Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I CSK 807/15 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court's suspension of inheritance proceedings due to missing civil status records.

Numero d'incarto I CSK 807/15
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the Regional Court's decision to suspend inheritance proceedings because the lower court incorrectly refused to request civil status records. The applicant argued that the deceased's children were already known, while the lower court relied on the principle that civil status acts are exclusive proof of events recorded therein. The court ruled that the lower court erred in not utilizing the mandatory duty to investigate potential heirs and obtain necessary civil status documents to verify the existence and status of other heirs.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; Art. 4 Prawo o aktach stanu cywilnego; The court must actively investigate potential statutory heirs and obtain civil status records to verify their existence and succession rights, rather than suspending proceedings based on the exclusive evidentiary value of civil status acts when other heirs are already identified.

Parole chiave

Generato dall'IA
inheritance proceedings suspension of proceedings civil status records statutory heirs exclusive proof principle court duty to investigate succession law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c.
zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. w zw.
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c. Powołał się też na przepis art.
Art. 4 Prawo o aktach stanu cywilnego
Powołał się też na przepis art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r.
Art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego
Art. 1025 § 1 k.c.
art. 13 § 2 k.p.c
z art. 13 § 2 k.p.c., to złożony w ustawowym terminie przez wnioskodawczynię wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie uzasadniał umorzenia postępowania w sprawie na podstawie art.
art. 182 § 1 k.p.c
Sąd Rejonowy oddalił wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania oraz wniosek o dokonanie ogłoszeń i umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.
art. 180 § 1 k.p.c
art. 180 § 1 k.p.c., art.
art. 670 k.p.c
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, sąd z urzędu bada kto jest spadkobiercą (art. 670 k.p.c.).
art. 672 k.p.c

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I CSK 807/15 POSTANOWIENIE Dnia 16 listopada 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)‎SSN Marian Kocon‎SSN Władysław Pawlak (sprawozdawca) w sprawie z wniosku J. H.‎przy uczestnictwie C. M. i A. M.‎o stwierdzenie nabycia spadku,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2016 r.,‎skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w W.‎z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt IV Cz …/15, ‎uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające postanowienie Sądu Rejonowego ‎w W. z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I Ns …/13 o umorzeniu postępowania i przekazuje sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni J. H. domagała się stwierdzenia nabycia spadku po W. H. zmarłym w dniu 2 czerwca 1964 r. na podstawie ustawy.W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spadkodawca w chwili otwarcia spadku pozostawał w związku małżeńskim z M. H. W chwili śmierci spadkodawcy nie żyli już jego rodzice. Wobec braku zstępnych do spadku dochodzi żyjąca w chwili otwarcia spadku siostra spadkodawcy J. M. oraz wnioskodawczyni - córka brata spadkodawcy S. H.W zapewnieniu spadkowym złożonym na rozprawie przed Sądem Rejonowym w dniu 13 kwietnia 2012 r. wnioskodawczyni podała, że spadkodawca miał dwoje dzieci, z których syn R. zginął w 1945 r. jako bezdzietny kawaler.

Z kolei córka A. lub A. została umieszczona na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku w Domu Opieki dla Umysłowo Chorych […]. Córka spadkodawcy urodziła się 10 lat przed wnioskodawczynią, czyli w 1922 r. Spadkodawca miał jeszcze siostrę . Z., która zmarła w 1960 r. jako wdowa bezdzietnie. Ojciec wnioskodawczyni a brat spadkodawcy zmarł w 1960 r. i miał tylko jedno dziecko - wnioskodawczynię. Z kolei siostra spadkodawcy J. M. zmarła w 1997 r., pozostawiając zstępnych.Zarządzeniem z dnia 15 maja 2013 r. Przewodniczący składu Sądu pierwszej instancji wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni o dołączenie odpisów skróconych aktów zgonu:

żony spadkodawcy, syna spadkodawcy R., rodzeństwa spadkodawcy, oraz jego rodziców, a ponadto aktu zgonu jego córki A. o ile zmarła, oraz odpisów skróconych aktów urodzenia synów dziecka siostry spadkodawcy pod rygorem zawieszenia postępowania. W związku z upływem wyznaczonego terminu, Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Powołał się też na przepis art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, stosownie do którego akty stanu cywilnego stanową wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.

