Social security appeal dismissed by lower court but allowed by appellate court due to missing rent decision.

Sygn. akt III AUz 261/25 POSTANOWIENIE Dnia 14 stycznia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Marzena Wasilewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2026 r. sprawy z odwołania N. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na skutek zażalenia N. P. na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie XIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1września 2025 r. sygn. akt XIII U 72/25 p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie. Marzena Wasilewska Sygnatura akt III AUz 261/25

UZASADNIENIE

N. P. wniosła odwołanie od orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 9 grudnia 2024 r. Wskazała, że do tej pory była uznawana przez organ rentowy za całkowicie niezdolną do pracy z uwagi na choroby psychiczne, a jej sytuacja zdrowotna i zawodowa nie uległa poprawie. W ocenie odwołującej się, ZUS, wydając zaskarżone orzeczenie, nie wziął pod uwagę jej dokumentacji medycznej. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniósł o odrzucenie odwołania z uwagi na to, że N. P. wniosła odwołanie od orzeczenia komisji lekarskiej ZUS, od którego nie przysługuje odwołanie do sądu.

Zarządzeniem z 4 czerwca 2025 r. wezwano ubezpieczoną do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez wskazanie, od jakiej decyzji się odwołuje oraz czy wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji, a jeśli tak to w jaki sposób. Nadto pouczono odwołującą się, iż dnia 9 grudnia 2024 roku nie została wydana żadna decyzja w przedmiotowej sprawie, a jedynie zostało wydane przez Komisję Lekarską ZUS orzeczenie (decyzja została wydana dnia 17 grudnia 2024 roku). N. P. w odpowiedzi na powyższe zarządzenie, pismem z 12 czerwca 2025 roku wskazała, że odwołuje się od orzeczenia Komisji Lekarskiej z 9 grudnia 2024 r. i wnosi o jego zmianę poprzez uznanie ubezpieczonej za całkowicie niezdolną do pracy i stwierdzenie, że całkowita niezdolność do pracy ma charakter trwały.

Postanowieniem z dnia 1 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił odwołanie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Art. 476 § 1 pkt 1-2, 4-5 k.p.c. reguluje, iż przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących: ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno - Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.

Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub od decyzji wydanej przez ten zespół, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 k.p.c.).

Postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest wszczynane zatem wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego (art. 477 9 § 1 k.p.c.) lub odwołania w razie niewydania przez ten organ stosownej decyzji w terminie 2 miesięcy od zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany (art. 477 9 § 4 k.p.c.). W niniejszej sprawie N. P. zarówno w odwołaniu, jak i w piśmie procesowym z 12 czerwca 2025 roku jasno wskazała, że wniesione w niniejszej sprawie odwołanie dotyczy orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 9 grudnia 2024 r.

Przedmiotowe orzeczenie nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa, gdyż nie jest to akt rozstrzygający merytorycznie indywidualną sprawę załatwianą w drodze decyzji, należącą do właściwości organu rentowego. Wniesienie odwołania przez ubezpieczoną od orzeczenia komisji lekarskiej ZUS, które decyzją nie jest, prowadzi do konkluzji, iż w niniejszej sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. Zgodnie z art. 199 § 1 k.p.c. Sąd odrzuci pozew, jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 477 9 § 1 k.p.c. należało orzec jak w sentencji. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła odwołująca się, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

1. naruszenie prawa procesowego, w szczególności błędną interpretację i niewłaściwe jego zastosowanie, co spowodowało nieuzasadnione odrzucenie odwołania, tylko z powodu nieistotnego błędu formalnego;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego i niezgodność ustaleń Sądu ze stanem faktycznym sprawy i materiałem dowodowym, polegającym na nieuwzględnieniu przez Sąd, że odwołanie jest merytorycznie zasadne i z tego powodu zasługuje na rozpatrzenie. Nadto odwołująca się wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie w zakresie w jakim zmierza do uchylenia zaskarżonego postanowienia jest uzasadnione. Stosownie do treści art. 477 9 § 1 k.p.c. postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczynane jest wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego. Postępowanie sądowe ma więc charakter odwoławczy i kontrolny. Jego przedmiotem jest ocena legalności decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005/3/43).

Oznacza to, że treść rozstrzygnięcia decyzji i jej zakres wyznacza granice postępowania sądowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2011 r., II UK 360/10). Nie budzi wątpliwości, że niedopuszczalnym jest rozpoznanie roszczeń, co do których nie wypowiedział się organ rentowy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1999 r., II UK 204/99, OSNP 2001/5/169; z dnia 9 września 2010., II UK 84/10). W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że zachodzą przesłanki do odrzucenia odwołania, gdyż wniesione przez skarżącą odwołanie nie dotyczyło decyzji organu rentowego, a jedynie orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 9 grudnia 2024 r., od którego droga sądowa nie przysługuje.

Sąd Okręgowy nie zwrócił uwagi na to, że już w odpowiedzi na odwołanie organ rentowy sygnalizował, że w dniu 17 grudnia 2024 r. została wydana decyzja w oparciu o powyższe orzeczenie komisji lekarskiej. Decyzja ta została przekazana do Sądu Okręgowego wraz z aktami rentowymi ubezpieczonej. Sąd Okręgowy zobowiązywał stronę odwołującą się do wypowiedzenia się w kwestii decyzji, której dotyczy wniesione odwołanie, jednak odwołująca się w wykonaniu zarządzenia Sądu nadal podtrzymywała stanowisko, że jej odwołanie dotyczy orzeczenia komisji lekarskiej.

W tej sytuacji, Sąd Okręgowy uznał, że zachodzą podstawy do odrzucenia odwołania. Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji i wskazuje, że skoro na etapie postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy powziął informację, że w rzeczywistości decyzja dotycząca odwołującej się została wydana, nie miał przesłanek do odrzucenia odwołania. Sąd niższej instancji powinien mieć na uwadze, że przedmiotem niniejszego postępowania jest prawo strony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ubezpieczona kwestionowała orzeczenie komisji lekarskiej co do ustalonego stopnia niezdolności do pracy, które to orzeczenie było podstawą wydania decyzji z dnia 17 grudnia 2024 r.

Następnie decyzja ta została przesłana do Sądu Okręgowego wraz z odwołaniem, odpowiedzią na odwołanie i aktami rentowymi. Sąd Apelacyjny wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dominuje zasada ograniczonego formalizmu, a wobec tego odrzucenie odwołania, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy dysponował decyzją organu rentowego wydaną na podstawie kwestionowanego przez ubezpieczoną orzeczenia komisji lekarskiej ZUS było sprzeczne z interesem odwołującej się, która wykazała pewną nieporadność w korespondencji z Sądem, wynikającą zapewne ze schorzeń uzasadniających jej niezdolność do pracy.

W świetle powyższych rozważań, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 listopada 1998r. w sprawie II UKN 307/98, że nie ma podstaw do odrzucenia odwołania z uwagi na brak decyzji organu rentowego, po stwierdzeniu przez Sąd Okręgowy, że decyzja taka w rzeczywistości została wydana. Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd Apelacyjny uwzględnił zażalenie i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 1 i 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. Marzena Wasilewska