Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I CSK 3937/23 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on disability grounds, citing lack of new evidence and procedural errors in prior rulings.

Numero d'incarto I CSK 3937/23
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the mother of a person declared totally incapacitated due to psychological disturbances. The appellant argued that the lower court failed to consider alternative communication methods and neglected procedural requirements regarding expert opinions. The court rejected these claims, noting that the proposed new methods were experimental and that the lower court's procedural errors were already addressed in previous cassation proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 398 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.; Art. 98 § 1 k.p.c.; Art. 108 k.p.c.; Art. 9 ust. 6 ustawy o zmianie k.p.c.; Art. 233 § 1, 278 § 1 k.p.c.; Art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. – A cassation appeal is inadmissible if the appellant fails to demonstrate that the lower court's decision was based on new facts or evidence not previously considered, and costs are awarded only to the party who ultimately wins the case.

Parole chiave

Generato dall'IA
total incapacitation psychological disturbances cassation appeal procedural errors communication methods expert opinion legal costs incapacità genitoriale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 398 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.
Przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., czyli potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, dotyczy zagadnień prawnych, które już wywołały w orzecznictwie wątpliwości lub rozbieżności.
Art. 98 § 1 k.p.c.
Mimo uwzględnienia poprzedniej skargi kasacyjnej matce ubezwłasnowolnionego nie przysługują koszty zastępstwa za poprzednie postępowanie kasacyjnej, gdyż na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
Art. 108 k.p.c.
Przy tym zgodnie z art. 108 k.p.c. sąd powinien wydać tylko jedno orzeczenie o kosztach, kompleksowo rozstrzygające o kosztach między stronami.
Art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
Dlatego na podstawie art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw odsetki od kosztów postępowania kasacyjnego nie przysługują w sprawach zainicjowanych przed 7 listopada 2019 r.
Art. 233 § 1 k.p.c.
Tymczasem odpowiedzią zgodną z art. 233 k.p.c.
Art. 278 § 1 k.p.c.
Art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c
art. 13 § 1 k.c
W braku komunikacji kurator pełniłby w rzeczywistości funkcję prawnego opiekuna, przewidzianego w art. 13 § 2 k.c.
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c
Przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., czyli potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, dotyczy zagadnień prawnych, które już wywołały w orzecznictwie wątpliwości lub rozbieżności.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

I CSK 3937/23 POSTANOWIENIE 11 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 11 stycznia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku A. O.‎z udziałem A. O.1., M. Ś. i prokuratora‎o ubezwłasnowolnienie‎na skutek skargi kasacyjnej M. Ś.‎od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 6 czerwca 2023 r., I ACa 75/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od M.Ś. na rzecz A.O. 240‎ (dwieście czterdzieści) zł kosztów postępowania kasacyjnego. (A.T.)

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 14 maja 2014 r., I Ns 40/14, Sąd Okręgowy w Siedlcach ubezwłasnowolnił całkowicie żonę wnioskodawcy, ponieważ ze względu na zaburzenia psychiczne, będące skutkiem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego w wypadku komunikacyjnym (czterokończynowy niedowład), nie jest ona w stanie kierować swym postępowaniem. Postanowieniem z 19 listopada 2014 r., I ACa 511/14, Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację matki ubezwłasnowolnionej. Sąd Najwyższy postanowieniem z 19 czerwca 2015 r., IV CSK 101/15, uchylił orzeczenia obydwu instancji i zniósł postępowanie ze względu na pozbawienie uczestniczki, matki ubezwłasnowolnionej, możności obrony swych praw przez bezzasadny zwrot jej wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie.