Sąd Rejonowy czynił starania mające na celu wyjaśnienie, czy toczyło się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy (k. 74, 77, 68, 79), a także próbował uzyskać w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Wydział Udostępniania Danych informacje na temat imion nazwisk i miejsca zamieszkania zstępnych oraz rodzeństwa i rodziców spadkodawcy (k. 56, 80). W odpowiedzi wskazano że dane do rejestru PESEL masowo były wprowadzane od roku 1979 z papierowych kartotek dowodowych. Istnieje możliwość, że z różnych względów dane osób urodzonych przed 1945 r. nie zostały wprowadzone do tego rejestru.W piśmie z dnia 1 lipca 2014 r. pełnomocnik wnioskodawczyni, wnosząc o podjęcie zawieszonego postępowania, dołączył odpisy skrócone aktów zgonu rodzeństwa spadkodawcy, postanowienie spadkowe po siostrze spadkodawcy J.

M., a także odpisy skrócone aktów stanu cywilnego jej wnuków. Ponadto wnioskował o wezwanie innych spadkobierców W. H. przez ogłoszenie. W piśmie tym wskazał również na bezskuteczność poszukiwań w oparciu o bazę danych PESEL.Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania oraz wniosek o dokonanie ogłoszeń i umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.W uzasadnieniu wyjaśnił, że wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zostało wykonane w pełnym zakresie zarządzenie, które legło u podstaw zawieszenia postępowania.Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższe orzeczenie w zakresie, w jakim został oddalony jej wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania oraz umorzono postępowanie w sprawie.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił zażalenie.

W ocenie Sądu drugiej instancji, wnioskodawczyni nie złożyła skutecznego wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, a tym samym nie uzupełniła braków formalnych wniosku w sposób umożliwiający nadanie sprawie dalszego biegu. Nie przedłożyła żądanych aktów zgonów rodziców spadkodawcy oraz aktów urodzenia.W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zaskarżyła postanowienie Sądu drugiej instancji w całości.Zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj. art. art. 180 § 1 k.p.c., art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c., art. 182 § 1 k.p.c. i art. 182 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 670 k.p.c. i art. 672 k.p.c.We wnioskach skargi wnioskodawczyni domagała się uchylenia postanowienia Sądu drugiej instancji i poprzedzające go postanowienie Sądu pierwszej instancji.Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r., I CSK 807/15 Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w części dotyczącej oddalenia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji oddalające wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, sąd z urzędu bada kto jest spadkobiercą (art. 670 k.p.c.). Według art. 677 § 1 k.p.c., sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazuje wnioskodawca oraz uczestnicy postępowania.Z przytoczonych unormowań wynika, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, rola sądu jest determinowana ustawowym obowiązkiem działania z urzędu. Związanie sądu twierdzeniami wniosku dotyczy tylko osoby spadkodawcy, a w pozostałym zakresie sąd spadku orzeka w ramach wyznaczonych normami prawa materialnego oraz wynikami przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Jeżeli sąd uzna, że zgłoszone dowody nie są wystarczające dla wypełnienia obowiązków wynikających z art. 670 k.p.c., może nałożyć na wnioskodawcę i uczestników określone obowiązki dowodowe (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2001 r., III CZP 64/01, OSNC 2002, nr 5. poz. 61; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2009 r., IV CSK 129/09, nie publ.).Dowody z akt stanu cywilnego mają charakter szczególny, wynikający z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo aktach stanu cywilnego (Dz.

U. 2014, poz. 1741, ze zm., poprzednio art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, ze zm.). Zasada wyłączności dowodowej tych aktów oznacza, że tylko na ich podstawie możliwa jest identyfikacja spadkobierców ustawowych w stosunku do spadkodawcy. Ustalenie danych personalnych spadkobiercy może się opierać wyłącznie na podstawie aktów stanu cywilnego, które nie mogą być zastąpione przez inne dowody. Z drugiej strony nieprzedstawienie aktu stanu cywilnego osoby, która w świetle złożonego zapewnienia uczestników mogłaby dochodzić do spadkobrania nie może doprowadzić do odmówienia takiej osobie przymiotu spadkobiercy.

Mogłoby wówczas dojść do pozbawienia jej prawa wynikającego z dziedziczenia i wydania orzeczenia z naruszeniem art. 670 § 1 k.p.c. i art. 677 § 1 k.p.c. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2001 r., III CZP 64/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 61; orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1959 r., I CR 109/59, OSN 1960, nr 2, poz. 53).Sąd drugiej instancji błędnie przyjął, że żądane odpisy skrócone aktów stanu cywilnego stanowią brak formalny wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Są to dowody z dokumentów, co oznacza, że ich nieprzedłożenie nie może stanowić podstawy zawieszenia podstępowania w rozumieniu art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Nie jest to bowiem przyczyna uniemożliwiająca nadanie sprawie dalszego biegu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1968 r.

