Social security court dismisses appeal where inflated salary contract violates good morals to secure higher benefits.
Legislator summary
AI generatedThe Social Security Institution determined that an employee's declared salary of 5,700 PLN was artificially inflated to secure higher benefits, ordering the dismissal of the appeal. The court found the contract's terms violated good morals because the salary was disproportionate to the company's financial capacity and the employee's actual workload compared to other staff. Consequently, the court declared the contract provisions void under civil law principles and dismissed the appeal as unfounded.
Legislator headnote
AI generatedArt. 58 k.c.; Art. 477 § 1 k.p.c.: Contracts establishing salaries significantly higher than market rates or the entity's financial capacity, intended to facilitate the receipt of social security benefits, violate good morals and are void.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt VIII U 569/15
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Grzegorz Tyrka Protokolant: Zuzanna Gulcz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy K. B., I. O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o podstawę wymiaru składek na skutek odwołania K. B., I. O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 23 lutego 2015 r. nr (...) 1. oddala odwołania;
2. zasądza od K. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
3. zasądza od I. O. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) SSO Grzegorz Tyrka Sygn. akt VIII U 569/15
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23.02.2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że odwołująca I. O. podlega od dnia 01.09.2014r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zgłoszenia do ubezpieczeń jako pracownik przez płatnika składek - K. B., z podstawą wymiaru składek w wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie, to jest 1.680,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy zakwestionował wysokość ustalonego przez odwołującą i płatnika składek wynagrodzenia w kwocie 5.700,00 zł brutto, które to wynagrodzenie, zdaniem organu rentowego, było wygórowane i służyło stworzeniu dla odwołującej możliwości uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych w wyższej wysokości.
Organ rentowy zwrócił uwagę, iż ustalenie wynagrodzenia w wysokości j.w. przy wcześniejszym wykonywaniu tych samych czynności w ramach umowy zlecenia z wynagrodzeniem w wysokości 100,00 zł miesięcznie budzi uzasadnione podejrzenie, że kwota podstawy wymiaru składek zawarta w umowie o pracę miała jedynie umożliwić odwołującej I. O. skorzystanie z bardzo wysokich świadczeń finansowanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie organu rentowego tak ustalona w umowie o pracę kwota wynagrodzenia jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa.
W odwołaniu od powyższej decyzji sprecyzowanym w piśmie procesowym z dnia 04.08.2015r. I. O. domagała się jej zmiany przez przyjęcie, iż podstawę wymiaru składek za wyżej wymieniony okres zatrudnienia stanowi kwota 5.700,00 zł za pełny miesiąc oraz wniosła o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odwołująca generalnie podniosła, iż wynikająca z umowy o pracę kwota wynagrodzenia 5.700,00 zł nie jest wygórowana, jest adekwatna do powierzonych obowiązków.
Wprawdzie, na umowę o pracę odwołująca wykonywała te same czynności co na umowie zlecenia, jednak w większym wymiarze w sytuacji, gdy na umowie zlecenia pracowała około 10 godzin miesięcznie, a na umowie o pracę pracowała na pełny etat. Zawarcie umowy o pracę związane było z rozwojem firmy (...), do którego przyczyniła się odwołująca. Wreszcie, odwołująca dodała, iż bezzasadny jest zarzut organu rentowego, że umowa o pracę została stworzona po to, aby odwołująca miała możliwość skorzystania z zasiłku macierzyńskiego, gdyż o ciąży dowiedziała się pod koniec września.
Odwołanie od decyzji wniosła również K. B. podnosząc, iż się z nią nie zgadza i wskazując na okoliczności jak w odwołaniu I. O.. W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy złożył wniosek o zasądzenie, odrębnie od każdej z odwołujących, na rzecz tego organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wskazując, iż wartość przedmiotu sporu w każdej z tych spraw wynosi: 2.694 zł – jest to suma składek na ubezpieczenie społeczne za okres od dnia 01.09.2014r. do dnia 03.11.2014r. liczona od podstawy wymiaru składek stanowiącej różnicę pomiędzy podstawą deklarowaną przez płatnika, a przyjętą przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji.
Sąd połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd ustalił, co następuje: Odwołująca K. B. od około 7 lat prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych krajowych i międzynarodowych oraz dodatkowo w zakresie sprzedaży samochodów używanych, pod nazwą Usługi (...) w G.. Firma dysponuje ośmioma samochodami, z których część pozostaje w leasingu, a część została zakupiona na kredyt. Odwołująca K. B. zatrudnia ośmiu kierowców wyłącznie na podstawie umów zlecenia, w tym dwóch wykonuje usługi na rzecz odwołującej w ramach własnej działalności gospodarczej.
