Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I KK 310/22 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal for missing mandatory defense due to lack of evidence of mental health issues.

Numero d'incarto I KK 310/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal as obviously groundless regarding the first charge while leaving the remainder undecided. The defendant argued that the lower court failed to appoint a mandatory defense lawyer because of unexplained doubts about his mental state and ability to defend himself. The court rejected this claim because the defendant provided no evidence of psychiatric treatment or that his lawyer failed to identify such issues.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k.; The court must base doubts regarding mandatory defense on specific, substantiated circumstances, and mere correspondence or documents do not justify such measures without proof of mental health issues.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory defense mental health cassation appeal procedural error Supreme Court polish law criminal procedure ritardo ingiustificato dell'azione penale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Kasację od powyższego wyroku złożył obrońca skazanego na jego korzyść, który podniósł następujące zarzuty:1.uchybienie wskazane w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw.
Art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k.
z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., polegające na całkowitym pominięciu przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze faktu, iż Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w dniu 23 lutego 2021 r.
Art. 535 § 3 k.p.k.
akt I KK 310/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 września 2022 r.,‎sprawy A.
Art. 637a k.p.k.
535 § 3 k.p.k.O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw.
Art. 636 § 1 k.p.k.
z art. 636 § 1 k.p.k., obciążając nimi skarżącego A.
art. 535 § 3 k.p.k
akt I KK 310/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 września 2022 r.,‎sprawy A.
art. 207 § 1 k.k
T., skazanego z art. 207 § 1 k.k., z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego ‎od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze ‎z dnia 25 lutego 2022 r., sygn.
art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k
Kasację od powyższego wyroku złożył obrońca skazanego na jego korzyść, który podniósł następujące zarzuty:1.uchybienie wskazane w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k
z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., polegające na całkowitym pominięciu przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze faktu, iż Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w dniu 23 lutego 2021 r.
art. 433 § 2 k.p.k

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I KK 310/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 września 2022 r.,‎sprawy A. T., skazanego z art. 207 § 1 k.k., z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego ‎od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze ‎z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt VII Ka 1317/21,‎utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Zielonej Górze ‎z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt II K 821/20, p o s t a n o w i ł :

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną w zakresie zarzutu pierwszego;

2. pozostawić bez rozpoznania kasację w pozostałym zakresie;

3. obciążyć skazanego A. T. kosztami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt II K 821/20 uznał A. T. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, zobowiązując do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Ponadto orzekł zakaz bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakaz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 20 metrów za wyjątkiem czynności związanych z czynnościami organów sądowniczych, administracji państwowej i samorządowej na okres 5 lat.

Ponadto Sąd zasądził na rzecz pokrzywdzonej kwotę 5.000 zł tytułem częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Orzeczenie zawierało także rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego i kosztów sądowych. Od powyższego wyroku apelację wywiódł obrońca A. T., zaskarżając go w całości, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz rażąc niewspółmierność orzeczonej kary. Jednocześnie wniósł o uniewinnienie ww. od popełnienia zarzucanego mu czynu, względnie nieorzekanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub orzeczenie jej w niższym wymiarze oraz nieorzekanie zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną i zbliżania się do niej.

Po rozpoznaniu tak skonstruowanej apelacji, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt VII Ka 1317/21, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok oraz rozstrzygnął w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego i kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Kasację od powyższego wyroku złożył obrońca skazanego na jego korzyść, który podniósł następujące zarzuty:1.uchybienie wskazane w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., polegające na całkowitym pominięciu przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze faktu, iż Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w dniu 23 lutego 2021 r. otworzył przewód sądowy i przesłuchał oskarżonego A.

