Supreme Court dismisses appeal as inadmissible for ruling on inadmissibility of judge disqualification request. The court held that no appeal exists against a higher court's decision to leave a request without consideration due to legal inadmissibility. Consequently, the appeal was rejected because the lower court did not rule on jurisdiction but declared the request inadmissible. The decision clarifies that such rulings are final and cannot be appealed under the Code of Criminal Procedure. The court emphasized that the request to disqualify all judges of a lower court lacks legal basis for adjudication by the appellate court. This establishes that appeals are not permitted against decisions leaving disqualification requests without consideration due to statutory inadmissibility. The ruling reinforces the finality of such procedural determinations in criminal proceedings.

POSTANOWIENIE Z DNIA 15 LUTEGO 2011 R. IV KZ 8/11 Na orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje (arg. a contrario ex art. 459 § 1 i 2 k.p.k.), a więc także na orzeczenie sądu nadrzędnego pozostawiające bez rozpoznania – z powo- du stwierdzonej niedopuszczalności prawnej – wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów sądu niższego rzędu (art. 42 § 4 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN D. Rysińska. Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Mariusza C., o wyłączenie sę- dziów Sądu Okręgowego w G., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posie- dzeniu w dniu 15 lutego 2011 r. zażalenia Mariusza C. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 1 grudnia 2010 r., w przedmiocie stwier- dzenia swej niewłaściwości do rozpoznania wniosku postanowił p o z o s t a w i ć zażalenie bez rozpoznania.

U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem – wydanym na podstawie art. 35 § 1 w zw. z art. 42 § 4 k.p.k. – Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania wniosku Mariusza C. o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w G. od rozpoznania jego zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 23 lipca 2010 r., odmawiające wszczęcia postę- 2 powania w sprawie o czyny z art. 233 § 1 i § 4 k.k., wobec braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Sąd Apelacyjny wska- zał, że choć we wniosku Mariusz C. domaga się wyłączenia wszystkich sę- dziów Sądu Okręgowego, to aktualnie wniosek ten podlega rozpoznaniu jedynie w odniesieniu do trzech wymienionych imiennie sędziów, wyzna- czonych do rozpoznania zażalenia, i może być rozstrzygnięty przez innych, niebiorących udziału w rozpoznaniu sprawy sędziów Sądu Okręgowego.

Podkreślił przy tym, z odwołaniem się do wywodów postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005, z. 1, poz. 5, że wniosek o wyłączenie kolejnych, a nawet wszystkich pozostałych sędziów sądu właściwego, aktualizuje się i podlega rozpoznaniu w sposób przewidziany w art. 42 § 4 k.p.k. tylko wtedy, gdy wyznaczony sędzia zo- staje wyłączony, a w jego miejsce wyznaczono sędziego objętego tym wnioskiem. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oznacza to, że nie ma podstaw do uznania, by złożony przez stronę wniosek o wyłączenie wszystkich sę- dziów danego sądu dotyczył nie tylko wyznaczonego, ale także kolejnego sędziego.

W konsekwencji uznał, że nie może merytorycznie rozpoznać wniosku Mariusza C., ponieważ do jego rozstrzygnięcia możliwe jest utwo- rzenie składu w Sądzie Okręgowym, przed którym toczy się postępowanie. Stwierdzając w konkluzji, że nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania tego wniosku, przekazał go do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. Na powyższe postanowienie Mariusz C. wniósł zażalenie (złożone zbiorczo, także w 2 sprawach Sądu Apelacyjnego w K.), w którym nie za- warł argumentacji dotyczącej interesującej tu kwestii.

