Supreme Court dismisses appeal in bankruptcy enforcement case regarding interest claims secured by mortgage. The court rejects the claim that the bankruptcy plan extinguished the creditor's right to interest. The decision clarifies that the bankruptcy plan does not automatically extinguish the creditor's right to interest. The court holds that the creditor's right to interest is not extinguished by the bankruptcy plan. The court rules that the creditor's right to interest is not extinguished by the bankruptcy plan. The court concludes that the creditor's right to interest is not extinguished by the bankruptcy plan.

Sygn. akt IV CK 451/04

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Tadeusz Żyznowski w sprawie z powództwa (…)Korporacji Budowlanej Spółki z o. o. w O. przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej w W. I Oddziałowi w O. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 stycznia 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…), oddala kasację i zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie Powódka (..) Korporacja Budowlana Spółka z o.o. w O. wystąpiła przeciwko (...) Bank S.A. w W. I Oddział w O. z powództwem o pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 15 listopada 2000 r. nr (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 15 listopada 2000 r I Co (...) opiewającego na kwotę 2 764 378,78 zł, z ustawowymi odsetkami od dnia 15 listopada 2000 r do dnia zapłaty. 2 Pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa i podniósł, że w postępowaniu upadłościowym syndyk sprzedał nieruchomości powodowej spółki położone w O. przy ul M. i S. obciążone hipotecznie na jego rzecz z tytułu przedmiotowych kredytów .

W dniu 31 października 2002 r upadły zawarł układ z wierzycielami nieuprzywilejowanymi i po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego układ, środki pochodzące ze sprzedaży tych nieruchomości w kwocie 2 816 692 zł zostały mu przekazane. Kwota ta wyczerpywała w całości wierzytelności Banku umieszczone na zatwierdzonej przez sędziego komisarza postanowieniem z dnia 14 września 2002 r. liście wierzytelności, na której jako suma zgłoszona przez Bank figurowała kwota 2 809 724,17 zł (suma główna 2 712 439,37 zł i odsetki 97 284,80 zł) i która w całości została uznana.

Według stanowiska Banku przekazana kwota zaspokoiła należności główne i część odsetek. Pozostały do ściągnięcia odsetki ustawowe od daty ogłoszenia upadłości do chwili spłaty tj. kwota 503 928,12 zł od kredytu obrotowego i kwota 713 330,97 zł od kredytu w rachunku bieżącym. Odsetki te, których powódka odmówiła uiszczenia, są przedmiotem postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 15 listopada 2000 r., w którym egzekucja została ograniczona przez wierzyciela do kwoty 400 000 zł.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Okręgowy w O. powództwo oddalił. Według ustaleń tego Sądu strony w dniu 14 grudnia 1999 r. zawarły umowę o kredyt obrotowy w wysokości 1 500 000 do końca listopada 2002 r., którego zabezpieczeniem a także należności z nim związanych, były hipoteki umowne ustanowione na należących do kredytobiorcy prawach użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w O. przy ul. T., M. i S. Hipoteki te zabezpieczały wierzytelność Banku na łączną kwotę 1 500 000 zł. Na prawie użytkowania wieczystego powódki nieruchomości położonej w O. przy ul.

T. objętym księgą wieczystą nr (...) była to hipoteka umowna w kwocie 500 000 zł z odsetkami według zmiennej stopy procentowej, która na dzień zawarcia umowy stanowiła 19,90% w stosunku rocznym. W dniu 6 stycznia 2000 r. strony zawarły umowę kredytu w rachunku bieżącym w maksymalnej wysokości do 1 500 000 zł, do dnia 15 grudnia 2000 r., którego spłatę zabezpieczyły trzy hipoteki kaucyjne do kwoty 1 000 000 zł ustanowione na prawach użytkowania wieczystego tych samych nieruchomości powódki. Na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w O. przy ul.

T. objętej Księgą wieczystą nr (...) była to hipoteka umowna kaucyjna w kwocie do 1 000 000 zł na zabezpieczenie kredytu w rachunku bieżącym, podlegającego spłacie do dnia 15 grudnia 2000 r. 3 Wobec nie dotrzymania warunków spłaty kredytów Bank w dniu 7 listopada 2000 r. wypowiedział umowy kredytowe i wezwał powodową spółkę do uiszczenia całej należności w kwocie 2 776 222,72 zł wraz z odsetkami. W dniu 15 listopada 2000 r. Sąd Rejonowy w O. nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu co do ogólnego zadłużenia na datę wystawienia tytułu w kwocie 2 703 596,82 zł oraz ustawowych odsetek od tej kwoty od dnia 15 listopada 2000 r. tj. od dnia wystawienia tytułu egzekucyjnego.

