Supreme Court quashes appeal court ruling for failing to verify evidence admissibility requirements under Art. 452 § 1 K.P.K.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal court's decision to exclude evidence, ruling that the lower court failed to conduct a detailed analysis of the evidence's relevance. The defense argued the witness testimony was essential, while the appeal court dismissed it without verifying the specific circumstances the witness could prove. The court held that excluding evidence requires a thorough verification of its potential to clarify facts, a step the appeal court neglected.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 452 § 1 k.p.k.; Art. 170 k.p.k.: A decision to exclude evidence under Art. 452 § 1 k.p.k. must be preceded by a detailed analysis and, if necessary, verification of the prerequisites, including inquiries to concretize the circumstances to be proven.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
WYROK Z DNIA 19 SIERPNIA 2004 R.
II KK 388/03
1. Przepis art. 452 § 1 k.p.k. nie określa zakazu dowodowego, wiążącego się z całkowitą niemożnością dopuszczenia dowodu w procesie, i z
koniecznością rozstrzygnięcia o jego przedmiocie tylko na podstawie dostępnych, już przeprowadzonych dowodów. Wskazany przepis stanowi jedynie ograniczenie możliwości przeprowadzenia dowodu na etapie rozpoznawania apelacji, a to wobec tego, że to sąd pierwszej instancji – w realizacji zasady bezpośredniości i dwuinstancyjnego modelu procesu – jest
uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego, zaś sąd odwoławczy pełni jedynie funkcję kontrolną.
2. Decyzja sądu odwoławczego o zaniechaniu prowadzenia postępowania dowodowego stosownie do treści art. 452 k.p.k. powinna być poprzedzona szczegółową analizą, a w razie potrzeby wcześniejszą weryfikacją przesłanek leżących u podstaw tej decyzji. Weryfikacja ta może polegać, w szczególności, na podjęciu czynności zmierzających do skonkretyzowania okoliczności, jakie mają być udowodnione przy pomocy wnioskowanego dowodu z zeznań świadka, w tym na przesłuchaniu wskazanej w
charakterze świadka osoby pod kątem ustalenia przydatności i znaczenia
jej zeznań dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przewodniczący: sędzia SN E. Sadzik.
Sędziowie SN: D. Rysińska (sprawozdawca), J. Sobczak.
Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz.
Sąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa Ś. skazanego z art. 158 § 3 i in.
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2004 r.
kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z
dnia 27 sierpnia 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego
w Ł. z dnia 21 stycznia 2003 r.,
u c h y l i ł
zaskarżony w stosunku do Zbigniewa Ś. wyrok – w części
utrzymującej w mocy skazanie za czyn kwalifikowany z art. 158 § 3 k.k. – i
sprawę w tym zakresie p r z e k a z a ł do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Ł. w postępowaniu odwoławczym (...).
UZASADNIENIE
W ramach zarzucanego aktem oskarżenia czynu kwalifikowanego z
art. 148 § 2 pkt 1 k.k. Sąd Okręgowy w Ł., wyrokiem z dnia 21 stycznia
2003 r., uznał Zbigniewa Ś. za winnego tego, że w dniu 21 stycznia 2001 r.
wspólnie ze Zbigniewem W. wziął udział w pobiciu Mirosława P., zadając
mu wielokrotnie ciosy, w wyniku których pokrzywdzony doznał rozległych
obrażeń zewnętrznych w postaci zasinień oraz otarć naskórka oraz złamania żuchwy, licznych złamań żeber, obustronnej odmy opłucnowej i podskórnej, krwiogłowia wewnętrznego i krwiaka podpajęczynówkowego, skutkujących koincydencją pourazowego uszkodzenia ośrodkowego układu
nerwowego w postaci krwiogłowia wewnętrznego oraz niewydolności oddechowej spowodowanej odmą opłucnową, następstwem czego była
śmierć Mirosława P. – czyli przestępstwa z art. 158 § 3 k.k., za które wymierzył karę 7 lat pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy uznał także Zbigniewa Ś. za winnego dokonania przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z
art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 64 § 1 k.k.,
za które wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności, stosownie zaś do
treści art. 85 i 86 § 1 k.k. orzekł wobec niego karę łączną w wysokości 7 lat
i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem zostali również
skazani Zbigniew W. – m.in. za czyn kwalifikowany z art. 158 § 3 k.k. oraz
Stefan S. za przestępstwa opisane w art. 162 § 1 k.k. i w art. 240 § 1 k.k.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli obrońcy Zbigniewa Ś. i Zbigniewa W. oraz – na ich niekorzyść – prokurator.
Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Apelacyjny w Ł., wyrokiem z dnia
27 sierpnia 2003 r., zakwestionowane rozstrzygnięcie utrzymał w mocy.
Powyższy wyrok, w całości, zaskarżył kasacją obrońca Zbigniewa Ś.
W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa,
mające istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie:
„1) art. 452 § 2 k.p.k., poprzez niezasadne nieuwzględnienie wniosku dowodowego, wyczerpującego wymogi art. 169 § 1 k.p.k. i art. 170 § 1 pkt
2, 3 i 4 k.p.k., a zmierzającego do ustalenia faktycznego odnoszącego
się do meritum sprawy;
2) art. 7 k.p.k. poprzez:
- w dalszym ciągu nienależytą ocenę dowodu w postaci zgodności
cech genetycznych plam krwi na spodniach pomawiającego oskarżonego Stefana S. z cechami krwi oznaczonymi u denata Mirosława P.,
- rażąco niewłaściwą ocenę wartości dowodowej niepotwierdzonego, a
odwołanego pomówienia Stefana S.”.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wnosił o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej, natomiast na rozprawie kasacyjnej
wnioskował o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wprawdzie w kasacji zawarto stwierdzenie, że granicami zaskarżenia
objęto całość wyroku Sądu Apelacyjnego, to jednak z treści sformułowanych w niej zarzutów wynika jednoznacznie, iż skargę skierowano jedynie
przeciwko części wyroku dotyczącego Zbigniewa Ś., tj. w odniesieniu do
rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy jego skazanie za czyn z pkt. I, kwalifikowany z art. 158 § 3 k.k. Rozpoznając tę skargę Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można odmówić słuszności zarzutowi postawionemu w niej pod
punktem 1, wobec czego zawarty w kasacji wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku – we wskazanej wyżej części – i o przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.
Z zestawienia faktów, jakie miały miejsce w toku postępowania odwoławczego wynika, że po wniesieniu apelacji obrońca Zbigniewa Ś. złożył w
dniu rozprawy pisemny wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z zeznań Krzysztofa Z. „na okoliczność przebiegu zdarzenia w mieszkaniu Zbigniewa Ś. w dniu 21 stycznia 2001 r.”. Dodatkowo wskazał, że „świadek był
w mieszkaniu w tym czasie”, lecz nie ujawnił tego dotychczas „w obawie
przed konsekwencjami, jakie mógłby ponieść w związku ze swoją obecnością w mieszkaniu”; zdecydował się jednak złożyć zeznanie po skazaniu
Zbigniewa Ś. przez sąd pierwszej instancji. Ustosunkowując się do tego
wniosku, prokurator wniósł o jego nieuwzględnienie, zaś obrońca Zbigniewa W. pozostawił wniosek do uznania sądu.
Po rozpoznaniu wniosku Sąd Apelacyjny postanowił go nie uwzględnić stwierdzając, że zgodnie z treścią art. 452 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy
nie może przeprowadzać postępowania dowodowego co do istoty sprawy,
a nadto ewentualne przeprowadzenie tego dowodu powodowałoby konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w znacznej części. Następnie wyrokując, orzekł o utrzymaniu w mocy wyroku sądu pierwszej instancji, przy czym z treści motywów tego orzeczenia wynika, iż Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że w mieszkaniu Zbigniewa
Ś. w dniu zdarzenia nie przebywał nikt inny poza właścicielem mieszkania,
Zbigniewem W., Stefanem S. i pokrzywdzonym.
Analizując powstałą sytuację procesową należy stwierdzić na wstępie, że stosownie do treści art. 427 § 3 k.p.k. apelujący ma uprawnienie do
wskazania w postępowaniu odwoławczym nowych faktów i dowodów, jakie
nie były znane sądowi rozstrzygającemu w pierwszej instancji. Wnioskowany dowód z zeznań wskazanego w piśmie procesowym świadka niewątpliwie do tej kategorii dowodów należał i, w zamierzeniu wnioskodawcy,
wspierał postawione w apelacji zarzuty obrazy przepisów prawa procesowego i błędu w ustaleniach faktycznych zaskarżonego wyroku, sprowadzające się do zakwestionowania oceny, iż Zbigniew Ś. wziął udział – wspólnie
ze Zbigniewem W. – w śmiertelnym pobiciu pokrzywdzonego. Wobec powyższego do rozstrzygnięcia pozostawało czy omawiany wniosek spełniał
wymogi określone w art. 169 k.p.k., czy jego uwzględnieniu nie sprzeciwiały się powody wskazane w art. 170 § 1 k.p.k., wreszcie czy możliwe było
przeprowadzenie dowodu na rozprawie odwoławczej bez uchybienia treści
art. 452 k.p.k.
