Supreme Court vacates inheritance probate ruling for missing Polish jurisdiction over foreign assets.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court vacated the lower court's dismissal of an inheritance probate request regarding foreign assets. The plaintiffs argued that Polish courts lacked jurisdiction over bank accounts held abroad, while the lower courts relied on the deceased's residence abroad to deny jurisdiction. The court held that Polish courts must examine jurisdiction over foreign assets under specific statutory conditions, which the lower courts failed to apply.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1108 § 1, 2 k.p.c.; Art. 1110 § 2 k.p.c.: Polish courts have jurisdiction over inheritance probate proceedings concerning foreign assets if a significant portion of the estate is located in Poland, requiring a substantive assessment of asset location rather than mere value comparison.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt I CSK 159/13 POSTANOWIENIE Dnia 19 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Kazimierz Zawada w sprawie z wniosku J. F. i N. F.-T. o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 czerwca 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyń od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 13 kwietnia 2012 r., uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w W. z 24 stycznia 2012 r. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z 13 kwietnia 2012 r.
Sąd Okręgowy oddalił zażalenie wnioskodawczyń J. F. i N. F. – T. na postanowienie Sądu Rejonowego z 24 stycznia 2012 r., którym odrzucono wniosek o uzupełnienie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po E. G. F. Jr i E. G. F. Sr z 19 sierpnia 2010 r. Ostatnio wskazanym postanowieniem Sąd Rejonowy stwierdził nabycie spadku po E. G. F. i E. G. F. Sr na rzecz wnioskodawczyń, z tym że jedynie w zakresie nieruchomości położonych w Polsce. W obecnie prowadzonym postępowaniu wnioskodawczynie żądały stwierdzenia nabycia spadku po wymienionych spadkodawcach w odniesieniu do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez […] Bank.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zaakceptował stanowisko Sądu Rejonowego, że w sprawie brak jurysdykcji krajowej sądów polskich. Odnosząc się do treści zażalenia, Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie nie zachodzi podstawa do sięgnięcia po jurysdykcję konieczną, gdyż wnioskodawczynie nie wykazały, aby nie mogły uzyskać stwierdzenia swoich praw do spadku, odnośnie do znajdujących się w Polsce ruchomości, przez sąd ojczysty spadkodawców. W ocenie Sądu, wyjaśnienie tej okoliczności nie jest obowiązkiem sądu, który powinien być wykonywany z urzędu.
W sprawie nie znajduje też zastosowania art. 1110 k.p.c. Dotyczy on podstaw jurysdykcji w sprawach nieprocesowych, ale innych niż wymienione w art. 1106-11091 k.p.c. Oznacza to, że przepis ten nie dotyczy spraw spadkowych, o których mowa w art. 1108 k.p.c. W skardze kasacyjnej od wskazanego postanowienia Sądu Okręgowego w W. skarżące zarzuciły naruszenie art. 1108 i 1110 k.p.c. i wniosły o zmianę tego postanowienia, ewentualnie o jego uchylenie wraz z orzeczeniem Sądu Rejonowego celem kontynuowania postępowania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Jurysdykcja krajowa sądów polskich stanowi bezwzględną przesłankę procesową, której istnienie zasadniczo sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. W razie jej braku odrzuca pozew. Odrzucenie pozwu nie może nastąpić jedynie w wypadku spraw co do których strony mogą ustanowić jurysdykcję krajową przez wdanie się w spór (art. 1099 k.p.c.). Do kategorii tej nie 3 należą sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż nie jest w stosunku do nich przewidziana możliwość zawarcia umowy o jurysdykcję (argument a contrario z art. 11101 k.p.c.).
Oznacza to, że w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku sąd ma obowiązek zawsze z urzędu badać istnienie jurysdykcji krajowej, a strony nie mogą ustanowić w nich jurysdykcji krajowej sądów polskich w wyniku zawarcia umowy lub wdania się w spór. W konsekwencji sąd ma obowiązek wyjaśnienia, czy w sprawie występują łączniki, od których zależy jurysdykcja krajowa sądów polskich, niezależnie od powołania się na to przez strony. Obecnie, z dniem 1 lipca 2009 r., jurysdykcja krajowa sądów polskich w sprawach spadkowych jest regulowana w zmienionym z tym dniem art. 1108 k.p.c. W świetle tej regulacji, do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1).
Do jurysdykcji krajowej należą również sprawy spadkowe, jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2 ). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawczynie żądają stwierdzenia nabycia spadku po dwóch obywatelach amerykańskich w odniesieniu do majątku w postaci środków finansowych ulokowanych na rachunkach bankowych prowadzonych w banku, mającym siedzibę w Polsce. Nie bez znaczenia jest poza tym okoliczność, że E. D. F. Jr, jak wynika z akt sprawy o stwierdzenie nabycia spadku o sygn. I Ns …/08, miał w chwili śmierci miejsce zamieszkania w Polsce.
