Legislator Case Law & Legislation
VIII U 597/24 AI generated

Social security court dismissed appeal for special work conditions compensation due to insufficient proof of 15 years of qualifying work.

Case Number VIII U 597/24
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The social security court dismissed the applicant's appeal regarding the denial of compensation for work under special conditions. The applicant argued that his tenure as a workshop master in a heavy vehicle repair shop from 1994 to 2009 should count as special work, citing hazardous conditions like noise and fumes. The court rejected this claim because the applicant only partially performed special tasks and did not supervise subordinates exclusively engaged in such work, failing to meet the statutory requirement of 15 years.

Legislator headnote

AI generated

Art. 32 ust. 2, 4 ustawy emerytalnej; § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.: Work under special conditions requires specific hazards listed in regulations; supervisory roles only qualify if subordinates are permanently and fully engaged in those specific hazardous tasks.

Keywords

AI generated
social security compensation special work conditions workshop master duties heavy vehicle repair fifteen year requirement supervisory hazard link ZUS appeal decision

Cited Legislation

AI generated
Art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej
Nadal znaczenie ma więc warunek szkodliwości pracy na stanowisku kontroli czy nadzoru wynikającej z pracy podstawowej - art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej (por.
§ 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.
art. 477 § 1 k.p.c.
Mając na względzie powyższe argumenty Sąd Okręgowy, działając na podstawie art. 477 [14] § 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
art. 473 § 1 K.p.c
Przeciwnie, art. 473 § 1 K.p.c.

Cited Case Law

AI generated
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt VIII U 597/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17.01.2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł., po rozpoznaniu wniosku z dnia 2.10.2023 r. i z dnia 8.12.2023 r., zmienił decyzję z dnia 14.11.2023 r. w zakresie zaliczonych okresów pracy w szczególnych warunkach oraz odmówił W. N. przyznania prawa do rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze z uwagi na brak wykazania 15 lat pracy w takich warunkach, a uwzględnił jedynie 11 lat, 10 miesięcy, 19 dni w okresie od 11.05.1982 r. do 31.10.1986 r. z tytułu zatrudnienia w Spółdzielni (...) oraz od 26.11.1986 r. do 6.02.1994 r., od 12.02.1994 r. do 30.04.1994 r. z tytułu zatrudnienia w (...) S.A.

Zakład podał, że przy ustalaniu okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych nie uwzględnił okresów niewykonywania pracy, za które wnioskodawca otrzymał po 14.11.1994 r. wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby (7.02.1994 r. – 11.02.1994 r.). Do stażu pracy w warunkach szczególnych ZUS nie zaliczył okresu od 6.06.1994 r. do 31.12.2008 r., gdyż w przedłożonym świadectwie pracy w warunkach szczególnych z (...) wystawionym 7.06.2010 r. zakład pracy nie powołał się na zarządzenie właściwego ministra, a jedynie na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. (decyzja k. 96 akt ZUS) Wnioskodawca złożył odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty na skutek zaliczenia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w zakładzie pracy (...) od 1.06.1994 r. do 31.12.2009 r. , wyjaśniając, że nie ma możliwości otrzymania poprawnie wystawionego świadectwa pracy w szczególnych warunkach, ponieważ ww. zakład pracy został zlikwidowany.

Argumentował, że zakład pracy (...) był w spornym okresie największym zakładem naprawiającym w Ł. przede wszystkim pojazdy ciężarowe. Podał, że w warsztacie było 8 stanowisk kanałowych, gdzie były naprawiane pojazdy własne i obce. Wskazał, że w okresie od 1.06.1994 r. do 31.12.2009 r. był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mistrza warsztatu samochodowego, na którym wykonywał pracę: kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz nadzór techniczny nad stanowiskami mechaników samochodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r.

Wykaz A dział XIV poz. 24 pkt 1. Podał, że jako mistrz otrzymywał takie środki ochrony, ubrania robocze, środki czystości jak każdy mechanik samochodowy. (odwołanie k.

3) W odpowiedzi na odwołanie ZUS (...) Oddział w Ł. wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację, jak w zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie k.

22) Na rozprawie z dnia 28.05.2024 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie. (e-prot. z 28.05.2024 r.: 00:00:44, 00:03:50) Na ostatnim terminie rozprawy z dnia 20.08.2024 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie i złożył pismo z dnia 19.08.2024 r., w którym wyjaśnił, że odwołujący do 1.06.1994 r. do 31.12.2009 r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mistrza warsztatu samochodowego, które jest wymieniona w Wykazie A dział XIV poz. 24 stanowiącego załącznik do rozporządzenia RM z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, dodając, że ubezpieczony wykonywał pracę w warsztacie, gdzie jako podstawowe były wykonywane prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych wymienione w Wykazie A dział XIV poz.

16. Natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania. (pismo k. 119, e-prot. z 20.08.2024 r.: 00:00:59, 00:01:54, 02:35:14, 02:39:15) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca - W. N. urodził się (...) (niesporne) Odwołujący złożył w dniu 2.10.2023 r. wniosek o prawo do rekompensaty, który został przez ZUS (...) Oddział w Ł. odmownie rozpoznany decyzję z dnia 14.11.2023 r. z uwagi na brak wykazanego stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych w ilości co najmniej 15 lat. (niesporne, a nadto wniosek k. 57 akt ZUS, decyzja k. 59 akt ZUS) Ubezpieczony złożył kolejny wniosek o prawo do rekompensaty w dniu 8.12.2023 r. wnosząc o zaliczenie dodatkowo do uwzględnionego już stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w firmie (...) na podstawie świadectwa pracy w warunkach szczególnych z dnia 14.11.2023 r. oraz o zaliczenie okresu zatrudnienia w firmie (...) na podstawie świadectwa pracy w warunkach szczególnych z dnia 7.06.2010 r., informując, że z uwagi na upadłość tej firmy nie może uzyskać korekty tego świadectwa poprzez wpisanie zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29.06.1983 r., dołączając ww.