Z postanowienia Sądu Apelacyjnego nie wynika, by Sąd ten znalazł
inne powody oddalenia wniosku, niż wskazane w art. 452 § 1 i 2 k.p.k.,
przy czym uznał, że przeprowadzenie wskazanego dowodu przekracza
ramy postępowania odwoławczego. Wydaje się więc oczywiste, iż w konsekwencji tak zajętego stanowiska, należałoby oczekiwać rozstrzygnięcia
Sądu Apelacyjnego uchylającego wyrok Sądu Okręgowego i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania – w celu ponowienia przewodu
sądowego i przeprowadzenia istotnego dla rozstrzygnięcia dowodu. W nawiązaniu do trafnej uwagi obrońcy stwierdzić wszak trzeba, że przepis art.
452 § 1 k.p.k. nie określa zakazu dowodowego, wiążącego się z całkowitą
niemożnością dopuszczenia dowodu w procesie i z koniecznością rozstrzygnięcia o jego przedmiocie tylko na podstawie dostępnych, już prze-
prowadzonych dowodów. Wskazany przepis stanowi jedynie ograniczenie
możliwości przeprowadzenia dowodu na etapie rozpoznawania apelacji, a
to wobec tego, że to sąd pierwszej instancji – w realizacji zasady bezpośredniości i dwuinstancyjnego modelu procesu – jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego, zaś sąd odwoławczy pełni jedynie
funkcję kontrolną. Sąd Apelacyjny postąpił jednak inaczej i odstępując od
uzupełnienia przewodu sądowego w instancji odwoławczej, zrezygnował z
poszerzenia materiału dowodowego w toku pierwszoinstancyjnego rozpoznania sprawy. W rezultacie takiego postąpienia doszło do uznania, z jednej strony, że wnioskowany dowód jest dowodem istotnym dla rozstrzygnięcia (dowodem wręcz co do istoty sprawy i wymagającym powtórzenia
przewodu sądowego w znacznej części), z drugiej zaś – co należy domniemywać z motywów wyroku Sądu Apelacyjnego – że dowód ten istotny
nie jest, a w każdym razie, że dowody przeprowadzone dotychczas wykazały przeciwieństwo tego, co skarżący chciał udowodnić przy pomocy zeznań zawnioskowanego świadka.
Ocena, za jaką optował prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację, że Sąd Apelacyjny zajął trafne stanowisko na rozprawie i nie naruszył
swym postępowaniem przepisu art. 452 § 1 k.p.k., gdyż wnioskowany dowód, jako należący do istoty sprawy, nie mógł być przeprowadzony w toku
postępowania odwoławczego, powinna pociągać za sobą stwierdzenie, iż
w takim razie zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego rażąco uchybia treści
przepisów art. 170 § 1 pkt. 2 i § 2 k.p.k., i to w sposób, który mógł mieć
istotny wpływ na jego treść. Orzeczenie to bowiem zapadło w sytuacji, gdy
w istocie nieznana jest rzeczywista wartość dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu, który nie został przeprowadzony, a którego znaczenie pierwotnie
oceniono jako istotne. Co więcej, należałoby stwierdzić, że ostateczne oddalenie przez Sąd Apelacyjny wniosku dowodowego o przesłuchanie osoby obecnej w mieszkaniu skazanego Zbigniewa Ś. na okoliczność przebie-
gających w nim zdarzeń, mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku sądu
pierwszej instancji, który dowodem tym nie dysponował.
Zauważyć wszelako należy, że ocena taka byłaby przedwczesna. Z
przebiegu rozprawy odwoławczej nie wynika bowiem, by sąd odwoławczy
dążył do sprecyzowania tezy dowodowej złożonego wniosku (art. 169
k.p.k.), a w związku z tym, by analiza przesłanek leżących u podstaw postanowienia opartego na przepisie art. 452 § 1 i 2 k.p.k. była wystarczająca, a nadto by uwzględniała także wyczerpująco podstawy określone przepisem art. 170 k.p.k.
