Supreme Court holds that absence of co-defendant in joint trial affects only relevant part of proceedings.

POSTANOWIENIE Z DNIA 6 KWIETNIA 2011 R. III KK 216/10 Uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. ma indywidualny charakter i nie powoduje skutków procesowych wobec innych oskarżonych, w sprawach złożonych podmiotowo. Uchybienie to powinno być podobnie oceniane w sprawach złożonych przedmiotowo i powodować skutek prze- widziany w art. 439 § 1 k.p.k. jedynie w odniesieniu do tej przedmiotowej części procesu, której dotyczyła prowadzona pod nieobecność oskarżone- go cześć rozprawy, pod warunkiem, że realia konkretnego procesu na takie wyodrębnienie pozwalają.

Przewodniczący: sędzia SN J. Żywolewska-Ławniczak (sprawoz- dawca). Sędziowie SN: T. Grzegorczyk, J. B. Rychlicki. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gemra. Sąd Najwyższy w sprawie Ireneusza M., Krzysztofa K. i Andrzeja B., skazanych z art. 300§ 1 k.h., art. 284 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Kar- nej na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2011 r. kasacji, wniesionej przez obroń- cę skazanych od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 21 grudnia 2009 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 21 kwietnia 2009 r., o d d a l i ł kasację (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r., Sąd Rejonowy w K. uznał Irene- usza M. za winnego zarzuconego mu czynu z art. 578 § 1 k.s.h., popełnio- nego w dniu 26 lutego 1999r., a także, po rozpoznaniu opisanych w pkt.

II i III aktu oskarżenia zarzutów popełnienia czynów zakwalifikowanych z art. 296 § 3 k.k., przypisał mu dwa przestępstwa z art. 300 § 1 k.h., popełnione w dniach 27 lutego 1999 r. i 22 grudnia 1999 r. polegające na tym, że peł- niąc funkcję członka zarządu „M.” Spółki z o.o. z siedzibą w A. i będąc na podstawie ustawy i umowy zobowiązanym do zajmowania się sprawami majątkowymi tejże spółki, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku w za- kresie prowadzenia spraw spółki i wspólnie z innymi osobami doprowadził do podpisania dwóch umów o świadczenie usług pośrednictwa w zakupach z osobami reprezentującymi „A.

T.” Spółkę Akcyjną w S., zobowiązujących reprezentowaną spółkę do przekazania na rzecz kontrahenta kwoty 2 350 000 zł i kwoty 1 017 000 zł bez zabezpieczenia przysługujących re- prezentowanej spółce z tytułu umowy wierzytelności, czym działał na szko- dę „M.” sp. z o.o. w A. Za te czyny Sąd Rejonowy w K. wymierzył oskarżo- nemu Ireneuszowi M. karę łączną 2 lat pozbawienia wolności i 300 stawek dziennych grzywny, określając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł. Wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 4 lat tytułem próby oraz orzekł wobec oskarżonego zakaz zajmo- wania stanowiska członka zarządu, rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej przez okres 3 lat.

Wyrokiem tym, Sąd Rejonowy w K., po rozpoznaniu zarzutu prze- stępstwa z art. 296 § 3 k.k., opisanego w pkt. III aktu oskarżenia, uznał Krzysztofa K. za winnego tego, że w dniu 22 grudnia 1999 r. w A., pełniąc funkcję członka zarządu „M." Spółki z o.o. z siedzibą w A. i będąc na pod- 3 stawie ustawy i umowy zobowiązanym do zajmowania się sprawami mająt- kowymi tejże spółki, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku w zakresie prowadzenia spraw spółki i doprowadził do podpisania umowy o świadcze- nie usług pośrednictwa w zakupach z osobami reprezentującymi „A.

T.” Spółkę Akcyjną w S., zobowiązującej reprezentowaną spółkę do przekaza- nia na rzecz kontrahenta kwoty 1 017 000 zł, czym działał na szkodę „M.” Spółki z o.o. w A., to jest przestępstwa z art. 300 § 1 k.h. i za to skazał go na karę roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warun- kowo zawiesił na okres 3 lat tytułem próby oraz orzekł zakaz zajmowania stanowiska członka zarządu, rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpo- wiedzialnością oraz spółki akcyjnej przez okres 2 lat. Tymże wyrokiem oskarżony Krzysztof K. oraz Andrzej B. zostali unie- winnieni od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 296 § 1 k.k., opisanego w pkt.