Środek ten został przyjęty i przedstawiony do rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. O przyjętej dotychczas ocenie dopuszczalności zażalenia na przyto- czoną wyżej decyzję Sądu Apelacyjnego zdecydowała bez wątpienia sama treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, odwołującego się m.in. do art. 35 § 1 3 k.p.k. i przesądzającego wprost o stwierdzeniu rzeczowej niewłaściwości tego Sądu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Okręgo- wego w G. Ustawa w art. 35 § 3 k.p.k. przewiduje bowiem, że na postano- wienie w kwestii właściwości przysługuje zażalenie, gdy z kolei nie przewi- duje środka odwoławczego (art. 459 § 1 i 2 k.p.k.) na żadną z decyzji w kwestiach objętych przepisem art. 42 § 4 k.p.k., podobnie jak na – stano- wiące m.in. ich ewentualną konsekwencję – orzeczenia o wyznaczeniu właściwości delegacyjnej na podstawie art. 43 k.p.k.

W tym stanie, a zwłaszcza w świetle prezentowanych na wstępie okoliczności motywujących zaskarżone orzeczenie, należało zatem rozwa- żyć, czy dyspozytywna część tego rozstrzygnięcia oddaje sens faktycznie podjętej przez Sąd Apelacyjny decyzji, której podstawy oparto na analizie unormowania art. 42 § 4 k.p.k. Na postawione tak pytanie – wobec wynika- jącej z art. 118 § 1 k.p.k. reguły interpretacyjnej (zob. m.in. judykaty Sądu Najwyższego: wyrok z dnia 2 marca 2001r., V KKN 3/01, OSNKW 2002, z. 7-8, poz. 63 oraz postanowienie z dnia 3 grudnia 2002 r., IV KK 286/02, Lex nr 74497) – wypadało udzielić odpowiedzi negatywnej.

Trzeba zauważyć, że istota zaskarżonego postanowienia tkwi w uchyleniu się przez Sąd Apelacyjny od, jak to ujęto w jego uzasadnieniu, merytorycznego rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Okrę- gowego – po stwierdzeniu, z jednej strony, prawnej niedopuszczalności rozstrzygnięcia wniosku w odniesieniu do wszystkich (a więc także niebio- rących udziału w sprawie z zażalenia Mariusza C.) sędziów tego Sądu, z drugiej zaś, że nie doszło (jeszcze) do sytuacji określonej w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k., a zatem do stanu niemożności utworzenia w Sądzie Okręgowym, przed którym sprawa się toczy, składu orzekającego w kwestii wyłączenia, z wykluczeniem sędziego, którego wyłączenie dotyczy (art. 42 § 4 zd. 1 in fine k.p.k.).

W zakresie drugiego z elementów, Sąd Apelacyjny dokonał więc oceny kwestii ziszczenia się warunku, od którego ustawa uzależnia 4 rozpoznanie przez sąd nadrzędny wniosku o wyłączenie sędziego, jednak warunku decydującego nie tyle o samym rzeczowo określonym przedmio- cie rozpoznania (którym pozostaje wszak kwestia wyłączenia sędziego są- du niższego rzędu), ile stanowiącego o funkcjonalnej przeszkodzie do roz- strzygnięcia tego wniosku przez sąd, przed którym sprawa się toczy, a więc i o funkcjonalnej przesłance do jego rozpoznania przez sąd nadrzędny.

Istotne jednak jest przede wszystkim to, że stwierdzając brak tej przesłanki, Sąd Apelacyjny ocenił, iż niewyczerpanie możliwości rozstrzygnięcia wnio- sku przez Sąd Okręgowy nastąpiło w odniesieniu do części rozważanego wniosku, w której zawierał on żądanie wyłączenia także tych sędziów, któ- rzy zostali już wyznaczeni do rozpoznania sprawy. Nie sposób natomiast nie zauważyć, że wskazanie przez Sąd Apelacyjny na (nadal) aktualną właściwość sądu, przed którym sprawa się toczy, do rozpoznania wskaza- nej części wniosku o wyłączenie sędziów, pozostawało w ścisłym sprzęże- niu z zajętym jednocześnie stanowiskiem – u którego podstaw leżały te same przesłanki, mające źródło w interpretacji art. 42 § 4 k.p.k.