T. bez obecności obrońcy pomimo tego, że zachodziła uzasadniona wątpliwość co do prowadzenia przez niego obrony w sposób samodzielny i rozsądny oraz pomimo złożenia przez oskarżonego wniosku o przyznanie obrońcy z urzędu, najpierw w dniu 27 grudnia 2020 r., który został pozostawiony bez rozpoznania, bez uprzedniego wezwania do jego uzupełnienia poprzez złożenie oświadczenia o sytuacji materialnej, finansowej i uzyskiwanych dochodach, a następnie na rozprawie w dniu 23 lutego 2021 r., na której Sąd I instancji uznał wniosek za złożony po terminie, wydał postanowienie o odmowie przyznania obrońcy z urzędu, a rozprawę przerwał i dopiero na skutek uwzględnienia zażalenia oskarżonego w dniu 18 marca 2021 r. wyznaczono mu obrońcę z urzędu, podczas gdy Sąd II instancji, zgodnie z nakazem wynikającym z przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., winien był uchylić orzeczenie Sądu I instancji, dotknięte uchybieniem polegającym na braku konwalidacji czynności przeprowadzonych na rozprawie w dniu 23 lutego 2021 r.;2.rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., polegającą na braku przeprowadzenia prawidłowo kontroli odwoławczej w przedmiocie ustaleń przyjętych za wiarygodne dowodów przed Sądem I instancji, i dowolne a nie swobodne przyjęcie, że doszło do wszechstronnej, wyczerpującej oraz wnikliwej i rzetelnej analizy dowodów, podczas gdy przywiązanie większej wagi dowodowej przez Sąd I instancji jedynie zeznaniom pokrzywdzonej M.

K., jak i jej córki A. K. oraz świadka wnioskowanego przez pokrzywdzoną, tj. W.Z., doprowadziło do pominięcia i zlekceważenia wyjaśnień samego oskarżonego i przedstawionych przez niego dowodów, z których jednoznacznie wynikało, że to pokrzywdzona wraz z córką stosowała od wielu lat przemoc ekonomiczną wobec oskarżonego i że to one działały na szkodę oskarżonego, wykorzystując posiadane przez niego środki finansowe jedynie na własne indywidualne potrzeby bez liczenia się z potrzebami życia wspólnego dla obopólnego dobra partnerów, a w szczególności przeznaczając majtek oskarżonego przede wszystkim na remont należącej do pokrzywdzonej nieruchomości położonej w Z. przy ul. […] i utrzymanie córki pokrzywdzonej w czasie jej zagranicznych studiów, czyli w okresie objętym zarzutami, tj. w okresie od dnia 15 listopada 2018 r. do dnia 24 sierpnia 2020 r., jednocześnie czyniły one szereg działań zmierzających do tego by doprowadzić do wyprowadzenia się oskarżonego z mieszkania pokrzywdzonej, nadto zeznania świadka W.

Z. opierały się w głównej mierze na informacjach przekazanych jej przez samą pokrzywdzoną, wobec czego nie sposób ocenić ich jako obiektywnych i bezstronnych;3.rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k., polegającą na braku rzetelnego i zupełnego ustosunkowania się przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze do zarzutów apelacji oskarżonego oraz jedynie powierzchownym powtórzeniu ustaleń, ocen i poglądów, zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji, w tym w braku zwrócenia przez ten Sąd uwagi na to, że gro materiału dowodowego, w szczególności niebieska karta została zainicjowana dopiero w toku wszczętego postępowania karnego (vide k. 78-89 akt), a nadto braku zwrócenia uwagi na to, że Sąd I instancji nie dokonał sprawdzenia wiarygodności nagrania oraz stenopisu przedstawionego przez pokrzywdzoną (k. 8-26 akt), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego orzeczenia, podczas gdy Sąd II instancji winien przedstawić swój tok rozumowania, w oparciu o indywidualny charakter danej sprawy i w sposób konkretny, a nie teoretyczny i hipotetyczny, wykazać, dlaczego podniesione w apelacji zarzuty i argumenty wysunięte na ich poparcie zasługują bądź nie zasługują na uwzględnienie.Skarżący wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji oraz uniewinnienie A.

T., względnie uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także nieobciążanie skazanego kosztami postępowania kasacyjnego. Zastępca Prokuratora Rejonowego w Zielonej Górze wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego okazała się częściowo niedopuszczalna z mocy prawa, a częściowo bezzasadna w stopniu oczywistym. Z uwagi na fakt, iż pozostawienie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia bez rozpoznania skutkuje koniecznością sporządzenia uzasadnienia postanowienia z urzędu, Sąd Najwyższy zdecydował się na uwzględnienie w nim również motywów oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnej.Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 535 § 1 k.p.k. ten nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiony wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.

Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Celem tego uregulowania jest ograniczenie wpływu do Sądu Najwyższego spraw, które nie są na tyle poważne, aby uruchamiać w ich przypadku kontrolę o charakterze nadzwyczajnym. Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.).

Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została orzeczona. Tak więc stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 439 k.p.k. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez badania czy uchybienie takie miało wpływ na jego treść. Z uwagi na fakt, iż w niniejszej sprawie A. T. został skazany na karę ograniczenia wolności, należało w pierwszej kolejności ocenić kasację pod kątem jej dopuszczalności. Obrońca skazanego podniósł trzy zarzuty pod adresem wyroku Sądu ad quem.

Pierwszy z nich dotyczy zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a drugi i trzeci innego rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, związanego z nienależytą kontrolą odwoławczą. Stąd też dwa ostatnie zarzuty są niedopuszczalne z mocy prawa i nie mogą być skutecznie podnoszone z uwagi na wskazany zakaz wynikający z art. 523 § 2 k.p.k. W tym zakresie nie będzie miał bowiem zastosowania przepis art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k., co zdaje się sugerować Skarżący. Wyjątek przewidziany w art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. pozwala stronie oprzeć kasację wyłącznie na jednym z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.

Oznacza to, że w przypadku skazania na karę innego rodzaju niż bezwzględnego pozbawienia wolności niedopuszczalne jest podnoszenie jakichkolwiek innych naruszeń prawa i to nawet, jeśli były one rażące i miały istotny wpływ na treść orzeczenia. Przepis art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. ogranicza bowiem podstawy kasacyjne wyłącznie do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Innymi słowy, wniesienie kasacji w takim układzie procesowym z powodu uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., nie uprawnia do dodatkowego podnoszenia, niejako „przy okazji”, innego rodzaju uchybień.

Stąd też kasacja okazała się niedopuszczalna z mocy prawa w odniesieniu do zarzutów nr 2 i 3, co zgodnie z art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. i art. 523 § 2 k.p.k. w zw. z art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. a contrario skutkowało pozostawieniem jej bez rozpoznania w tym zakresie. Przechodząc natomiast do omówienia zarzutu nr 1 stwierdzić należy, iż w świetle wyrażonych wyżej poglądów, jest on dopuszczalny w realiach niniejszej sprawy, albowiem mimo skazania A. T. na karę ograniczenia wolności dotyczy bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Ocena tego zarzutu jako poprawnego formalnie implikowała przyjęcie kasacji w tej części do rozpoznania. Niemniej jednak zarzut ten okazał się niezasadny i to w stopniu oczywistym. Bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. ma miejsce m.in. wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę zignorował powinność wyznaczenia obrońcy w sytuacji określonej w art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., w konsekwencji czego oskarżony przez pewien czas trwania postępowania sądowego nie miał zapewnionej obrony. Uchybienie to nie ulega konwalidacji, nawet wskutek pojawienia się obrońcy w późniejszej fazie procesu i stwierdzenia przez biegłych psychiatrów, że poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego czynu, a także w chwili procedowania nie budziła wątpliwości (postanowienie SN z dnia 20 lipca 2005 r., I KZP 25/05, LEX nr 152529).

Obrona obligatoryjna, o której traktuje przepis wyrażony w art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. zachodzi wówczas, gdy wątpliwość co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego będzie uzasadniona. Tym samym nie każda wątpliwość będzie inicjowała instytucję obrony obligatoryjnej, a jedynie taka, która znajduje oparcie w konkretnie ustalonych w sprawie okolicznościach natury faktycznej (por. postanowienie SN z dnia 25 września 2014 r., III KK 229/14, LEX nr 1521318 oraz postanowienie SN z dnia 19 listopada 2020 r., V KK 187/20, LEX nr 3083322).

Decydujące znaczenie w tym zakresie będzie więc mieć ocena organu procesowego, a nie subiektywna ocena stron czy obrońcy (zob. postanowienie SN z dnia 27 stycznia 2021 r., V KK 9/21, LEX nr 3241547). Kasator podnosi, że A. T. nie miał obrońcy na rozprawie przed Sądem a quo w dniu 23 lutego 2021 r., pomimo istnienia uzasadnionej wątpliwości co do prowadzenia przez niego obrony w sposób samodzielny i rozsądny, a także nie bacząc na wcześniej złożony wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Istotnie, A. T. już w piśmie procesowym z dnia 27 grudnia 2020 r. wystąpił o przyznanie mu obrońcy z urzędu, którego Sąd I instancji w ogóle nie rozpoznał.

