Supreme Court dismisses appeal regarding court fees for indigent parties under new civil procedure law.

Sygn. akt V CZ 52/08

POSTANOWIENIE

Dnia 8 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. S. i A. S.

przeciwko Gminie K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 sierpnia 2008 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 20 maja 2008 r., sygn.

akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z 20 maja 2008 r. odrzucił skargę kasacyjną

powodów od wyroku tego Sądu z 30 stycznia 2008 r. oddalającego skargę kasacyjną w

sprawie o zapłatę tytułem naprawienia szkody. Rozstrzygnięcie to wydane na podstawie

art. 1302 § 3 k.p.c. oparto na ustaleniu, że skarga sporządzona przez pełnomocnika

ustanowionego przez Sąd (dla strony zwolnionej od kosztów sądowych) nie zawierała

znaków opłaty podstawowej w kwocie 30 zł.

Zażalenie powodów zarzuca naruszenie art. 14 u.k.s.c. i art. 100 ust. 2 u.k.s.c.

Według zapatrywania skarżących, w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie

przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 lutego 2008 r., a do tego wniosku

prowadzi przede wszystkim charakter skargi kasacyjnej, jako środka nadzwyczajnego,

wszczynającego konkretne postępowanie oderwane od postępowania dotyczącego tego

samego przedmiotu (roszczenia) lecz prawomocnie zakończonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podnoszone przez skarżących zagadnienie prawne nie jest nowe, ponieważ art. 2

ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, (Dz.U.07.21.123) budził wątpliwości podnoszone m. in. w zażaleniu.

Przykładem może być uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. III

CZP 48/08, (publ. w elektronicznych zbiorach orzeczeń) stanowiąca, że w sprawie

wszczętej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), apelacja wniesiona

po dniu 10 marca 2007 r. przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych w całości

podlega opłacie podstawowej określonej w art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 tej ustawy w

brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o

zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 21, poz. 123).

Przedtem jednak Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się odnośnie tej

kwestii: W postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CZ 70/07, (niepubl.) Sąd

Najwyższy podniósł, że obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej przez stronę

zwolnioną całkowicie od kosztów sądowych wynika z treści art. 100 ust. 2 u.k.s.c., który

to przepis został zmieniony z dniem 10 marca 2007 r. przez ustawę nowelizującą z dnia

14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ale

tylko w odniesieniu do spraw wszczętych po nowelizacji. W uzasadnieniu podkreślono,

że art. 2 ustawy nowelizującej ma charakter przepisu szczególnego wobec ogólnego

unormowania przewidzianego w art. 149 ust. 1 u.k.s.c. i nie uzależnia obowiązku

poniesienia opłaty od określonego stadium (instancji) postępowania sądowego.

W postanowienie z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CZ 78/07, (niepubl.) Sąd Najwyższy

nie miał żadnych wątpliwości, że „sprawą wszczętą” w rozumieniu art. 2 ustawy

nowelizującej z dnia 14 grudnia 2006 r. jest tylko sprawa sądowa wszczęta przez stronę

złożeniem pozwu lub wniosku. W ocenie Sądu Najwyższego przepis ten ma charakter

przepisu szczególnego wobec unormowania zamieszczonego w art. 149 ust. 1 u.k.s.c.,

pomija zasadę stadialności (instancyjności), i dlatego data wniesienia środka

odwoławczego nie ma żadnego znaczenia dla wejścia w życie znowelizowanej treści art.

100 ust. 2 u.k.s.c.

Dokonując wykładni art. 2 ustawy nowelizującej, Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 20 września 2007 r., II CZ 64/07, (niepubl.), wskazał, że ustawodawca znosząc

obowiązek uiszczania opłaty podstawowej nie wprowadził zasady podwójnego

odesłania, skutkiem czego wyłączone jest stosowanie art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). W konsekwencji

takiego unormowania obowiązek uiszczania opłaty podstawowej został uchylony tylko w

sprawach wszczętych po dniu 10 marca 2007 r.