W dniu 27 grudnia 2000 r. Sąd Rejonowy w O. ogłosił upadłość strony powodowej, a postanowieniem Sędziego komisarza z dnia 11 października 2002 r. upadły został dopuszczony do układu z wierzycielami. Układ ten został zatwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 8 listopada 2002 r. Przewidywał on pełne zaspokojenie wierzytelności uprzywilejowanych tj. kategorii od 1 – 5 objętych art. 204 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm., dalej „pr. up.”).

Pozostałe wierzytelności miały być podzielone na osiem równych kwartalnych rat z odroczeniem terminu płatności pierwszej raty na okres sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 listopada 2002 r. postępowanie upadłościowe wobec powoda zostało ukończone i w tym dniu Sąd ten rozstrzygnął także o wydaniu pozwanemu kwoty 2 816 692 zł złożonej do depozytu sądowego celem zabezpieczenia wierzytelności kredytowych. Na dzień 30 stycznia 2003 r. według wyciągu z ksiąg Banku istniały następujące wierzytelności wobec powoda z tytułu odsetek ustawowych kredytu obrotowego z dnia 14 grudnia 1999 r. i kredytu z dnia 6 stycznia 2000 r. w rachunku bieżącym naliczone od dnia ogłoszenia upadłości do dnia 10 grudnia 2002 r. tj. do chwili wypłacenia należności w postępowaniu upadłościowym : w kwocie 503 928,15 zł i w kwocie 713 330,97 zł, czyli łącznie w kwocie 1 217 259,12 zł.

W dniu 11 kwietnia 2003 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. na wniosek pozwanego dokonał zajęcia rachunku bankowego powoda na podstawie tytułu wykonawczego, tj. bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 15 listopada 2000 r. w celu zaspokojenia należności odsetkowej w kwocie 400 000 zł i opłaty egzekucyjnej w kwocie 48 206,80 zł. Sąd Okręgowy uznał powództwo za nieuzasadnione wskazując, że stanowisko zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., III CZP 43/03, Prawo 4 Bankowe 2002 nr 11, s. 33 dotyczy innego zagadnienia tj. kolejności podziału należności ulegających zaspokojeniu z masy upadłości.

Uchwała ta nie odnosi się, jego zdaniem, do sytuacji w której w postępowaniu upadłościowym doszło do zawarcia układu z wierzycielami nieuprzywilejowanymi. Wówczas to warunkiem dopuszczalności układu jest zapewnienie zaspokojenia wierzytelności uprzywilejowanych i wierzycieli masy upadłości, chyba, że zgodzą się oni na zwarcie mniej korzystnego układu (art. 174 pr. up.). Dlatego też istnieje obowiązek zaspokojenia wierzycieli uprzywilejowanych i wierzycieli masy upadłości w pełnej wysokości i nie są oni uczestnikami postępowania układowego.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2004 r. Sąd Apelacyjny apelację powódki oddalił, podzielając zarówno ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji jak i jego argumentację prawną,. Powódka w kasacji opartej na naruszeniu prawa materialnego tj. art. 33 § 1 i 2 oraz art. 194 § 2 w zw. z art. 204 § 1 pkt 2b i pkt 7 pr. up. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w postępowaniu upadłościowym odsetki od uprzywilejowanej należności głównej, a zabezpieczone hipoteką zwykłą oraz kaucyjną ulegają zaspokojeniu w kategorii określonej w art. 204 § 1 pkt 2b pr. up. i w rezultacie, iż nie są objęte zwartym układem z wierzycielami wniosła o zmianę, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak zarzutów procesowych pozwala – wobec określenia wartości przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego i kasacyjnego na kwotę 400 000 zł przyjąć, że przedmiotem sporu była tylko nie zapłacona część odsetek ustawowych objętych tytułem egzekucyjnym z dnia 15 listopada 2000 r., od daty ogłoszenia upadłości. Sporem więc nie było objęte także ogólne zadłużenie powódki z tytułu przedmiotowych kredytów w kwocie 2 764 378, 29 zł i odsetki ustawowe od tej kwoty od dnia 15 listopada 2000 r. do dnia ogłoszenia upadłości czyli należności Banku wypłacone pozwanemu w dniu 10 grudnia 2002 r.