IV i V aktu oskarżenia, polegającego na niedopełnieniu obowiązków Prezesa i Wiceprezesa Zarządu „M." Spółki z o.o. w A., przez zawarcie po- zornej umowy z właścicielem firmy „K.” i przeniesienie na jej rzecz kwoty 237 900 zł. Andrzej B. został uznany za winnego dokonania przywłaszczenia pie- niędzy w kwocie 1 938,27 zł, w ten sposób, że pobrał pieniądze w firmie „I.”, a następnie nie przekazał ich do kasy „M.” Sp. z o.o., czym działał na szko- dę „M.” Spółki z o.o. w A. i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. został ska- zany na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz 80 stawek dziennych grzywny, przy określeniu wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł, przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności zawieszono na okres 2 lat tytułem próby.

Od tego wyroku apelacje wnieśli: prokurator, oskarżony Krzysztof K., obrońca oskarżonych Ireneusza M. i Andrzeja B., oskarżony Ireneusz M. oraz oskarżony Andrzej B. 4 Prokurator zaskarżył wyrok odnośnie oskarżonego Ireneusza M. w ca- łości na jego korzyść. W oparciu o art. 427 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 439 § pkt 9 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił: obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., polegającą na błędnym uznaniu za winnego Ireneusza M. popełnienia czynu z art. 578 k.s.h. w sytuacji, gdy po rozpoczęciu przewodu sądowego w tym przedmiocie z dniem 26 lutego 2009 r. wystąpiła okoliczność wyłączająca ściganie w postaci przedawnie- nia karalności czynu popełnionego w dniu 26 lutego 1999 r., w związku z powyższym postępowanie w tej części powinno być umorzone, zaś wydane orzeczenie dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą.

Na rozpra- wie odwoławczej prokurator podniósł zarzut przedawnienia karalności prze- stępstwa z art. 300 § 1 k.h., popełnionego w dniu 27 lutego 1999 r., przypi- sanego Ireneuszowi M. Oskarżony Krzysztof K. zaskarżył wyrok w zakresie przypisanych mu przestępstw, zarzucając naruszenie prawa do obrony przez nieskuteczne zawiadomienie go o terminie trzech rozpraw w następstwie błędnego za- adresowanie zawiadomień; obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 300 § 1 k.h., poprzez przyjęcie, że czyn z art. 296 § 3 k.k. polegający we- dług ustaleń sądu na podpisaniu umowy pośrednictwa w zakupach z 22 grudnia 1999 r. bez jakiegokolwiek zabezpieczenia wyczerpuje znamiona czynu z art. 300 § 1 k.h., podczas gdy z żadnego przepisu prawa, w tym również art. 300 § 1 k.h., nie wynika obowiązek dodatkowego wprowadze- nia zabezpieczeń poza zawartymi w Kodeksie cywilnym.

Zarzucił również liczne naruszenia przepisów postępowania, poprzez wyspecyfikowane w zarzutach działania sądu pierwszej instancji, polegające na oddaleniu jego wniosków dowodowych i nieprzeprowadzeniu dowodów istotnych dla usta- lenia jego odpowiedzialności za zarzucane mu czyny oraz orzekanie co do zarzutu nie objętego aktem oskarżenia. Podniósł również wystąpienie bar- 5 dzo licznych błędów w ustaleniach faktycznych, prowadzących do przypi- sania zarzucanych mu czynów. Skarżący wniósł o zmianę wyroku i uniewinnienie go od popełnienia przypisanego mu czynu z art. 300 § 1 k.h., ewentualnie o uchylenie zaskar- żonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

Obrońca oskarżonych Ireneusza M. i Andrzeja B. zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o skazaniu tych oskarżonych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego, a to:

a) art. 101 § 1 pkt 4 k.p.k. i art. 102 k.k. w zw. z art. 578 k.s.h. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., polegające na nieuwzględnieniu przedawnienia i nieumorzeniu postępowania o czyn z art. 578 k.s.h.;

b) art. 300 § 1 k.h., polegające na przyjęciu, że przypisane im czyny stanowiły przestępstwa z art. 300 § 1 k.h., podczas gdy z żadnego przepisu prawa, a w szczególności z art. 300 § 1 k.h., nie wynika obowiązek człon- ków zarządu spółki wprowadzenia do zawieranych umów jakichś szczegól- nych zabezpieczeń, poza takimi, które wynikają z ogólnych przepisów pra- wa cywilnego. II. Naruszenie licznych przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 170 § 1 k.p.k., art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k.

III. Błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na wynik sprawy – polegający na przyjęciu jakoby oskarżony Andrzej B. przywłaszczył pie- niądze na szkodę „M.” Sp. z o.o. oraz na przyjęciu, że oskarżony Ireneusz M. popełnił przypisane mu czyny. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro- ku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyro- 6 ku w zakresie art. 578 k.s.h. i umorzenie postępowania w tym zakresie, uniewinnienie oskarżonych Andrzeja B. oraz Ireneusza M. od przypisanych im czynów.

Oskarżony Ireneusz M. zaskarżył w całości wyrok, w zakresie przypi- sanych mu przestępstw z art. 578 k.s.h. i art. 300 k.h. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: I. Obrazę przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej i o wymierzonej karze, a to art. 1 § l k.k., art. 1 § 2 w zw. z art. 115 § 2 k.k., art. 4 § 1 k.k., art. 8 i 9 k.k., art. 26 § 1 i 2 k.k., art. 29 i 30 k.k., art. 33 § 2 k.k. oraz art. 101 § 1 pkt 4 k.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., poprzez wydanie wyroku skazującego, mimo przedawnienia karalności przypisanych mu przestępstw.

II. Obrazę licznych przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia, a prowadzących uznania oskarżonego winnym przypisanych mu przestępstw, a to: art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 i 5 § 2 oraz 410 k.p.k., art. 6 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 17 § 1 pkt 3, 6 i 9 k.p.k., art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 170 § 1 k.p.k., art. 397 § 1 k.p.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k., art. 406 k.p.k. i 408 k.p.k. oraz przepi- sów dotyczących kosztów procesu. III. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzecze- nia, mających wpływ na treść orzeczenia, polegający na poczynieniu usta- leń prowadzących do przypisania oskarżonemu zarzucanych mu prze- stępstw.

IV. Rażącą niewspółmierność kary. Podnosząc powyższe zarzuty oskarżony wniósł o uniewinnienie od zarzutu popełnienia przypisanych mu przestępstw, ewentualnie o umorze- nie postępowania w odpowiednim zakresie z uwagi na przedawnienie ewentualnych przestępstw w tym zakresie i uniewinnienie w pozostałym 7 zakresie, ewentualnie o uchylenie wyroku w granicach zaskarżenia i prze- kazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Oskarżony Andrzej B. zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzecze- nia o uznaniu go za winnego dokonania przypisanego mu czynu z art. 284 § 1 k.k., przy jednoczesnym krzywdzącym ustaleniu, że działał na szkodę „M.” Sp. z o.o. w A.

Skarżący wniósł o uniewinnienie go od popełnienia tego czynu lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania w tym zakresie. Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009r.: I. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Ireneusza M. w zakresie czynów opisanych w pkt. I i II zakwalifikowanych z art. 578 k.s.h. i z art. 300 k.h. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie karne w tej części umorzył; II. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec Ireneusza M.

– po rozwiązaniu kary łącznej – kary pozbawienia wolności warunkowo za- wiesił na okres próby 3 lat; III. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy uznając apelacje wniesione przez oskarżonego Krzysztofa K. oraz oskarżonego Andrzeja B. i jego obrońcę za oczywiście bezzasadne. Kasację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonych Ireneusza M., Andrzeja B. i Krzysztofa K. Na mocy art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił temu wyro- kowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 i pkt 10 k.p.k., polegające na tym, że Sąd odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, chociaż był zobowiązany dokonać jego uchylenia w związku z dopuszczeniem się przez Sąd pierwszej instancji obrazy następujących przepisów prawa pro- cesowego w stosunku do poszczególnych oskarżonych:

I. „w zakresie dotyczącym skazanego Ireneusza M.: 8 – art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., polegające na niezastosowaniu tego przepisu i w konsekwencji skazaniu Ireneusza M. za czyn, który nie był objęty skargą oskarżyciela publicznego; – art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., polegające na niezastosowaniu tego prze- pisu i w konsekwencji wydaniu wyroku skazującego, mimo prowadzenia rozprawy w dniu 6 kwietnia 2009 r. pod nieobecność obrońcy skazanego, który nie był należycie zawiadomiony o terminie rozprawy, a którego udział w rozprawie był obowiązkowy;