W postanowieniu z dnia 4 października 2007 r., V CZ 82/07 (niepubl.), Sąd

Najwyższy podniósł, że art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o

kosztach

sądowych

w sprawach

cywilnych,

przewiduje

stosowanie

przepisów

dotychczasowych do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Sąd

Najwyższy zwrócił uwagę, że w języku potocznym przymiotnik „dotychczasowy” oznacza

„dotychczas istniejący”, „poprzedzający chwilę obecną” oraz że zgodnie z wykładnią

językową tego przepisu, zawierającego normę z zakresu prawa międzyczasowego

prywatnego (intertemporalnego), pod pojęciem „przepisów dotychczasowych” należy

zatem rozumieć przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie przepisy ustawy o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy

nowelizującej. Sąd Najwyższy stwierdził, że rozważane pojęcie rozumiane jest w ten

sposób w orzecznictwie i piśmiennictwie oraz przytoczył fragment uzasadnienia wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99 (OTK 2001 r., nr 1, poz.

5.), w którym Trybunał podkreślił, że normy międzyczasowe (intertemporalne)

rozgraniczają czasowy zakres stosowania kolejno obowiązujących przepisów przez

wskazanie, który z nich należy zastosować w danej sytuacji. Sąd Najwyższy wyraził też

pogląd, że do „przepisów dotychczasowych” w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej

należy art. 149 ust. 1 u.k.s.c., który przewiduje stosowanie dotychczasowych przepisów

o kosztach sądowych w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, do

czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Przyjęcie poglądu o stosowaniu

przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zmienionym brzmieniu

oznaczałoby swoiste odesłanie zwrotne przez ustawę w dotychczasowym brzmieniu

(ustawę dawną) do ustawy o zmienionym brzmieniu (ustawę nową). Takie odesłanie

następowałoby wbrew wyraźnej dyspozycji normy intertemporalnej zamieszczonej w

nowej ustawie, która jak w sytuacji określonej w art. 2 ustawy nowelizującej przewiduje

stosowanie przepisów dotychczasowych. W wypadku ewentualnej kolizji między

normami

intertemporalnymi

ustawy

nowej

i

ustawy

dawnej

trzeba

przyznać

pierwszeństwo tym pierwszym, zgodnie z regułą lex posterior derogat legi priori.

W postanowieniu z dnia 24 października 2007 r. IV CZ 75/07 (niepubl.), Sąd

Najwyższy zwrócił z kolei uwagę na odmienność regulacji zawartej w art. 2. od

przewidzianej w art. 149 u.k.s.c., zgodnie z którą w sprawach wszczętych przed dniem

wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej

instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Wywiódł z tego wniosek, że

przepisy o opłacie podstawowej mają zastosowanie do czasu zakończenia sprawy

wniesionej przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, a nie tylko do jej zakończenia

w danej instancji.

Taką samą lub podobną argumentację zawierały także postanowienia z dnia 9

listopada 2007 r., V CZ 96/07 (niepubl.), z dnia 9 listopada 2007 r., V CZ 98/07

(niepubl.), z dnia 4 października 2007 r., V CZ 84/07, (niepubl.); z dnia 10 października

2007 r., I CZ 113/07, (niepubl.); z dnia 27 listopada 2007 r., IV CZ 93/07, (niepubl.); z

dnia 30 listopada 2007 r., IV CZ 102/07, (niepubl.); z dnia 20 grudnia 2007 r., V CSK

454/07, (niepubl.); z dnia 11 stycznia 2008 r., V CZ 115/07, (niepubl.); z dnia 6 marca

2008 r., I CZ 150/07, (niepubl.).

Ponieważ

ustawowym

zadaniem

Sądu

Najwyższego

jest

kształtowanie

prawidłowej i jednolitej wykładni przepisów prawa (art. 1 ust. 1 lit. a i b ustawy z dnia 23

listopada 2002 r. Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002 r. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

uczestnicy postępowania sądowego (zwłaszcza pełnomocnicy, od których wymaga się

specjalnych kwalifikacji), mają obowiązek – z zachowaniem należytej staranności

zawodowej - zapoznawać się z orzecznictwem Sądu Najwyższego i uwzględniać je w

praktyce. Uznając, że przedstawiona wyżej wykładnia art. 2 ustawy jest utrwalona i

prawidłowa, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia zażalenia,

dlatego na podstawie art. 3941 § 1 i 3, w związku z art. 39814 k.p.c. postanowił jak na

wstępie.