świadectwo oraz oryginalne angaże, umowy i zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. (niesporne, a nadto wniosek k. 84 akt ZUS) Zaskarżoną decyzją z dnia 17.01.2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł., po rozpoznaniu wniosku z dnia 2.10.2023 r. i z dnia 8.12.2023 r., zmienił decyzję z dnia 14.11.2023 r. w zakresie zaliczonych okresów pracy w szczególnych warunkach oraz odmówił W. N. przyznania prawa do rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze z uwagi na brak wykazania 15 lat pracy w takich warunkach, a jedynie 11 lat, 10 miesięcy, 19 dni w okresie od 11.05.1982 r. do 31.10.1986 r. z tytułu zatrudnienia w Spółdzielni (...) oraz od 26.11.1986 r. do 6.02.1994 r., od 12.02.1994 r. do 30.04.1994 r. z tytułu zatrudnienia w (...) S.A.

Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych Zakład nie uwzględnił okresów niewykonywania pracy, za które wnioskodawca otrzymał po 14.11.1994 r. wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby tj. od 7.02.1994 r. do 11.02.1994 r. Do stażu pracy w warunkach szczególnych ZUS nie zaliczył okresu zatrudnienia od 6.06.1994 r. do 31.12.2008 r., gdyż w przedłożonym świadectwie pracy w warunkach szczególnych z (...) wystawionym w dniu 7.06.2010 r. ww. zakład pracy nie powołał się na zarządzenie właściwego ministra, a jedynie na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. (decyzja k. 96 akt ZUS) Wnioskodawca z zawodu jest technikiem mechanikiem samochodowym o wyuczonej specjalności eksploatacja pojazdów samochodowych, a nadto ukończył kurs diagnostyki samochodowej, kurs prawa jazdy kat.

C+E, kurs urządzeń dźwigowych. W okresie od 1.06.1994 r. do 31.12.2009 r. odwołujący był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o. w Ł., gdzie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował na stanowisku mistrza warsztatu samochodowego. Zgodnie z pisemnym zakresem czynności i obowiązków dla stanowiska mistrz warsztatu pełnionego przez wnioskodawcę do jego zadań na tym stanowisku należało m.in.: - ścisła współpraca z pionem eksploatacji w celu zapewnienia wysokiej sprawności technicznej pojazdów spółki, - ścisła współpraca z pionem księgowo – finansowym oraz ewidencjonowanie i egzekwowanie należności płatniczych usługobiorców, - bieżące rozliczanie gotówki za wykonane i zaewidencjonowane usługi warsztatowe i diagnostyczne, - systematyczne i terminowe fakturowanie usług remontowych, - rzetelne ustalanie z usługobiorcami cen rynkowych na wykonywanie usługi remontowe, -ustalanie kolejności, zakresów i terminów rozpoczęcia i zakończenia oraz sposobu napraw i obsługi pojazdów spółki w celu minimalizowania kosztów, - bieżąca techniczna kontrola pojazdów po naprawie, - terminowe zgłaszanie zapotrzebowania na części zamienne i materiały, - inicjowanie wdrażania postępu technicznego w procesie wykonywania remontów i eksploatacji pojazdów, - organizacja, nadzór i kontrola wydajności i jakości pracy oraz terminowości wykonywania nałożonych na podwładnych pracowników zadań, a w szczególności prowadzenia racjonalnej gospodarki częściami i narzędziami, efektywne wykorzystywanie wiedzy zawodowej i nominalnego czasu pracy, przestrzeganie przez podległych pracowników przepisów bhp i ppoż. oraz regulaminu pracy obowiązującego w (...), - jako mistrz zabezpieczenie podziału zadań dla całego podległego stanu osobowego, - współdziałanie i współpraca z gwarantami w zakresie prowadzenia dokumentacji związanej z naprawami gwarancyjnymi pojazdów, rozliczaniem kosztów napraw oraz części użytych do napraw gwarancyjnych, - współpraca i współdziałanie z innymi firmami w zakresie: znakowania pojazdów (...) (rozliczanie kuponów, prowadzenie dokumentacji), zabezpieczenie materiałów niezbędnych do wykonywania zabezpieczeń antykradzieżowych oraz montowanie instalacji gazowych, -współpraca z działem handlowym w zakresie obsługi przedsprzedaży samochodów przeznaczonych do wydania – sprzedaży, - przestrzeganie obowiązującego obiegu dokumentów w zakresie prowadzenia napraw pojazdów a w szczególności: dokumentowanie napraw pojazdów, dokumentowanie obrotu materiałowego, obrotu narzędziami i wyposażeniem pracowników, dokumentacji osobowej pracowników oraz prawidłowości rozliczania godzin pracy, - nadzór nad stanem technicznym, czystością i sprawnością wszystkich urządzeń i maszyn użytkowanych przez warsztat oraz ich konserwacją, - nadzór nad porządkiem na terenie przywarsztatowym, - udzielanie podległym pracownikom instruktażu na stanowiskach pracy oraz przestrzeganie terminów badań okresowych przez podległych pracowników, - szczególnie wnikliwe i sumienne załatwianie spraw ludzkich, - uczestniczenie w zanalizowaniu zużycia paliw i innych materiałów eksploatacyjnych. (świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 4, 47, umowy o pracę k. 5-6, 99, angaże k. 7-17, 70-71, 73, 81-82, 85, 87, 91, 93-94, 100, 103, oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę k. 18, 68, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu k. 19-21, 79, kwestionariusz osobowy k. 34, kwestionariusz k. 36, dyplom ukończenia policealnego studium zawodowego k. 44, świadectwo pracy k. 63, wniosek o ustalenie prawa do nagrody jubileuszowej k. 74, 86, zaświadczenie k. 80, zakres czynności i obowiązków k. 95-97, 102, 104-105) W dniu 10.07.1998 r. wnioskodawca zawarł z ww. pracodawcą umowę o odpowiedzialności materialnej, na podstawie której zakład pracy powierzył mu mienie, tj. gotówkę przyjmowaną od klienta znajdującą się w kasie pomocniczej spółki znajdującej się w warsztacie samochodowym z obowiązkiem wyliczenia się na zasadach określonych w art. 124 i 125 k.p. oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z 10.10.1975 r. w sprawie odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz.U. nr 35, poz. 191 ze zm.) a także zarządzenia nr 2/98 V-ce Prezesa (...) z 10.02.1998 r.