II. W zakresie dotyczącym skazanego Krzysztofa K.: – art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., polegające na niezastosowaniu tego przepisu i w konsekwencji skazaniu Krzysztofa K. za czyn, który nie był objęty skargą oskarżyciela publicznego; – art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., polegające na niezastosowaniu tego prze- pisu i w konsekwencji prowadzeniu rozprawy pod nieobecność tego oskar- żonego i wydaniu wyroku skazującego mimo niezawiadomienia oskarżone- go Krzysztofa K. o terminie rozprawy dnia 11 grudnia 2008 r. i rozpoznaniu sprawy podczas jego nieobecności w wyż. wym. terminie;

III. W zakresie dotyczącym skazanego Andrzeja B.: - art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., polegające na niezastosowaniu tego prze- pisu i w konsekwencji wydaniu wyroku skazującego mimo prowadzenia rozprawy w dniu 6 kwietnia 2009 r. pod nieobecność obrońcy skazanego, który nie był należycie zawiadomiony o terminie rozprawy, a którego udział w rozprawie był obowiązkowy”. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro- ku oraz wyroku Sądu Rejonowego w K. w utrzymanej tymże wyrokiem czę- ści. Prokurator Prokuratury Okręgowej w L. w odpowiedzi na kasację obrońcy skazanych wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 9 Kasacja obrońcy skazanych nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienia. Rozstrzygnięcie o karze, jakie zapadło w niniejszej sprawie, ograni- czyło możliwość zaskarżenia prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego, obligując do wskazania w kasacji uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. dla uchylenia ograniczenia z art. 523 § 2 k.p.k. Autor kasacji tak wła- śnie zakwalifikował wskazane w niej uchybienia, co zdecydowało o dopusz- czalności kasacji, nie przesądza jednakże o jej skuteczności.

W ocenie Sądu Najwyższego, bezzasadny w stopniu oczywistym jest zarzut obrazy art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., zaklasyfikowany jako uchybienie o charakterze bezwzględnym z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., dotyczący skazanych Ireneusza M. i Krzysztofa K., związany z przypisanym im w ramach czynu zarzuconego w pkt. III aktu oskarżenia przestępstwem z art. 300 § 1 k.h. Niewątpliwie przekroczenie granic skargi uprawnionego oskarżyciela sta- nowi jedną z postaci ujemnej przesłanki procesowej opisanej we wskaza- nych wyżej przepisach, a zaistnienie jej stoi na przeszkodzie kontynuowa- niu postępowania, obligując do jego umorzenia.

Zarówno orzecznictwo Są- du Najwyższego, jak i piśmiennictwo jednolicie ugruntowało stanowisko, że granice oskarżenia zakreśla zdarzenie faktyczne, stanowiące jego przed- miot, a nie – jak to wywodzi autor kasacji – opis czynu zarzuconego wraz ze wskazanymi w nim czynnościami sprawczymi oraz kwalifikacją prawną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2006 r., II KK 246/06, LEX nr 202125, wyrok z dnia 20 września 2002 r., V KKN 112/01, LEX nr 55225). Nie ulega wątpliwości, że zdarzeniem faktycznym, analizowanym przez sądy obu instancji na podstawie aktu oskarżenia było zawarcie przez skazanych Ireneusza M. i Krzysztofa K., jako członków zarządu spółki „M.” Sp. z o.o., umowy pośrednictwa w sprzedaży z „A.

T.” w S., na podstawie której przekazano tej jednostce gospodarczej kwotę 1 017 000 zł. 10 W zdarzeniu tym prokurator dopatrzył się przestępstwa z art. 296 § 3 k.p.k., podczas gdy Sąd pierwszej instancji przypisał oskarżonym przestęp- stwo formalne z art. 300 § 1 k.h., nie wprowadzając żadnych nowych oko- liczności faktycznych, a jedynie, co oczywiste wobec zmiany kwalifikacji, zawarł w opisie czynu przypisanego inne elementy przedmiotowej umowy – narażenie na szkodę w postaci możliwości utraty tej kwoty przez jednostkę gospodarczą, reprezentowaną przez oskarżonych.

Rozstrzygnięcie to, ana- lizowane w płaszczyźnie granic skargi uprawnionego oskarżyciela, zostało zaaprobowane przez sąd odwoławczy, a stanowisko to w pełni odpowiada prawu procesowemu. Oczywiście bezzasadny jest także zarzut zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., podniesiony w kasacji w odniesieniu do skazanych Ireneusza M. i Andrzeja B. Istotnie, obrońca skazanych nie uczestniczył w rozprawie głównej w dniu 6 kwietnia 2006 r., przy czym, co sam przyznał w kasacji, był o terminie tej rozprawy powiadomiony, choć zakwestionował sposób zawiadomienia.