Sąd Najwyższy uznał, że dopuszczenie na etapie postępowania apelacyjnego nie sanowało nieważności postępowania w pierwszej instancji.Postanowieniem z 15 marca 2017 r., I Ns 141/15, Sąd pierwszej instancji ponownie orzekł ubezwłasnowolnienie, a Sąd odwoławczy postanowieniem z 21 września 2017 r., I ACa 367/17, oddalił apelację matki ubezwłasnowolnionej. Sąd Najwyższy postanowieniem z 18 kwietnia 2018 r, IV CSK 587/17, uchylił orzeczenie Sądu drugiej instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania przez pominięcie w uzasadnieniu przesłanki dobra ubezwłasnowolnionej oraz oparcie się na opinii biegłego także w zakresie spełnienia przesłanek do ubezwłasnowolnienia (opinia może jedynie ustalać stan zdrowia ubezwłasnowolnionej, a do sądu należy ocena tego stanu w świetle przesłanek ubezwłasnowolnienia).Postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r., I ACa 477/18, Sąd Apelacyjny ponownie oddalił apelację.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 26 października 2021 r., IV CSKP 242/21, ponownie uchylił orzeczenie Sądu drugiej instancji i zniósł postępowanie począwszy od 12 września 2018 r., ponieważ od tego dnia ubezwłasnowolnioną w postępowaniu reprezentował jej mąż, jako doradca tymczasowy, będący zarazem wnioskodawcą, co pozbawiło ubezwłasnowolnioną możności obrony swych praw.Zaskarżonym postanowieniem Sąd odwoławczy po raz trzeci oddalił apelację od postanowienia z 15 marca 2017 r.W skardze kasacyjnej matka ubezwłasnowolnionej zarzuciła naruszenie:I przepisów postępowania:1) art. 233 § 1, 278 § 1 i 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., przez pominięcie tej części ustnej opinii biegłej psycholog złożonej na rozprawie apelacyjnej 4 sierpnia 2020 r., z której wynika, że ubezwłasnowolniona ma zachowaną zdolność do rozpoznania znaczenia swoich czynów i zachowaną w znacznym stopniu zdolność do pokierowania swoim postępowaniem,2) art. 233 § 1, 278 § 1, 286 i 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie zarzutów do opinii biegłych dotyczących niewłaściwej metody komunikowania się przez biegłych z ubezwłasnowolnioną podczas jej wysłuchania 18 listopada 2022 r.,II prawa materialnego, tj. art. 13 § 1 k.c., przez orzeczenie ubezwłasnowolnienia całkowitego mimo braku przesłanek.Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na:1) występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne: czy sąd drugiej instancji zobowiązany jest do rozważenia wszystkich dowodów, w tym opinii biegłych lekarzy i psychologa, i do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy opiniami,2) jej oczywistą zasadność wynikającą z niewyjaśnienia za pomocą opinii uzupełniającej lub opinii innych biegłych lekarzy i psychologa, zarzutu, że osoba z niedowładem czterokończynowym w ogóle nie jest w stanie świadomie, w sposób kontrolowany, komunikować się za pomocą ruchów głowy, co stwarza uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności badania przeprowadzonego 18 listopada 2022 r.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to takie, które zarazem wiąże się z określonym przepisem prawa i którego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., czyli potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, dotyczy zagadnień prawnych, które już wywołały w orzecznictwie wątpliwości lub rozbieżności. Natomiast przesłanka powołana przez skarżącą dotyczy zagadnień, które dopiero potencjalnie wywołają rozbieżności – ze względu na nowość przepisu lub stan faktyczny wcześniej nieoceniany przez sądy dostatecznie często.Zagadnieniem uzasadniającym przyjęcie skargi kasacyjnej jest pytanie, na które – ze względu na niejasność prawa lub sytuację nieprzewidzianą w przepisach - możliwe są różne odpowiedzi (podobnie postanowienie SN z 16 lipca 2021 r., IV CSK 143/21).

Tymczasem odpowiedzią zgodną z art. 233 k.p.c. jest tylko jedna odpowiedź: sąd zawsze ma obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, tj. zebranych dowodów oraz wyjaśnień stron, w tym rozważenia sprzeczności między zebranymi opiniami lub sprzeczności w ramach jednej opinii.Brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału może być podstawą zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c., co jest alternatywnym uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi. Jednakże przyjęcie skargi kasacyjnej wymaga, aby naruszenie tego przepisu było oczywiste.

Zatem w celu rozstrzygnięcia w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania należy ocenić, czy jest oczywistym naruszeniem art. 233 k.p.c. zarzucone nierozważenie możliwości, iż w trakcie badania biegli nadali nadmierną wagę odpowiedziom badanej w postaci skinięć głową, gdyż osoby z niedowładem czterokończynowym co do zasady nie są w stanie wykonywać kontrolowanych ruchów głową.Do możliwości kierowania swoim postępowaniem konieczna jest możliwość komunikowania się z innymi osobami. W przypadku uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego uczestniczka potrzebowałaby innej osoby do pomocy w prowadzeniu jakiejkolwiek swojej sprawy, tj. kuratora ustanowionego na podstawie art. 181 k.r.o. (przy ubezwłasnowolnieniu częściowym) lub na podstawie art. 183 k.r.o. (przy braku ubezwłasnowolnienia w ogóle).

Niezależnie od tego, czy tym kuratorem zostałby mąż (wnioskodawca), czy matka, czy też inna osoba, kurator musi mieć możliwość komunikowania się z osobą, którą ma reprezentować lub pomagać w prowadzeniu jej spraw. W braku komunikacji kurator pełniłby w rzeczywistości funkcję prawnego opiekuna, przewidzianego w art. 13 § 2 k.c. Dlatego osoba pozbawiona możliwości komunikowania się z innymi osobami podlega ubezwłasnowolnieniu całkowitemu.Bez komunikowania się niepełnosprawny nie ma możliwości wyrażenia swojej woli nawet w najskromniejszym zakresie.