Zgodnie z tą umową wnioskodawca przyjął na siebie pełną odpowiedzialność materialną w wysokości 100% za szkodę spowodowaną powstaniem niedoboru w powierzonym mieniu. (umowa o odpowiedzialności materialnej k. 88-89, oświadczenie k.

90) Ubezpieczony w spornym okresie zatrudnienia w firmie (...) pobierał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w okresach: 01.02.2001 r. – 06.02.2001 r., 03.04.2001 r. – 17.04.2001 r., zasiłek chorobowy w okresach: 26.09.1995 r.-29.09.1995 r., 21.12.1995 r. – 27.12.1995 r., 11.12.1996 r. – 31.12.1996 r., 11.02.1997 r. – 21.02.1997 r., 19.05.1997 r. – 24.05.1997 r., 17.11.1997 r. – 28.11.1997 r., zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego w okresie 9.11.2006 r. – 6.12.2006 r. (zaświadczenie k. 60, świadectwo pracy k. 63, zaświadczenie k.

80) Zgodnie z zaświadczeniem firmy (...) z dnia 31.12.2009 r. wnioskodawca w okresie zatrudnienia od 1.06.1995 r. do 31.12.2004 r. w ramach obowiązków służbowych w zastępstwie i dorywczo w zależności od potrzeb wykonywał pracę diagnosty samochodowego w prowadzonej przez ww. firmę (...). (zaświadczenie k. 64) (...) Sp. z o.o. była firmą transportowo – naprawczą, która powstała w wyniku prywatyzacji transportu i warsztatu z elektrociepłownią. Spółka ta miała ok. 100 samochodów – były to przede wszystkim samochody ciężarowe do wywozu pyłu z elektrociepłowni i przewożenia węgla, a ponadto były też samochody osobowe i dostawcze.

Warsztat, w którym w badanym okresie pracował wnioskodawca, zajmował się tylko naprawą samochodów ciężarowych i dostawczych, przy czym nie dotyczyło to tylko samochodów spółki, ale także samochodów z firm zewnętrznych m.in. samochodów z elektrociepłowni. W warsztacie praca była dwuzmianowa od 6.00 do 14.00 oraz od 14.00 do 22.00. Na jednej zmianie początkowo było ok. 10-12 mechaników razem z wnioskodawcą, który od początku przez cały czas pracował jako mistrz warsztatu. W późniejszym okresie liczba mechaników zmniejszyła się do ok. 5-6 na jednej zmianie.

W warsztacie było 8 kanałów naprawczo- remontowych, w których odbywała się naprawa samochodów. Warsztat miał długość ok. 40-50 metrów. Półtora metra od kanałów było odrębne zamykane pomieszczenie, w którym pracował wnioskodawca i w którym przez jedną zmianę pracował też kierownik warsztatu. Był w tym pomieszczeniu stolik, przy którym mogli zjeść śniadanie. Wnioskodawca przebywał w tym pomieszczeniu od ok. pół godziny od 1 lub 1,5 godziny dziennie, gdy zajmował się obsługą klientów zewnętrznych, wystawiał faktury za roboczo-godziny napraw i za koszty części.

Wnioskodawca nie rozliczał godzin podległych mu pracowników - robił to kierownik warsztatu, który wypisywał karty pracy. Do obowiązków wnioskodawcy jako mistrza warsztatu należała kontrola i nadzór podległych mu pracowników warsztatu. W badanym okresie w warsztacie był też zatrudniony tokarz, a także elektryk, który pracował na jednej zmianie, oraz spawacze. Wnioskodawcy jako mistrzowi warsztatu podlegali też oprócz mechaników, ww. pracownicy, tj. tokarz, elektryk i spawacze. Tokarz, elektryk i spawacze mieli wydzielone pomieszczenia do pracy.