– że nie jest prawnie dopuszczalne złożenie wniosku o wyłączenie wszystkich sę- dziów Sądu Okręgowego w G., który to wniosek został przedstawiony Są- dowi Apelacyjnemu do rozpoznania. W nawiązaniu do powyższego trzeba więc skonstatować, że nie ma żadnych wątpliwości co do tego, iż stwierdzenie przez sąd nadrzędny, że nie spełnia ustawowych wymogów dopuszczalności (art. 42 § 4 k.p.k.) wniosek o wyłączenie, którego żądanie obejmuje wszystkich sędziów sądu niższego rzędu, zobowiązuje ten sąd do pozostawienia wniosku bez roz- poznania, co nie wyklucza ani możliwości jego rozstrzygnięcia w części spełniającej ustawowe wymogi – przez sąd, przed którym sprawa się toczy, ani też, ewentualnie, możliwości uzupełnienia braków tego wniosku (zob. wywody postanowień Sądu Najwyższego: z dnia 26 stycznia 2005 r., III KO 53/04, Lex nr 222993 oraz z dnia 14 grudnia 2006 r., V KO 102/06, lex 5 324795).

Zauważyć także w tym kontekście wypada, że jakkolwiek przepis art. 42 § 4 k.p.k. stanowi też normę kompetencyjną, wyznaczając właści- wość sądu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, to badanie wskazanego w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k. warunku rozpoznania tego wniosku przez sąd nadrzędny, w myśl kryteriów oceny właściwości funkcjonalnej, nie znajduje uzasadnienia co do wniosku, którego ocena według stawia- nych mu wymogów ustawowych, prowadzi do stwierdzenia wprost niedo- puszczalności jego rozstrzygnięcia przez ten sąd.

W powyższym świetle staje się oczywiste, że charakter powodów, dla których Sąd Apelacyjny stwierdził niemożność merytorycznego ustosunko- wania się do wniosku Mariusza C. przemawia jednoznacznie za tym, iż w istocie Sąd ten nie rozstrzygnął o swej niewłaściwości rzeczowej, lecz po- zostawił ten wniosek bez rozpoznania jako niedopuszczalny – wobec braku podstaw prawnych do jego rozstrzygnięcia w odniesieniu do wszystkich sędziów Sądu Okręgowego. Skoro też tej treści wniosek został poddany rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, to jako całkiem nieistotna jawi się roz- ważana kwestia przedwczesności skierowania doń wniosku – wobec moż- liwości utworzenia w Sądzie Okręgowym składu zdolnego orzec w jego przedmiocie – ale jedynie we wskazanej przez sąd nadrzędny części, doty- czącej wyłączenia sędziów wyznaczonych już do udziału w sprawie.

W tej sytuacji pozostaje już tylko stwierdzić, że skoro zaskarżone po- stanowienie okazało się nie być w istocie decyzją w kwestii właściwości (art. 35 § 1 k.p.k.), to nie ma podstaw do uznania, by postanowienie to pod- legało zaskarżeniu. Przepisy ustawy regulujące kwestie związane z wyłą- czeniem sędziego (rozdział 2 Kodeksu postępowania karnego) nie przewi- dują środków odwoławczych na odnoszące się do tych kwestii rozstrzy- gnięcia, co oznacza, że zażalenie nie przysługuje (arg. a contrario ex art. 459 § 1 i 2 k.p.k.) także na orzeczenie sądu nadrzędnego pozostawiające bez rozpoznania – z powodu stwierdzonej niedopuszczalności prawnej – 6 wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów sądu niższego rzędu (art. 42 § 4 k.p.k.).

Z tych zatem powodów, Sąd Najwyższy – orzekając na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. – pozostawił przyjęte na omawiane postanowienie zażalenie bez rozpoznania, jako niedopuszczalne z mocy wymienionych powyżej przepisów ustawy.