Przy braku komunikacji można tylko spekulować, np. w oparciu o obserwacje fal mózgowych podczas zwracania się do niepełnosprawnego, czy niepełnosprawny rozumie wypowiedzi innych osób.Skarżąca nie kwestionuje spełnienia przesłanek do ubezwłasnowolnienia całkowitego przy stanie faktycznym ustalonym w zaskarżonym postanowieniu. Twierdzi jedynie, że biegli i sędzia wyznaczony do wysłuchania nie znaleźli właściwej metody komunikacji z ubezwłasnowolnioną, a przy zastosowaniu właściwej metody być może okazałoby się, że ubezwłasnowolniona może wyrazić swoją wolę w stopniu uzasadniającym ubezwłasnowolnienie częściowe, zamiast orzeczonego całkowitego.Wbrew zarzutom skargi biegli nie próbowali komunikować się z opiniowaną tylko przez zadawanie pytań i obserwowanie ruchów głowy.

Sąd Apelacyjny ustalił, tak jak podniesiomo w skardze, że ruchy głowy są przypadkowe. Jednakże biegli i sędzia wyznaczony próbowali także wykorzystać w komunikacji ruchy gałek ocznych i podnoszenie dłoni, bez rezultatu. Skarżąca nie wskazuje, jaką jeszcze metodę można zastosować. W prasie popularnonaukowej pojawiają się doniesienia o sukcesach w nawiązaniu komunikacji z osobami zupełnie niekontrolującymi jakichkolwiek mięśni (np. gałek ocznych) przez korzystanie z czujników aktywności elektrycznej mózgu. Niektórzy niepełnosprawni, uważani wcześniej za niezdolnych do komunikacji, byli w stanie nauczyć się sterowania myślą chipem w mózgu lub nawet mniej precyzyjnym czujnikiem zewnętrznym, w celu kierowania np. kursorem komputera lub przynajmniej urządzeniem pokazującym „tak” lub „nie” w odpowiedzi na pytanie.

Jednakże te metody wciąż są na etapie eksperymentów, stosowanych u pacjentów, co do których zachodzą poważne przesłanki, że są sprawni umysłowo, a jedynie nie kontrolują świadomie jakichkolwiek mięśni, które można wykorzystać do komunikacji.Ponieważ skarżąca nie wskazała metody nawiązania komunikacji z ubezwłasnowolnioną innych od już wypróbowanych w toku postępowania, ewentualne dokładniejsze rozważenie metod komunikacji, dostępnych realnie dla ubezwłasnowolnionej, nie może prowadzić do ostatecznego wyniku postępowania odmiennego od orzeczonego ubezwłasnowolnienia całkowitego.Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Ponadto skarżąca zarzuciła nierozpoznanie wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w poprzednim postępowaniu kasacyjnym.

Nierozpoznanie żądania jest podstawą do złożenia wniosku o uzupełnienie orzeczenia i nie może być zarzutem kasacyjnym. Przy tym zgodnie z art. 108 k.p.c. sąd powinien wydać tylko jedno orzeczenie o kosztach, kompleksowo rozstrzygające o kosztach między stronami. Po uchyleniu przez Sąd Najwyższy orzeczenia sądu drugiej instancji sąd ten powinien ustalić łączną sumę należną uczestnikowi wygrywającemu za postępowanie kasacyjne oraz dwukrotne postępowanie apelacyjne, a wskazanie sum składających się na zasądzoną sumę powinno nastąpić w uzasadnieniu.

Mimo uwzględnienia poprzedniej skargi kasacyjnej matce ubezwłasnowolnionego nie przysługują koszty zastępstwa za poprzednie postępowanie kasacyjnej, gdyż na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. koszty te co do zasady przysługują tylko stronie, która ostatecznie wygrała sprawę, a wynik postępowania kasacyjnego, poprzedzającego ostateczny rezultat, nie jest istotny. Niemniej jednak obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było wyjaśnienie tej kwestii w uzasadnieniu.Na podstawie art. 98 k.p.c. za niniejsze postępowanie kasacyjne wnioskodawcy przysługuje zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę w wysokości określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Przysługuje od niektórych prawomocnych orzeczeń w sprawie rozpoznanej przez sąd powszechny i nie inicjuje nowej sprawy. Dlatego na podstawie art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw odsetki od kosztów postępowania kasacyjnego nie przysługują w sprawach zainicjowanych przed 7 listopada 2019 r. [ał] (A.T.)