Treść złożonego wniosku dowodowego wskazuje, że zgłoszony
świadek miał przebywać w mieszkaniu skazanego w dniu 21 stycznia 2001
r. i zeznać na okoliczność przebiegu zdarzenia. Wniosek nie precyzuje jednak szczegółowych okoliczności, na jakie osoba ta miałaby zeznać, a
zwłaszcza nie uwzględnia wskazania czy świadek miał być bezpośrednim
obserwatorem pobicia Mirosława P., i jakie fakty miałby w związku z tym
stwierdzić, czy też w mieszkaniu tym świadek pojawił się po przedmiotowym pobiciu (kiedy), a o jego okolicznościach (jakich) uzyskał wiedzę w
inny (jaki) sposób; niesporne jest bowiem, iż „zdarzenie” objęte przedmiotem ustaleń w sprawie miało swój przebieg w okresie wielu godzin – od
wieczora 21 stycznia 2001 r. do rana dnia następnego i obejmowało szereg
różnych, bardziej i miej istotnych faktów, które – mówiąc najogólniej – poprzedzały pobicie Mirosława P., dotyczyły samego faktu pobicia oraz dalszych okoliczności, wiążących się ze stwierdzeniem śmierci pokrzywdzonego.
W tym świetle, wobec tak ogólnikowo sformułowanej tezy dowodowej
i wskazanych jej zasadniczych mankamentów, stanowisko Sądu Apelacyjnego, że wnioskowany dowód należy do istoty sprawy, a co więcej – jak
podnosi skarżący – że jego przeprowadzenie będzie wymagało powtórzenia przewodu sądowego w znacznej części, ocenić należy jako nie znajdu-
jące dostatecznych podstaw. Podkreślić należy, iż decyzja sądu odwoławczego o zaniechaniu prowadzenia postępowania dowodowego stosownie
do treści art. 452 k.p.k. winna być poprzedzona szczegółową analizą, a w
razie potrzeby wcześniejszą weryfikacją przesłanek leżących u podstaw tej
decyzji. Weryfikacja ta może polegać, w szczególności, na podjęciu czynności zmierzających do skonkretyzowania okoliczności, jakie mają być
udowodnione przy pomocy wnioskowanego dowodu z zeznań świadka, w
tym na przesłuchaniu wskazanej w charakterze świadka osoby pod kątem
ustalenia przydatności i znaczenia jej zeznań dla rozstrzygnięcia sprawy.
Brak w niniejszej sprawie koniecznej weryfikacji przesłanek leżących u
podstaw decyzji Sądu Apelacyjnego przemawia za stwierdzeniem, że
wskazane postanowienie w rażący sposób uchybiało przytaczanemu przepisowi i miało istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją wyroku. W
efekcie bowiem nie wiadomo czy wnioskowany przez obrońcę dowód istotnie należało przeprowadzić w toku ponowionego postępowania przed sądem pierwszej instancji – co przesądzało odmienne, niż zapadło, orzeczenie końcowe Sądu Apelacyjnego, czy też dowód ten można było (także po
rozważeniu przesłanek określonych przepisem art. 170 k.p.k.) dopuścić w
postępowaniu odwoławczym i jaki wpływ miałaby ocena treści tego dowodu
na wynik rozpoznania apelacji.
W konsekwencji powyższego zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego
ulec musiał uchyleniu w celu ponowienia postępowania odwoławczego i
jego uzupełnienia we wskazanym wyżej kierunku. Rozpoznając sprawę
ponownie, Sąd Apelacyjny winien w szczególności dążyć do sprecyzowania przez obrońcę oskarżonego konkretnych okoliczności, jakie zamierza
udowodnić przy pomocy zeznań wskazanego przezeń świadka, w razie potrzeby odebrać stosowne w tym przedmiocie oświadczenie od oskarżonego
a następnie dokonać starannej oceny przedłożonej tezy dowodowej. Winien przy tym Sąd Apelacyjny mieć na uwadze, że powyższe okoliczności
mogą ulec w toku postępowania odwoławczego sprawdzeniu w drodze
przesłuchania wskazanej osoby, co może w oczywisty sposób przyczynić
się do przyspieszenia postępowania i dać właściwą podstawę do oceny
przesłanki określonej przepisem art. 452 § 1 i § 2 zd.1 in fine k.p.k. Takie
ustalenia co do znaczenia w sprawie zeznań świadka pozwolą też Sądowi
Apelacyjnemu na właściwe podjęcie ewentualnej decyzji co do podmiotowego zakresu jego rozstrzygnięcia.
Z tych wszystkich względów, uznając rozpoznanie pozostałych podniesionych w skardze kasacyjnej uchybień za przedwczesne i bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania (art. 518 w zw. z art. 436 k.p.k.),
Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.