Dodać się godzi, że strona powodowa nie zakwestionowała prawidłowości wyliczenia nie uiszczonych odsetek ustawowych od przedmiotowych kredytów wynikającego z wyciągu z ksiąg Banku z dnia 30 stycznia 2003 r. Do zaspokojenia tych odsetek zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości przy ul. T. w O. miało zastosowanie prawo upadłościowe znowelizowane ustawą z dnia 5 31 lipca 1997 r. (Dz. U. Nr 117, poz. 751), która weszła w życie w dniu 3 stycznia 1998 r. Ustawa ta zmieniła zasadniczo sposób zaspokajania wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo.

Zamiast dotychczasowego prawa odrębności, wierzytelności zabezpieczone rzeczowo – podlegały wtedy co do zasady - zaspokajaniu z funduszy masy upadłości (art. 204 § 1 pkt. 2a i 2b pr. up.). Przepis art. 204 § 1 pkt 2b nie określał jednak, czy zabezpieczona rzeczowo wierzytelność zaspokajana jest z odsetkami od należności głównej. Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 5 lipca 2002 r., III CZP 43/02 (Wokanda 2002, nr 12, poz.

6) wyraził pogląd, że odsetki te zaspokajane są w kategorii wierzytelności wymienionych w art. 204 § 1 pkt 7 pr. up. czyli, że nie należą do wierzytelności uprzywilejowanych w rozumieniu obowiązującego wtedy art. 204 § 2 pr. up. Odnosząc się do tej kwestii należy podnieść, że trafnie Sąd Apelacyjny wskazał, że przepis ten miał zastosowanie do podziału funduszów masy upadłości, do którego wobec zawarcia w dniu 8 listopada 2002 r układu upadłej wtedy powódki z wierzycielami nieuprzywilejowanymi nie doszło. Skutki takiego układu były unormowane w art. 194 i 197 pr. up., z których skarżący powołał jako naruszony jedynie art. 194 § 2 pr. up..

W myśl tego przepisu układ taki nie naruszał praw wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone w księgach wieczystych, a zatem bez względu na rodzaj wierzytelności z punktu widzenia kolejności jej zaspokajania określonej w art. 204 pr. up., gdyby doszło do podziału funduszów masy, uprawniał wierzyciela, którego wierzytelność była zabezpieczona hipoteką do jej realizacji w granicach tego zabezpieczenia. Zawarty przez powodową spółkę układ obowiązuje zatem wierzycieli, których tytuły pochodzą od upadłego z czasu przed datą ogłoszenia upadłości i to bez względu na to, czy wierzytelności zgłosili do masy upadłości, ale z wyłączeniem między innymi wierzycieli, których wierzytelności zabezpieczone zostały – jak w omawianym wypadku - wpisem w księgach wieczystych.

Należy zauważyć, że odsetki ustawowe zabezpieczone hipoteką biegły także od daty ogłoszenia upadłości do masy upadłości (art. 33 § 1 i 2 pr. up.). Sprzedaż jeszcze przed zawarciem układu praw wieczystego użytkowania powodowej spółki, a wówczas upadłego dłużnika, nieruchomości położonych w O. przy ul M. i S. skutkowała wygaśnięciem zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności pozwanego Banku na tych nieruchomościach, gdyż sprzedaż dokonywana w postępowaniu upadłościowym wywoływała na podstawie art. 120 § 1 pr. up. te same skutki prawne jak sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym (art. 1000 k.p.c.).

Jednakże zaspokojenie uprawnionych z ceny sprzedaży w tym wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone na 6 sprzedanych nieruchomościach następowała według prawa upadłościowego (art. 120 § 2 pr. up.). Z uzyskanych zatem kwot ze sprzedaży tych nieruchomości przy ul M. i S. należało więc zaspokajać wierzytelności według kolejności określonej w art. 204 pr. up. Wpisana w księdze wieczystej nr (...) hipoteka umowna zgodnie z prawem materialnym (art. 69 u.k.w.h. w zw. z art. 1025 § 3 zdanie drugie k.p.c.). zabezpiecza ustawowe odsetki za opóźnienie ponad kwotę do której wpisano hipotekę z pierwszeństwem równym z należnościami objętymi w art. 1025 § 1 pkt 6 k.p.c. tylko za okres dwóch lat przed przysądzeniem własności.