W warsztacie nie było podnośników – był to stary zakład. W zespole mechaników podległych wnioskodawcy byli tacy, którzy naprawiali tylko samochody ciężarowe i tacy mechanicy, którzy naprawiali tylko lżejsze samochody dostawcze. Było też jedno stanowisko bezkanałowe, na którym były naprawiane samochody dostawcze. W kanałach były wykonywane prace przez mechaników dotyczące naprawy zawieszeń, sprzęgieł, hamulców, mostów napędowych, układów pneumatycznych, napraw silników, stabilizatorów, drążków reakcyjnych, dotyczące wycieków oleju z silników czy płynów eksploatacyjnych.

Latem naprawa hamulców odbywała się poza kanałem. Niektóre naprawy jak np. remont skrzyni czy hamulców po ich wyjęciu, odbywały się przy samochodzie w warsztacie. Mechanicy również naprawiali takie rzeczy w warsztacie. W warsztacie były też silnikownie, tokarnie i akumulatorownia, i tam także mechanicy zatrudnieni w warsztacie dokonywali napraw. Były też inne prace wykonywane przez mechaników nie w kanałach - jak np. kiedy trzeba było na placu wejść do cysterny i wyczyścić ją w środku z pyłu, a także prace spawalnicze, które nie były robione w kanałach, np. części koła były spawane, a potem tokarz to przetaczał.

Podległy wnioskodawcy elektryk wykonywał najczęściej pracę w ten sposób, że po wymontowaniu części przez mechanika np. rozrusznika, naprawiał go w innym pomieszczeniu, w którym miał do tego przyrządy. Jeśli chodzi o naprawę drążków to montaż i demontaż był kanale, ale naprawy dokonywał tokarz poza kanałem. W zakładzie były zapasowe drążki, w związku z czym te naprawione przez tokarza były następnie wykorzystywane. Oprócz tego tokarz toczył bębny. Mechanicy wszystko zdejmowali i dawali do naprawy tokarzowi, który dokonywał jej poza kanałem.

Większość pracowników warsztatu, tj. mechanicy, wykonywała pracę w kanałach, przy czym mechanicy, a także wnioskodawca, wykonywali naprawy w kanałach przez nie mniej niż 50% dobowego czasu ich pracy do ok. 75-80% tego czasu pracy, a przez pozostały czas pracowali na placu, albo w innych pomieszczeniach w warsztacie. Zimą naprawy były wykonywane w kanale, ale wcześniej na placu trzeba było te samochody odmrozić i uruchomić – robiło to z reguły 2 mechaników i trwało to dość długo nie mniej niż ok. 2 godzin, a nieraz od godziny 6.00 do godziny 10.00, przy czym jeśli zdarzyło się, że było dużo samochodów, to wówczas ich odmrażaniem na zewnątrz zajmowali się wszyscy mechanicy łącznie z wnioskodawcą.

Naprawa ogumienia także była na zewnątrz i robili to mechanicy. Również naprawy nadwozia, czy proste naprawy elektryczne były wykonywane na zewnątrz jeżeli pozwalała na to pogoda. Zdarzało się, że do demontażu był wynajmowany dźwig i za jego pomocą wyjmowano np. silnik. Generalnie wszystko to co można było zrobić na zewnątrz – mechanicy robili na zewnątrz. W warsztacie była praca w hałasie i zadymieniu, nie było wywiewu dla spalin, bo przy kanale były tylko węże, które podłączono do tłumika i przez otwory w bramie były odprowadzane na zewnątrz.

Mechanicy nie pracowali w maseczkach. Zimą część kaloryferów była niedrożna i w czasie pracy w kanale marzły mechanikom ręce, a samochody były oblodzone. Naprawiane były stare auta takie jak: J., R., S., Kamazy, stąd było zadymienie. Poza tym mechanicy pracowali w pyłach z elektrociepłowni, gdy przyjeżdżały do naprawy samochody z elektrociepłowni. Duża część napraw dotyczyła wycieków płynów z silnika – w czasie naprawy leciały one na głowę mechanika. Zimą na głowy mechaników leciało też z samochodów naprawianych w kanałach błoto i śnieg.

W kanale mieściło się dwóch, a nawet czterech mechaników. Jak trzeba było wyjąć resor to mechanicy go wyjmowali a naprawa była wykonywana na zewnątrz. Wnioskodawca pomagał przy tym wyjmowaniu, a potem szedł do kolejnego kanału. Każdy naprawiony samochód musiał być sprawdzony przez wnioskodawcę. Dziennie było naprawionych ok. 5 – 6 pojazdów. Kontrola przez wnioskodawcę odbywała się w kanale. Wnioskodawca wyjeżdżał samochodami i z przydzielonym mechanikiem sprawdzał usterki, przyczyny usterek, zakres i sposób naprawy.

Wnioskodawca jako mistrz wykonywał niektóre naprawy samochodów sam, albo pomagał podległemu mu mechanikowi. Poza tym odwołujący donosił części z magazynu – ok. 2 lub 3 razy dziennie. Wnioskodawca nadzorował pracę mechaników w kanale, bo musiał niektóre rzeczy zobaczyć. Po wykonanej naprawie wnioskodawca sprawdzał samochód pod względem technicznym. Jeżeli klient był z zewnątrz wówczas wnioskodawca wypisywał zlecenia na naprawę na komputerze. Większość faktur była przelewowa. Po południu nie było już otwartej kasy i wówczas wnioskodawca przejmował gotówkę, a do południa zajmował się gotówką razem z drugim majstrem.