Wniosek ten ponowił podczas rozprawy w dniu 23 lutego 2021 r., motywując go ówczesną sytuacją finansową. Sąd I instancji, w toku ww. rozprawy wydał postanowienie na podstawie art. 78 § 1 k.p.k. a contrario, którym nie uwzględnił wniosku oskarżonego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu, albowiem nie wykazał on, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów obrony z wyboru (k. 141). Wskutek wniesionego zażalenia, Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w dniu 12 marca 2021 r. uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie wyznaczył A.

T. obrońcę z urzędu w osobie adw. A. C., która uczestniczyła w dalszym toku postępowania przed Sądem pierwszej, jak i drugiej instancji (k.156-158). W uzasadnieniu rzeczonego postanowienia z dnia 12 marca 2021 r. wskazano, że treść kierowanej do Sądu a quo przez A. T. korespondencji oraz dokumentacja przedłożona przez pokrzywdzoną na etapie postępowania przygotowawczego mogą wskazywać na wątpliwości co do stanu psychicznego oskarżonego. Skarżący zapewne z powyższego faktu wywodzi, iż zachodziła uzasadniona wątpliwość co do prowadzenia przez oskarżonego obrony w sposób samodzielny i rozsądny, niemniej zarzut jest gołosłowny, bowiem Autor kasacji w żaden sposób nie uzasadnia ani nie wykazuje o jakie wątpliwości chodziło (nota bene pomijając zupełnie odniesienie się do okoliczności zdrowia psychicznego skazanego) oraz kiedy one miały wystąpić, mylnie łącząc instytucję obrony obligatoryjnej z nieuwzględnieniem wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu w oparciu o tzw. prawo ubogiego.

Należy jednak podkreślić, że Sąd a quo nie był związany sugestią Sądu Rejonowego w Zielonej Górze zawartą we wskazanym postanowieniu incydentalnym z dnia 12 marca 2021 r. co do powołania biegłych psychiatrów. Jak zostało wcześniej podkreślone, zajście wątpliwości w przedmiocie tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny uzależniony jest od powzięcia przez organ postępowania tylko takich wątpliwości, które mają charakter uzasadniony, a więc mających oparcie w konkretnie ustalonych w sprawie okolicznościach.

Tymczasem w realiach niniejszej sprawy nie zachodziły podstawy do obrony obligatoryjnej skazanego. Po pierwsze, w toku postępowania nie ustalono, aby ww. leczył się psychiatrycznie lub odwykowo. Tego rodzaju problemów nie zgłaszał ani w toku postępowania przygotowawczego, ani na etapie postępowania jurysdykcyjnego, co potwierdzają protokoły z czynności z jego udziałem. Po drugie, analiza akt sprawy w żadnym ich miejscu nie wskazała, aby wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego podnosił ówczesny obrońca skazanego adw.

A. C.. Obrońca z racji łączącego go z oskarżonym stosunku w pewnym sensie z nim współpracuje i to on ma często możliwość dostrzeżenia ewentualnych przejawów dysfunkcji zdrowia psychicznego oskarżonego, które byłby zobowiązany zgłosić działając w interesie klienta. Po trzecie wreszcie, także obecny obrońca na etapie postępowania kasacyjnego nie przedstawia żadnych dowodów, które pozwalałyby uzasadnić tezę o wpływie stanu zdrowia psychicznego A. T. na możliwość prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny.

Reasumując, w świetle wskazanych okoliczności, sama treść kierowanej przez skazanego do Sądu korespondencji oraz dokumentacja przedłożona przez pokrzywdzoną na etapie postępowania przygotowawczego nie uzasadniały konieczności powołania biegłych psychiatrów, a zatem sposób procedowania Sądów obu instancji był prawidłowy i nie zachodziły przesłanki obrony obligatoryjnej, co czyniło zarzut obrazy art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. oczywiście bezzasadnym. W zakresie zarzutu 1 kasacja podlegała więc oddaleniu zgodnie z art. 535 § 3 k.p.k.O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., obciążając nimi skarżącego A.

T.. Wniosek o zwolnienie skazanego od ich ponoszenia nie został w żaden sposób uzasadniony, a skazany ustanowił obrońcę z wyboru i uiścił opłatę od kasacji.[as]