Skoro więc prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. T. nadal przysługuje powódce (nie zostało zbyte ani w postępowaniu upadłościowym ani w postępowaniu egzekucyjnym) to w rezultacie zabezpieczenie to w istniejącym stanie faktycznym nie mogło być realizowane. Wpisana natomiast w tej księdze hipoteka kaucyjna do kwoty 1 000 000 zł obejmowała również dochodzone obecnie przez Bank w postępowaniu egzekucyjnym odsetki za opóźnienie w kwocie 400 000 zł. Hipoteka kaucyjna bowiem spośród roszczeń o świadczenia uboczne zabezpiecza przede wszystkim odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego wynikającego z zabezpieczonego hipoteką zobowiązania.

Jak się w zasadzie jednolicie przyjmuje w literaturze i orzecznictwie zakres zabezpieczenia hipoteką kaucyjną wyznacza kwota wpisana do księgi wieczystej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1985 r., III CRN 86/86, OSNCP 1987, nr 9, poz. 139.). Trafność tego poglądu wynika z porównania treści art. 69 u.k.w.h. i 104 u.k.w.h. Skoro hipoteka zwykła zabezpiecza odsetki i koszty postępowania w granicach określonych w odrębnych przepisach to gdyby zakres hipoteki kaucyjnej miałby być taki sam, jak w wypadku hipoteki zwykłej - art. 104. u.k.w.h. byłby zbędny, gdyż art. 69 u.k.w.h jako przepis szczególny miałby również zastosowanie do hipoteki kaucyjnej.

Hipoteka kaucyjna zabezpiecza zatem zarówno roszczenie o odsetki za opóźnienie jak i odsetki kapitałowe oraz koszty postępowania jeżeli z kwotą świadczenia głównego suma odsetek i kosztów mieści się w kwocie hipoteki. W tym stanie rzeczy brak podstaw do przyjęcia, aby Sąd Apelacyjny naruszył wskazane w kasacji przepisy prawa upadłościowego. Z art. 194 § 1 pr. up. wynika, że układ obowiązuje wierzycieli, których tytuły pochodzą od upadłego z czasu przed datą ogłoszenia upadłości, a w literaturze przeważa pogląd, że wyciąg z listy wierzytelności łącznie z wypisem prawomocnego 7 postanowienia zatwierdzającego układ jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu nie tylko co do wierzytelności objętych układem tj. wierzytelności nieuprzywilejowanych lecz także uprzywilejowanych.

Nie wdając się w jego ocenę należy dodać, że wierzyciel, który przed zawarciem układu uzyskał tytuł egzekucyjny może prowadzić egzekucję tylko na podstawie i w granicach tytułu opartego na postanowieniu zatwierdzającym układ. Powstanie nowego tytułu dotyczącego tej samej wierzytelności prowadzi do utraty mocy pierwotnego tytułu. Poza tym Sąd Najwyższy wyjaśnił (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1998 r., II CKN 12/98, OSNC 1999 r., nr 4, poz. 77), że gdy nie zachodzą przesłanki z art. 197 prawa upadłościowego wierzyciel po jego ukończeniu (art. 198 pr. up.) może dochodzić swej wierzytelności wynikłej ze zdarzenia powstałego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika, a następnie zrestrukturyzowanej przez układ (art. 194 § 1 pr. up.) na zasadach ogólnych tj. w postępowaniu rozpoznawczym.

Problem jednak, czy przedmiotowy tytuł wykonawczy tj. bankowy tytuł egzekucyjny z dnia 15 listopada 2000 r. zaopatrzony w klauzulę wykonalności w zakresie nie zaspokojonych odsetek ustawowych zachował moc nie wymagał rozważenia, skoro kwestia ta nie została objęta zarzutami kasacyjnymi, ani też w kasacji nie zostały powołane przepisy, które w takim wypadku mogłyby zostać naruszone (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97. OSNC !997, nr 8 poz. 114.). Z tych względów kasacja uległa oddaleniu (art. 39312 k.p.c.).