do kolejnej zmiany obrońcy

oskarżonego. Z zapisu protokołu wynika bowiem, że przed przesłuchaniem

najistotniejszego świadka, tj. pokrzywdzonego, przewodniczący zarządził

przerwę 15-minutową, a po przerwie stawił się obrońca adw. L. L. W aktach

sprawy nie ma żadnego dokumentu procesowego, w oparciu o który miał

on prawo występować jako obrońca oskarżonego; nie ujęto także

oświadczenia oskarżonego co do udzielenia upoważnienia do obrony dla

tego adwokata. Zapis protokołu w żadnym zaś razie nie pozwala na

zanegowanie twierdzenia oskarżonego co do tego, że właśnie wówczas

nastąpiła „zamiana” obrońców, a zatem nie było tak, aby występowało w

toku dalszej części rozprawy dwóch obrońców. Nie ujęto w treści protokołu

żadnego pytania ani też wypowiedzi obrońcy oskarżonego w czasie

przesłuchania pokrzywdzonego, pomimo że czynność ta trwała dosyć

długo (zeznania zawarte są na 8 stronach); stanowisko takie odnotowano

dopiero po zakończeniu tej czynności i odnosiło się do tymczasowego

aresztowania. Z treści pisma adw. L. L. wynika, że nie jest w stanie

wyjaśnić kwestii swojego uczestnictwa na tej rozprawie i nie posiada

żadnych notatek z tej sprawy, a musiał działać z substytucji lub dalszej

substytucji. Podobnej treści pismo złożył adw. J. S.

Odnosząc te opisane wyżej okoliczności związane z korzystaniem

przez oskarżonego z pomocy obrońcy, trzeba zauważyć, że stosownie do

treści art. 80 k.p.k. udział obrońcy w rozprawie głównej w tej sprawie był

obowiązkowy, albowiem oskarżony odpowiadał za czyn kwalifikowany jako

usiłowanie zbrodni zabójstwa a nadto był pozbawiony wolności. Sąd

Najwyższy podziela ten pogląd, który wskazuje, że obowiązkowy udział

obrońcy w rozprawie (art. 80 k.p.k.) nie jest spełniony li tylko przez fizyczną

obecność obrońcy na rozprawie, o ile z realiów procesowych wynika w

sposób jasny, iż faktyczne wykonywanie obrony było niemożliwe lub też

obrona nie mogła być przez obrońcę realizowana (por. wyrok SN z dnia 15

stycznia 2008 r., V KK 190/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 19; wyrok SA we

Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2010 r., II AKa 146/10, Lex 580855).

Niewątpliwe jest, że obrona przez adw. L. L. nie mogła być w sposób

rzetelny wykonywana, skoro pojawił się on na rozprawie, po uprzednim

zarządzeniu w niej 15 – minutowej przerwy, nie występując w niej

wcześniej i nie będąc wprowadzony w realia sprawy, albowiem tych, w

ciągu zarządzonej przerwy, nie sposób było poznać. Oczywiste jest i to, że

nie znał również akt sprawy, a więc także protokołów przesłuchania

świadka – pokrzywdzonego, w której to czynności w czasie rozprawy miał

uczestniczyć. Dowodem takiego stanu rzeczy jest także bierna postawa w

czasie

przesłuchania

pokrzywdzonego;

tylko

oskarżony

wykazywał

wówczas aktywność zadając pytania. O ile zatem brak formalnego

upoważnienia do występowania w charakterze obrońcy oskarżonego

można wytłumaczyć wadą formalną protokołu [niejedną zresztą w tym

zakresie, por. np. k. (…)], tj. pominięciem zapisu w protokole o udzieleniu

substytucji, o tyle dopuszczenie przez Sąd Okręgowy w O. tego adwokata

do udziału w sprawie jako obrońcę oskarżonego, stanowiło o rażącej

obrazie art. 80 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., albowiem w realiach

procesowych tej sprawy i mając na uwadze zaistniały układ zmian po

stronie obrońcy oskarżonego, wykonywanie obrony przez adwokata L. L. w

sposób rzetelny nie było możliwe. Minimalnym obowiązkiem tego sądu było

zatem w takiej sytuacji zarządzenie odpowiednio długiej przerwy, tak aby

ten adwokat mógł zaznajomić się z aktami sprawy, w tym zwłaszcza

protokołami przesłuchania tych świadków, którzy mieli jeszcze składać

zeznania w toku tej rozprawy, a także by mógł skontaktować się z

oskarżonym, aby ustalić linię obrony i dalsze postępowanie w toku tej

rozprawy. Obrazy tych przepisów nie dostrzegł Sąd Apelacyjny w W.,

chociaż uchybienie to kwalifikowane jest przez ustawę procesową jako tzw.

bezwzględny powód odwoławczy, polegający na nie braniu udziału przez

obrońcę w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy (art. 439 §

1 pkt 10 k.p.k.).

Z tych wszystkich powodów postępowanie karne w tej sprawie

należało wznowić (art. 542 § 3 k.p.k.), a wobec tego, że uchybienie to

zaistniało w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, konieczne było

uchylenie w całości obu wyroków i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O. Sąd ten będąc związany

wywiedzionym powyżej poglądem co do rozumienia zawartego w art. 80

k.p.k. zwrotu co do udziału obrońcy w rozprawie głównej (art. 545 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.), w toku ponownego procedowania winien

baczyć by nie doszło do naruszenia tego przepisu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.