Jednakże obrona w niniejszej sprawie nie miała charakteru obowiązkowej, a obaj uczestniczący w rozprawie skazani wyra- zili zgodę na jej kontynuowanie w nieobecności ich obrońcy. Nieuwzględ- nienie wniosku obrońcy o odroczenie rozprawy i przeprowadzenie jej bez udziału obrońcy oceniał Sąd odwoławczy rozpoznając identyczny zarzut apelacyjny, wskazujący na naruszenie art. 6 k.p.k. Sąd odwoławczy trafnie uznał, iż w tej sytuacji sposób procedowania na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2006 r. nie stanowił uchybienia procesowego mającego wpływ na treść za- skarżonego wyroku.

Ponowienie tego zarzutu, zakwalifikowanego jako uchybienia o charakterze bezwzględnym, okazało się jedynie nieskutecz- nym zabiegiem, zmierzającym do ominięcia ograniczenia z art. 523 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się także podstaw do podzielenia kolej- nego zarzutu zaistnienia uchybienia o charakterze bezwzględnym, podnie- 11 sionego w odniesieniu do skazanego Krzysztofa K., a wynikającego z prze- prowadzenia rozprawy w dniu 11 grudnia 2008 r. pod jego nieobecność, przy wadliwym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji domniemania dorę- czenia zawiadomienia o terminie tej rozprawy, mimo wysłania go na nie- właściwy adres.

To uchybienie, zakwalifikowane jako naruszenie art. 6 k.p.k. w apelacji obrońcy było, podobnie jak poprzednio omówione, przed- miotem oceny sądu odwoławczego, a sąd ten nie dopatrzył się uchybienia w procedowaniu sądu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest możliwe podzielenie tej oceny, podobnie jak stanowiska prokuratora wyrażonego w odpowiedzi na kasację. Przepis art. 374 § 1 k.p.k. przewiduje obowiązkowy udział oskarżone- go w rozprawie głównej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 117 § 1 k.p.k. sąd jest zobowiązany do zawiadomienia go o miejscu i czasie kolejnych terminów rozprawy.

Odmienne regulacje co do udziału oskarżo- nego w rozprawie zawarte są w przepisach art. 376 i 377 k.p.k., a analiza obu tych przepisów doprowadziła sąd odwoławczy do wniosku, że prowa- dzenie rozprawy pod nieobecność skazanego Krzysztofa K. nie naruszało prawa procesowego, mimo że nie został on zawiadomiony o terminie roz- prawy. U podstaw rozumowania przedstawionego w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego, jak i stanowiska prokuratora w odpowiedzi na kasację leżało oczywiście błędne założenie jakoby wyżej wymienione przepisy pra- wa procesowego dopuszczały możliwość prowadzenia rozprawy głównej pod nieobecność oskarżonego, który nie został zawiadomiony o jej termi- nie.

Tymczasem zarówno przepis art. 376 § 3 k.p.k., jak i przepis art. 377 § 3 k.p.k., zezwalają na prowadzenie rozprawy w opisanych w nich okolicz- nościach wyłącznie w sytuacji, gdy nieobecność oskarżonego na rozprawie poprzedziło zawiadomienie go o terminie rozprawy, co w odniesieniu do Krzysztofa K. nie nastąpiło. Nie było zatem możliwe przyjęcie, że nie stawił 12 się on bez usprawiedliwienia, jak to przyjął Sąd pierwszej instancji nie do- strzegając błędnego adresu na przesyłce skierowanej do oskarżonego, co wyłączało możliwość skorzystania z regulacji art.139 § 1 k.p.k.

Nie miało też znaczenia oświadczenie Krzysztofa K., że nie weźmie udziału w roz- prawie, złożone w dniu 21 lipca 2008 r., gdyż w żadnym razie nie dawało ono podstawy do prowadzenia rozprawy pod nieobecność oskarżonego w oparciu o przepis art. 377 § 3 k.p.k. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie takie tworzy podstawę do prowadzenia roz- prawy w nieobecności oskarżonego, gdy jest poprzedzone zawiadomieniem go o terminie rozprawy. Tak więc, w ocenie Sądu Najwyższego nie zaistniała żadna z przewi- dzianych w prawie procesowym sytuacji, która uprawniałaby do prowadze- nia rozprawy w dniu 11 grudnia 2008 r. w nieobecności Krzysztofa K., a ten stan rzeczy należy ocenić jako uchybienie procesowe przewidziane w art. 439 § 1 pkt. 11 k.p.k.