Wnioskodawca wypisywał faktury przez ok. 15 minut dziennie, a później zabierał faktury i szedł z nimi do budynku z działem księgowości, żeby je oddać. Najpierw robił to raz lub dwa razy w tygodniu, a później raz na dwa tygodnie. Tak samo było z gotówką. Faktury dla klientów zewnętrznych były wystawiane na kwoty wg stawki godzinowej. Konkretną kwotę za naprawę ustalał z klientem wnioskodawca albo kierownik lub drugi majster. Diagnostyka pojazdów nie odbywała się w warsztacie – było to w odrębnym budynku oddalonym o ok. 50 metrów.

Doraźną pracę diagnosty wnioskodawca wykonywał po 31.05.1995 r. ponieważ wcześniej nie miał takich uprawnień. Robił to tylko od rana lub popołudniu i polegało to na stemplowaniu dowodów, że samochód jest sprawny. Wnioskodawca sprawdzał dany samochód w kanale, a następnego dnia wchodził do budynku diagnostycznego i rejestrował to w książce. Doraźną pracę diagnosty wykonywał do 2005 r. ponieważ nie miał pieczątki. Jeżeli kończyły się części w warsztacie to przynosił je z magazyny wnioskodawca albo któryś mechanik.

Wnioskodawca decydował, które części się kończyły i należy je uzupełnić z magazynu. Odwołujący zajmował się sprawdzaniem stanu części w warsztacie dziennie przez ok. 5 minut, a potem ustnie przekazywał, których części brakuje. Jak było otwarte zlecenie to magazyn wypisywał wszystkie pobrane części, a wnioskodawca rozpisywał później robociznę i kończył fakturę. Wnioskodawca nie zajmował się znakowaniem pojazdów, ani nie podlegał mu diagnosta. Nie zajmował się też dokumentacją osobową podległych mu pracowników – tym zajmował się kierownik, który wypełniał karty pracy.

Wnioskodawca nie przeprowadzał instruktaży stanowiskowych. (umowa o odpowiedzialności materialnej k. 88-89, oświadczenie k. 90, zakres czynności i obowiązków k. 95-97, 102, 104-105, zeznania wnioskodawcy e-prot. z 20.08.2024 r.: 00:02:04-00:47:43 w zw. z 02:34:24, zeznania świadka K. K. e-prot. z 20.08.2024 r.: 01:04:26-01:17:30, zeznania świadka B. N. e-prot. z 20.08.2024 r.: 01:34:41-02:13:28, zeznania świadka W. K. e-prot. z 20.08.2024 r.: 02:14:18-02:29:53) Początkowo ww. zakład pracy wystawiał świadectwa pracy w warunkach szczególnych tylko mechanikom i kierowcom samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony.

Wnioskodawca w związku z tym miał problem z otrzymaniem od pracodawcy takiego świadectwa, ponieważ bhp-owiec, a także syndyk z radcą prawnym uważali, że praca odwołującego na stanowisku mistrza warsztatu nie była pracą w warunkach szczególnych, ale ostatecznie syndyk zgodził się wystawić odwołującemu takie świadectwo. (zeznania wnioskodawcy e-prot. z 20.08.2024 r.: 00:02:04-00:47:43 w zw. z 02:34:24, pismo wnioskodawcy z 11.05.2010 r. k. 48, pismo zakładu pracy z 16.10.2009 r. k. 49-54, pismo pracodawcy z 23.04.2010 r. k. 55, pismo wnioskodawcy z 20.04.2010 r. k. 57, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 4, 47) W efekcie wnioskodawca posiada świadectwo pracy wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione w dniu 7.02.2010 r., w którym Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. w likwidacji w upadłości likwidacyjnej w Ł. potwierdziło, że ubezpieczony od 1.06.1994 r. do 31.12. (...). był w tym zakładzie pracy zatrudniony i w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę mistrza warsztatu samochodowego wymienioną w Wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt 1 stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43), określającym rodzaj prac, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej. (świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 4, 47) Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a nadto na podstawie zeznań świadków i przesłuchania wnioskodawcy. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków, którzy w tym samym czasie pracowali w jednym warsztacie samochodowym ze skarżącym a zatem mają wiedzę na czym konkretnie polegała jego praca w spornym okresie na stanowisku mistrza warsztatu samochodowego.

Z zeznań tych świadków wynika, że wnioskodawca tak jak i polegli mu mechanicy samochodowi wykonywał pracę mechanika w kanałach w wymiarze co najmniej 50% dobowego czasu pracy do ok. 75-80% tego czasu danego dnia, a pozostałe czynności były przez mechaników i przez odwołującego wykonywane poza kanałem. Poza tym wnioskodawcy podlegali także inni pracownicy warsztatu, którzy nie wykonywali pracy w kanałach, tj. jak tokarze, elektryk i spawacze. Z zeznań świadków i wnioskodawcy wynika też, że odwołujący część czynności wykonywał w zamkniętym pomieszczeniu, w którym m.in. zajmował się obsługą klientów zewnętrznych, obliczeniem do faktury roboczo-godzin naprawy i kosztów części wykorzystanych do naprawy, wystawieniem faktury za taką naprawę.

Z zeznań skarżącego i świadków wynika również, że wnioskodawca zanosił faktury do księgowości, przynosił do naprawy mechanikom części z magazynku, kontrolował bieżący stan części w warsztacie i zamawiał części do warsztatu, a nadto z dokumentów pracowniczych skarżącego z badanego okresu wynika, że zajmował się on też gotówką w warsztacie, a także, że od 31.05.1995 r. zajmował się doraźnie diagnostyką pojazdów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy z 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164 ze zm.), dalej jako ustawa, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. W myśl ust. 2 ww. przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31.12.2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r., a przed dniem 1.01.1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2) niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4) nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W zakresie interpretacji co do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty oraz ram czasowych pracy wykonywanej w warunkach szczególnych rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 25.11.2010 r., K 27/09 (OTK –A 2010, nr 9, poz. 109) przyjął, że rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed dniem 1.01.1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (tak:

M. Z. - Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX, tak też wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r., III AUa 1899/15 – LEX 2044406). Art. 23 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Do oceny pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), gdzie wskazano, że rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4 art. 32).

Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), dalej jako rozporządzenie. Z zestawienia § 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, iż pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z §2 ust. 2 ww. rozporządzenia, okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Z powołanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika jednak, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu była okoliczność, czy ubezpieczony legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.

Pozostałe warunki nabycia prawa do rekompensaty nie były kwestionowane. Zdaniem ubezpieczonego w okresie od dnia 1.06.1994 r. do 31.12.2009 r. – przy czym znaczenie ma okres do 31.12.2008 r. - wykonywał on stale i w pełnym wymiarze pracę mistrza warsztatu samochodowego, do której ma zastosowanie Dział XIV, pkt 24 wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 4 z późn. zm.), dodając, że ubezpieczony wykonywał pracę w warsztacie, gdzie jako podstawowe były wykonywane prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych wymienione w Wykazie A dział XIV poz.

16. Wskazać zatem należy, że w dziale XIV wykazu A, pod poz. 16 figurują prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Z kolei pod poz. 24 tego samego działu, wymieniono prace polegające na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozorze inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Sąd Okręgowy zważył, że w postępowaniu wszczętym odwołaniem od decyzji organu rentowego Sąd kieruje się regułami dowodzenia określonymi w art. 227 – 309 K.p.c., zwłaszcza że w przepisach regulujących postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma jakichkolwiek odrębności lub ograniczeń.

Przeciwnie, art. 473 § 1 K.p.c. stanowi, że w sprawach z tego zakresu nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron, co oznacza, że fakty, od których uzależnione jest prawo do emerytury i renty oraz wysokość tych świadczeń, mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi, w tym także zeznaniami świadków i stron. Zdaniem Sądu Okręgowego dla oceny czy odwołujący pracował w szczególnych warunkach, najistotniejsze znaczenie ma nie tyle okoliczność posiadania przez niego świadectwa pracy w warunkach szczególnych, bądź jego prawidłowe wypełnienie przez pracodawcę, lecz rodzaj i okres rzeczywiście wykonywanych i powierzonych obowiązków. (zob. m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 roku - III UZP 5/85 LEX nr 14635, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku - III UZP 6/84 LEX nr 14625).

Stąd też, celem ustalenia czy ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych, Sąd dopuścił dowód z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, aktach organu rentowego, a także dowód z zeznań świadków oraz dowód z przesłuchania ubezpieczonego W ocenie Sądu z zeznań świadków przesłuchanych w niniejszej sprawie wynika, że ani ubezpieczony jako mistrz warsztatu samochodowego, ani też podlegli mu mechanicy samochodowi - nie pracowali w spornym okresie stale, codziennie, przez co najmniej 8 godzin dziennie w kanałach remontowych.

Poza tym z zeznań samego wnioskodawcy wynika, że podlegali mu nie tylko mechanicy, ale także zatrudnieni w tym warsztacie tokarze, elektryk, których praca nie należy do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Sąd miał na uwadze, że z zeznań świadków wynika, że faktycznie widzieli jak ubezpieczony pracował w kanale. Był to warsztat, w którym było 8 kanałów, ale były też tam inne pomieszczenia jak tokarnia, silnikarnia, akumulatorownia, w których mechanicy też wykonywali część czynności, a nadto wykonywali je na zewnątrz.

Poza tym w warsztacie było także wydzielone zamknięte pomieszczenie, w którym część swoich obowiązków wykonywał wnioskodawca i kierownik warsztatu. Zatem świadkowie potwierdzają tylko to, że ubezpieczony w ogóle jako mistrz warsztatu samochodowego pracował też w kanałach remontowych, ale jednocześnie wynika z nich, że nie przez cały czas, a nadto wynika z nich, że również mechanicy podlegający skarżącemu wykonywali część czynności przy naprawach samochodów poza kanałami, a praca w kanałach zajmowała im nie mniej niż 50% do 75-80% dobowego czasu pracy.

Jak zeznał świadek B. N. „zawsze, gdy było to możliwe część prac związanych z naprawą pojazdów była przez mechaników wykonywana na zewnątrz”. Świadek ten szeroko zeznał o licznych czynnościach wykonywanych przez mechaników nie w kanałach, ale na zewnątrz. Pozostali świadkowie także zeznali o części czynności wykonywanych poza kanałem, jak również zeznał tak i sam wnioskodawca (m.in. o czyszczeniu wnętrza cysterny, która miała być naprawiana, o odmrażaniu w okresie zimowym samochodów na placu zanim zostały naprawione w kanałach, czy o naprawach ogumienia, albo o naprawie hamulców wymontowanych z pojazdu).