Odmiennie sytuacja wygląda w wypadku E. D. F. Sr, którego miejsce zamieszkania w chwili śmierci znajdowało się w USA. W odniesieniu do pierwszego z nich jurysdykcję krajową sądów polskich uzasadnia więc art. 1108 § 1 k.p.c. Zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji okoliczność tę całkowicie pominęły, podczas gdy ma ona w sprawie kluczowe znaczenie dla oceny jurysdykcji krajowej sądów polskich. Mimo że skarżące również nie powołują się wyraźnie na wskazaną okoliczność, to fakt ten jest bez znaczenia w kontekście obowiązku badania przez sąd z urzędu jurysdykcji krajowej w sprawach spadkowych, a także zawarcia wśród podstaw kasacyjnych zarzutu naruszenia art. 1108 k.p.c. Sądy meriti skupiły się jedynie na ocenie przesłanek zaistnienia powoływanej przez skarżące jurysdykcji krajowej koniecznej.
Warunkiem jednak zastosowania i w ogóle rozważania 4 wystąpienia jurysdykcji koniecznej (art. 10991 k.p.c.) jest brak jurysdykcji krajowej sądów polskich z ustawy. Tymczasem, jak już podkreślono, z ustaleń Sądu Rejonowego w sprawie I Ns …/08 wynika, że w chwili śmierci E. D. F. Jr zamieszkiwał w W. Okoliczność ta została wyraźnie wskazana w treści postanowienia spadkowego z 19 sierpnia 2010 r. Sądy polskie względem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po tym spadkodawcy mają jurysdykcję zarówno w sprawach dotyczących nieruchomości położonych w Polsce, jak i w odniesieniu do innych elementów spadku.
W pierwszym wypadku jurysdykcja ta ma nawet charakter wyłączny (art. 11102 k.p.c.), w drugim zaś jedynie fakultatywny. Naruszenie przez Sądy obu instancji art. 1108 § 1 k.p.c. uzasadniało zatem uchylenie postanowień wydanych przez te Sądy w zakresie, w jakim odrzucono pozew ze względu na brak jurysdykcji sądów polskich w odniesieniu do postępowania spadkowego po E. D. F. Jr. Odmiennie sytuacja przedstawia się w zakresie postępowania spadkowego po zmarłym E. D. F. Sr w odniesieniu do spadku w postaci tzw. majątku ruchomego. Jak wynika z ustaleń Sądu Rejonowego w sprawie I Ns …/08, zawartych także w postanowieniu tego Sądu z 19 sierpnia 2010 r., E. D.
F. - obywatel amerykański - w chwili śmierci zamieszkiwał w Stanach Zjednoczonych, co oznacza, że podstaw jurysdykcji w odniesieniu do postępowania spadkowego po nim nie można poszukiwać w art. 1108 § 1 k.p.c. Zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji nie rozważyły jednak możliwości oceny istnienia jurysdykcji sądów polskich w kontekście art. 1108 § 2 k.p.c. Chodzi tu bowiem o ocenę, czy majątek spadkowy po E. D. F. Sr lub jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak podnosi się w doktrynie, ocena, czy znaczna część majątku spadkowego znajduje się w Polsce nie powinna polegać na porównywaniu wartości majątku położonego w Polsce z tym, jaki pozostał za granicą .
Konieczne jest spojrzenie wyłącznie przez pryzmat wartości majątku znajdującego się w Polsce. Z wniosku zgłoszonego w sprawie wynika zaś, że w Polsce na rachunku bankowym znajduje się wierzytelność w kwocie 20.000 zł. Należy przy tym zauważyć, że w skład majątku spadkowego po E. D. F. Sr wchodzi także udział w majątku spadkowym po E. D. F. Jr, gdyż ten ostatni zmarł wcześniej. E. D. F. Sr był zaś w części spadkobiercą po zmarłym synu E. D. F. Jr (zob. postanowienie z 19 sierpnia 5 2010 r.). Wyżej wskazane okoliczności wskazują, że w sprawie nie przeprowadzono w zakresie oceny zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 1108 §2 k.p.c. jakiejkolwiek analizy, w tym przede wszystkim co do kwestii, jaki majątek po zmarłym E. D.
F. Sr znajduje się w Polsce i czy może być on uznany za znaczną część. Uzasadniało to także uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku po E. D. F. Sr, a to celem dokonania stosownej analizy. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.). db