Sąd Najwyższy uznał jednakże, że uchybienie to, mimo bezwzględ- nego charakteru, nie stanowi podstawy do uchylenia wyroku w zaskarżonej części, skazującej Krzysztofa K. za przestępstwo z art. 300 § 1 k.h. Bez- względny skutek stwierdzenia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w postaci obowiązku uchylenia zaskarżonego wyroku ustawodaw- ca przewidział, podobnie jak wiele innych instytucji prawa procesowego, na użytek modelowego procesu, toczącego się przeciwko jednej osobie oskar- żonej o popełnienie jednego czynu zabronionego.

Tylko w takim, modelo- wym układzie można uznać za uzasadnione domniemania, że nieobecność oskarżonego na rozprawie pozbawiła go możliwości obrony (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1991 r., I KZP 14/91, OSNKW 1992, z.1-2, poz.11). W procesie złożonym, zarówno podmiotowo jak i przedmiotowo, uchybienie z art. 439 1 pkt 11 k.p.k. nie powinno mieć tak jednoznacznych 13 konsekwencji dla całego procesu. Nie ma wątpliwości, że uchybienie to ma indywidualny charakter i nie rodzi skutków procesowych wobec innych oskarżonych, w sprawach złożonych podmiotowo.

Zdaniem Sądu Najwyż- szego, uchybienie to powinno być podobnie oceniane w sprawach złożo- nych przedmiotowo i – jak to stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 stycznia 2001 r., III KKN 81/01 (OSNKW 2002, z.5-6, poz.43) – powodować skutek przewidziany w art. 439 § 1 k.p.k. jedynie w odniesieniu do tej przedmiotowej części procesu, której dotyczyła prowadzona pod nieobec- ność oskarżonego cześć rozprawy, pod warunkiem, że realia konkretnego procesu na takie wyodrębnienie pozwalają. Taki stan rzeczy zaistniał w sprawie niniejszej w odniesieniu do Krzysztofa K., któremu zarzucono popełnienie 2 czynów zabronionych, opi- sanych w pkt.

III i IV aktu oskarżenia, zakwalifikowanych z art. 296 § 3 k.k. i art. 293 § 1 k.k. Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r., pod nieobecność oskarżonego Krzysztofa K., zeznania składali świadkowie Marian S., Marek T., Mirosław P., Dariusz K., Edward S. i Czesław O. na okoliczność zawar- cia przez „M.” Sp. z o.o. pozornej umowy z firmą „K.”, która była przedmio- tem zarzutu przestępstwa z art. 239 § 1 k.k. zarzuconego Krzysztofowi K. w pkt. IV, od popełnienia którego został uniewinniony, a także świadek Bogu- sław B. na okoliczności związane z uzyskaniem przez „M.” Sp. z o.o. gwa- rancji bankowej, dotyczącej zarzutu sformułowanego w pkt I aktu oskarże- nia, który nie dotyczył Krzysztofa K.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu Najwyższego wykazane wyżej uchybie- nie o charakterze bezwzględnym, dotyczyło wyłącznie części procesu zwią- zanej z czynem opisanym w pkt. IV aktu oskarżenia, od popełnienia którego Krzysztof K. został prawomocnie uniewinniony. Procesowy skutek uchybie- nia, w postaci przewidzianej w art. 439 § 1 k.p.k., w stosunku do tej części procesu, nie jest możliwy wobec treści art. 439 § 2 k.p.k. 14 Przeniesienie skutków stwierdzonego uchybienia o charakterze bez- względnym, wynikające z prowadzenia rozprawy w nieobecności oskarżo- nego poświęconej wyłącznie przeprowadzeniu dowodów dotyczących przedmiotowej części procesu zakończonej wyrokiem uniewinniającym, na część przedmiotową procesu, w odniesieniu do której wszystkie czynności procesowe w toku rozprawy głównej odbyły się z udziałem oskarżonego Krzysztofa K., byłoby zdaniem Sądu Najwyższego niedopuszczalną, roz- szerzającą interpretacją przepisu art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.