II CZ 185/68. OSNCP 1969, nr 7-8, poz. 144 i z dnia 4 maja 1973 r., II CZ 53/73, OSNCP 1974, nr 2, poz. 35). W konsekwencji, skoro zawieszenie postępowania nastąpiło z naruszeniem art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., to złożony w ustawowym terminie przez wnioskodawczynię wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie uzasadniał umorzenia postępowania w sprawie na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2015 r., III CZP 74/15, Biul. SN 2015, nr 11, poz. 9).

Wprawdzie Sąd Rejonowy podjął pewne działania mające na celu ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych, ale ich poszukiwania w oparciu o bazę PESEL okazały się bezskuteczne. Dotychczasowa bierność wnioskodawczyni w przedstawianiu dowodów potwierdzających prawa do spadku osób dziedziczących po spadkodawcy z ustawy w pierwszej kolejności, względnie w podaniu okoliczności mających znaczenie dla ustalenia właściwego urzędu stanu cywilnego, w którym akta stanu cywilnego tych osób się znajdują, nie zwalania sądu spadku z inicjatywy dowodnej z urzędu.

Zważywszy na okoliczności ujawnione w zapewnieniu spadkowym złożonym przez wnioskodawczynię oraz przepisy prawa materialnego mające zastosowanie do oceny spadkobrania ustawowego po W. H., ze względu na datę jego śmierci (art. I i LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 94, ze zm. w zw. z przepisami dekretu z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe Dz. U. Nr 60, poz. 328 ze zm.), na obecnym etapie postępowania, Sąd nie potrzebnie żądał przedstawienia odpisów skróconych aktów stanu cywilnego dalszych spadkobierców ustawowych, w sytuacji, gdy została wskazana córka spadkodawcy i nie zostało wykazane, aby zmarła przed spadkodawcą.

Według zapewnienia spadkowego, spadkodawca miał jeszcze jedno dziecko - syna, który zmarł przed nim bezdzietnie jako kawaler. Z odpisu skróconego aktu zgonu spadkodawcy wynika, że w chwili śmierci żyła jego żona. W związku z tym należało ustalić, czy syn spadkodawcy rzeczywiście zmarł bezdzietnie przed spadkodawcą, oraz czy i kiedy zmarła jego córka. W tym celu potrzebny jest odpis skrócony aktu zgonu syna spadkodawcy, odpis skrócony aktu urodzenia córki spadkodawcy A. Ujawnienie potencjalnych spadkobierców W. H., dziedziczących z ustawy w pierwszej kolejności implikuje działania sądu spadku z urzędu w kierunku pozyskania odpisów skróconych aktów stanu cywilnego dotyczących tych osób.

Według art. 25 ust. 1 i 2 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, pod treścią aktu stanu cywilnego zamieszcza się przypiski zawierające informacje o innych aktach stanu cywilnego dotyczących tej samej osoby. Poprzednio te kwestie były normowane przez przepis art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, a wcześniej przez art. 18 ustawy z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151, ze zm.).Zatem w oparciu o dane z akt stanu cywilnego spadkodawcy możliwe jest ustalenie okoliczności związanych z zawarciem małżeństwa, co pozwoli na ustalenie akt stanu cywilnego jego żony i ewentualnie jej śmierci.

Z zapewnienia spadkowego wnioskodawczyni wynika, że córka spadkodawcy A. urodziła się w 1922 r. Celowe może być pozyskanie przez Sąd od wnioskodawczyni dodatkowych informacji na temat miejsca urodzenia córki i syna spadkodawcy. Te oraz inne ewentualne potrzebne dane pozwolą Sądowi na zwrócenie się do właściwego urzędu stanu cywilnego o przesłanie odpisów skróconych z akt stanu cywilnego spadkobierców W. H.Pomocne mogą być także informacje uzyskane od wnioskodawczyni co do ewentualnego istnienia ksiąg wieczystych, w których spadkodawca figuruje jako właściciel, bądź współwłaściciel, względnie inne dane mające znaczenie dla jej interesu prawnego w stwierdzeniu nabycia spadku po W.

H. (art. 1025 § 1 k.c.), zwłaszcza w sytuacji, gdy ujawnieni zostali potencjalni spadkobiercy, którzy dziedziczą przed wnioskodawczynią.Uzyskanie odpisów skróconych z akt stanu cywilnego dotyczących żony i dzieci spadkodawcy, jeśli nie zostaną ujawnieni ich następcy prawni nie wyklucza również rozważenia zastosowania art. 672 k.p.c. i wezwania innych jeszcze spadkobierców, bądź ich następców prawnych do udziału w sprawie przez ogłoszenie. Z powyższych względów, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. jw kc