Ponadto z dokumentów pochodzących z badanego okresu zatrudnienia wynika, że wnioskodawca zajmował się też doraźnie od 1.06.1995 r. do 2005 r. (jak zeznał odwołujący) diagnostyką pojazdów, a także, że zawarł umowę o odpowiedzialności materialnej za powierzone mu mienie w postaci gotówki. Do zadań wnioskodawcy oprócz nadzoru i kontroli pracy podległych mu pracowników należała też obsługa klientów zewnętrznych, od których przyjmował zlecenia na usługę naprawy i dla których wystawiał faktury na podstawie roboczo-godzin i kosztów części wykorzystanych do naprawy, które następnie zanosił do księgowości, a także, że wnioskodawca sprawdzał samochody po wykonanej naprawie, a w trakcie wykonywania napraw przez mechaników w razie potrzeby donosił im niezbędne części z magazynu oraz zajmował się kontrolą dostępnych części w warsztacie i w razie potrzeby zamawiał je z magazynu.

Z tych zeznań zdaniem Sądu trudno zatem wysnuć jednoznaczny wniosek o pracy ubezpieczonego w kanałach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ani też, że nadzorował podległych mu pracowników, którzy pracowaliby stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w kanałach remontowych, skoro z zeznań świadków jasno wynika, że nawet mechanikom zajmowało to od co najmniej 50% do maksymalnie 80% dobowego czasu pracy, a przez pozostały czas wykonywali czynności poza kanałem. Należy też pamiętać, że w ramach obowiązków mistrza warsztatu samochodowego wnioskodawca nadzorował nie tylko pracę mechaników, ale też pracę innych podległych mu pracowników warsztatu, jak tokarzy i elektryka, którzy nie wykonywali pracy w warunkach szczególnych.

Brak zatem wiarygodnych, nie pozostawiających wątpliwości dowodów, że ubezpieczony przez cały wymiar czasu pracy bądź pracował wyłącznie w kanałach, bądź nadzorował pracę pracowników, którzy przez cały dobowy wymiar czasu ich pracy wykonywali pracę w kanałach. Już z zeznań samego ubezpieczonego wynika, że praca mechaników w kanale nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Wynikający z zeznań świadków wymiar od 50% do 80% dobowego czasu pracy mechaników w kanałach też nie świadczy o znikomym czasie pracy podległych wnioskodawcy mechaników poza kanałem.

Również analiza zakresów obowiązków na stanowisku mistrza warsztatu samochodowego wskazuje na to, że wnioskodawca wykonywał też czynności o charakterze administracyjno-biurowym, skoro m.in. zamawiał części zamienne do magazynu podręcznego w warsztacie, rozliczał zlecenia warsztatowe i zużywane części, obsługiwał klientów, wypisywał faktury. Znamienne jest również to, iż pracodawca ubezpieczonego początkowo nie wystawił mu świadectwa pracy w szczególnych warunkach i dopiero do kilkukrotnych prośbach wnioskodawcy ostatecznie syndyk wystawił świadectwo pracy w szczególnych warunkach, ale nie podał w nim resortowego zarządzenia właściwego ministra.

Oczywiście brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych czy też błędnie wystawione takie świadectwo nie odbiera możliwości ubezpieczonemu wykazania w postępowaniu sądowym, że w rzeczywistości wykonywał pracę w warunkach szczególnych w danym zakładzie pracy, lecz w realiach n/n sprawy ani zeznania świadków, ani samego wnioskodawcy, a także dostępne oryginalne dokumenty z badanego okresu zatrudnienia, zdaniem Sądu nie dają podstaw do przyjęcia, że odwołujący wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako mistrz warsztatu samochodowego pracę w warunkach szczególnych.

Sąd Okręgowy zważył, że określonymi w pkt 24 działu XIV wykazu A ww. rozporządzenia, czynnościami kontroli międzyoperacyjnej, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie - są te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim dozorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Jeśli zatem czynności te wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji (por wyrok Sąd Najwyższego z 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07;

LEX nr 483283). Mając na uwadze, że w sprawie ustalono, że podlegli wnioskodawcy pracownicy nie wykonywali napraw samochodów stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wyłącznie w kanałach remontowych Sąd Okręgowy zważył, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie wskazano, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska (np. mechanik samochodowy), tylko liczy się rodzaj powierzonej mu pracy. W szczególności pracownik nie świadczy pracy w warunkach kwalifikowanych (stale i w pełnym wymiarze czasu), jeśli w ramach obowiązującego go wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku wykonuje naprawy urządzeń samochodowych, które zostały uprzednio zdemontowane w kanałach remontowych, a więc pracę poza tymi kanałami w miejscach, w których nie ma narażenia na bezpośrednie oddziaływanie czynników szkodliwych (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290).

Jeżeli pracownik - w ramach czasu pracy obowiązującego go na danym stanowisku - świadczył pracę zarówno w kanale remontowym, jak i na zewnątrz na "poziomie zero" i wewnątrz samochodów, to praca w kanałach remontowych nie była mu powierzona stale i wyłącznie, niezależnie od tego, czy pracę w kanale wykonywał w wymiarze 6-7 godzin w ciągu 8-godzinnej dniówki roboczej (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 2009 r., (...) PK 194/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 281; LEX nr 528152). Jeśli w ramach warsztatu samochodowego pracownicy (mechanicy) wykonywali prace zarówno w kanałach remontowych, jak i poza nimi, przy czym, nie było w tym zakresie żadnego (formalnego lub nawet nieformalnego) podziału i każdy z mechaników wykonywał pracę taką, jaką aktualnie - stosownie do potrzeb pracodawcy - należało wykonać, to świadczona w ten sposób praca nie była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych.

Należy więc przyjąć, że "praca w kanałach" jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze w zakładach, gdzie występuje podział specjalistyczny prac między brygady remontowo-naprawcze (zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2019 r., III UK 137/18, L., postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lutego 2014 r., (...), wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 listopada 2012 r., III AUa 2001/12, oraz Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 8 października 2013 r., III AUa 163/13). Podkreślić też należy, że pojęcie „pracy w warunkach szczególnych” jest pojęciem prawnym, co oznacza, że tylko praca skatalogowana w wykazach, stanowiących załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jest pracą w warunkach szczególnych. (tak: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, Lex nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., (...) UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75). Od tej zasady istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia z 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, z dnia 5 maja 2009 r., (...) UK 4/09, oraz z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08, i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo).

Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008, (...) UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 oraz z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08). Odstępstwa te nie mają jednak zastosowania do skarżącego. Wbrew jego twierdzeniom, ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd co do rodzaju prac wykonywanych poza kanałem remontowym przez podległych mu pracowników, a także samego skarżącego, nie dają podstaw do uznania, że były one immanentnie związane z czynnościami wykonywanymi w kanale.

Miejsce wykonywania naprawy zależało bowiem od rodzaju usterki. Oczywistym jest zaś, iż nie każdy rodzaj prac naprawczych przy pojazdach mechanicznych wymaga ich wykonywania w kanale remontowym. Tymczasem poz. 16 działu XIV wykazu A jako prace w szczególnych warunkach wymienia tylko prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych, a nie wszystkie prace przy naprawie pojazdów mechanicznych, czy szynowych. Ustawodawca uznał zatem za prace wykonywane w szczególnych warunkach tylko niektóre z prac wykonywanych zwykle w toku naprawy pojazdów mechanicznych, czy szynowych.

Wyklucza to możliwość zaliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej normy czasu pracy, które w świetle przytoczonych regulacji nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w takim stopniu, aby zostać uznane za wykonywane w szczególnych warunkach. W kontekście niniejszej sprawy istotne znaczenie ma też i to, że zawarte w wykazie A dziale XIV pod poz. 24 określenie „na oddziałach i wydziałach” wskazuje, że kontrola międzyoperacyjna, dozór inżynieryjno-techniczny oraz kontrola jakości produkcji powinna być wykonywana bezpośrednio w określonym, skonkretyzowanym środowisku pracy, w którym występują warunki narażające na szybszą utratę zdolności do zarobkowania.

Przy ocenie, czy dozór stanowi pracę w szczególnych warunkach, łącznikiem jest zatem narażenie ubezpieczonego na czynniki istniejące na stanowiskach pracy podwładnych zatrudnionych w szczególnych warunkach. Innymi słowy - przepis działu XIV, poz. 24 wykazu A spełnia się odniesieniu do sprawujących kontrolę lub dozór, jeśli ich praca wykonywana była w szkodliwych warunkach, wynikających z wykonywania w szczególnych warunkach pracy podstawowej przez innych, podległych im pracowników (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2016 r., III UK 12/16, LEX nr 2163306, oraz z dnia 5 kwietnia 2017 r., III UK 95/16 , LEX nr 2294388).

W szczególności na uwagę zasługuje trafne stanowisko wyrażone w tym ostatnio przywołanym wyroku (III UK 12/16), że norma z działu XIV, poz. 24 jest wspólna, co jednak wymaga zastrzeżenia, że nie każda praca podstawowa w szczególnych warunkach powoduje szkodliwe warunki pracy dla kontrolującego (dozorującego) [np. w jednostkowym ujęciu praca kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony nie musi powodować, że kierownik transportu będzie zatrudniony w szczególnych warunkach]. Nadal znaczenie ma więc warunek szkodliwości pracy na stanowisku kontroli czy nadzoru wynikającej z pracy podstawowej - art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej (por. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2019 r., III UK 133/18, LEX nr 2673083; z dnia 10 stycznia 2019 r., (...) UK 385/17, LEX nr 2604053).

Z materiału dowodowego wynika zaś, że część czynności było wykonywanych przez mechaników i przez wnioskodawcę przy naprawach poza kanałami. W kontekście ustalenia, że w warsztacie panował hałas i zadymienie, Sąd Okręgowy pragnie zaznaczyć, że podziela również utrwalone w orzecznictwie stanowisko przedstawione w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13 (LEX nr 1455235), że w świetle art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami lub prace charakteryzujące się znacznym wysiłkiem fizycznym, lecz jedynie takie, które zostały wymienione w § 4-15 tego rozporządzenia i wykazach stanowiących załącznik do niego.

Mając zatem na uwadze fakt, że w zakwestionowanym okresie ubezpieczony jako mistrz warsztatu samochodowego wyłącznie częściowo wykonywał tego typu prace jako mechanik w kanałach remontowych, wykonując przy tym w ramach dobowego wymiaru czasu pracy szereg innych czynności, które nie stanowiły pracy w warunkach szczególnych, a także, że podlegli mu pracownicy nie wykonywali stale i w pełnym wymiarze czasu pracy napraw samochodów w kanałach remontowych lecz również poza nimi, jak i to, że wnioskodawcy jako mistrzowi warsztatu samochodowego podlegali w badanym okresie służbowo także pracownicy, jak tokarze i elektryk, którzy nie wykonywali pracy w warunkach szczególnych, to w efekcie niemożliwym było uwzględnienie spornego okresu zatrudnienia przy ustalaniu stażu pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy uznał zatem, że ubezpieczony nie wykazał, że legitymuje się 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, a tym samym nie spełnił wszystkich przesłanek do przyznania rekompensaty. Mając na względzie powyższe argumenty Sąd Okręgowy, działając na podstawie art. 477 [14] § 1 k.p.c., oddalił odwołanie.