Wynagrodzenie miesięczne kierowców pracujących na trasach międzynarodowych ( Belgia, Holandia, Niemcy ) wynosi około 4.000 zł brutto, natomiast wynagrodzenie miesięczne kierowców – kurierów pracujących na trasach krajowych, przy faktycznym wykonywaniu przez nich pracy przez co najmniej 8 godzin każdego dnia, jest stałe i wynosi 600 zł brutto miesięcznie. Od 2009r. w firmie (...) jest zatrudniony jej syn D. B. (1) ( urodzony w dniu (...) ), na podstawie umowy o pracę w wymiarze ½ etatu i za wynagrodzeniem odpowiadającym połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Obsługę księgową firmy prowadzi I. R.. Odwołująca I. O. ( urodzona w dniu (...) ) początkowo zatrudniona została u odwołującej K. B. w okresie od dnia 22.08.2012r. do dnia 31.10.2012r. na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy i za wynagrodzeniem w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę, na stanowisku kierowcy, przy czym faktycznie wykonywała wówczas pracę polegającą na pozyskiwaniu samochodów do sprzedaży. Następnie po kilkumiesięcznej przerwie, to jest od dnia 01.08.2013r. podjęła u K. B. pracę na podstawie zawieranych z miesiąca na miesiąc umów zlecenia, za wykazanym w tych umowach wynagrodzeniem stałym wynoszącym 100 zł miesięcznie.
Pracę na podstawie tak zawieranych umów świadczyła do dnia 31.08.2014r. Do obowiązków odwołującej należało obsługiwanie biura firmy, nawiązywanie kontaktów z potencjalnymi klientami, utrzymywanie dotychczasowych kontaktów z kontrahentami, odbiór części samochodowych, pozyskiwanie samochodów do sprzedaży, zajmowanie się sprawami pracowniczymi, rozliczanie płatności, wystawianie faktur. W wykonywaniu tych czynności pomagała jej właścicielka firmy (...) oraz D. B. (1), który dodatkowo pracował jako kierowca. Odwołująca I.
O. początkowo w ramach tych umów nie wykonywała pracy codziennie, lecz z czasem, wraz z rozwojem firmy, pracy było coraz więcej. W dniu 01.09.2014r. K. B. zawarła z odwołującą I. O. umowę o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku menadżera, w pełnym wymiarze czasu pracy i za wynagrodzeniem w kwocie 5.700 zł brutto miesięcznie. Do zakresu obowiązków odwołującej wchodziły takie czynności jak wcześniej wykonywane na podstawie umów zlecenia z tym, że obecnie miały być świadczone w pełnym wymiarze czasu pracy. Od dnia 04.11.2014r. odwołująca I.
O. stała się niezdolna do pracy i złożyła w organie rentowym wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego. Powodem niezdolności był stan zagrożenia ciąży. Z karty ciąży wynika, iż pierwsza wzmianka odnośnie ciąży odwołującej datowana była na dzień 16.09.2014r. Ojcem dziecka odwołującej jest D. B. (1), z którym odwołująca pozostaje w związku od 2013r. Na czas nieobecności w pracy odwołującej I. O. spowodowanej niezdolnością do pracy, a następnie korzystaniem z urlopu macierzyńskiego, K. B. nie zatrudniła na jej miejsce innego pracownika.
Dotychczasowe obowiązki I. O. przejęła K. B. i D. B. (1), a od kwietnia 2015r. także częściowo M. L., która zatrudniona została przez K. B. na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem w kwocie 600 zł brutto miesięcznie. Przed zawarciem umowy o pracę z dnia 01.09.2014r. łączny okres pracy zawodowej odwołującej I. O. wynosił około dwóch lat, gdy oprócz pracy u odwołującej K. B., I. O. pracowała także w krótkich okresach czasu jako kelnerka, doradca telefoniczny i doradca na siłowni. I. O. z zawodu jest trenerem fitness, posiada wykształcenie średnie ogólnokształcące.
Z informacji o wysokości dochodu ( straty ) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 dotyczącej K. B. wynika, iż dochód ww. z tytułu prowadzenia firmy transportowej wyniósł 7.078,72 zł. Wartość rat kredytowych K. B. w 2014r. wyniosła 6.430,80 zł, a rat leasingowych 29.353,56 zł. Odwołująca K. B. zeznała, iż przeciętny jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około 1.000 zł miesięcznie. / dowód: z akt ZUS, akt osobowych odwołującej I. O. oraz świadka D. B. (1), kserokopii karty ciąży, wydruków z programu komputerowego (...), dokumentacji księgowo – podatkowej dotyczącej K.
B., umów zlecenia i rachunków M. L., zeznań świadków M. T., T. T., I. R., D. K., D. B. (1), zeznań odwołujących I. O. i K. B. /.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołania K. B. i I. O. nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r., poz.121 ) – zwanej dalej ustawą, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Po myśli art. 11 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12, zaś według art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Za pracownika natomiast – w myśl art. 8 ust. 1 – uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 – dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. W rozpoznawanej sprawie nie był przedmiotem sporu fakt podlegania przez odwołującą I.
O. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu jako pracownika zatrudnionego u K. B. prowadzącej firmę Usługi (...) w G.. Przedmiotem sporu była natomiast wysokość wynagrodzenia ustalonego przez strony umowy o pracę z dnia 01.09.2014r. na kwotę 5.700,00 zł brutto, gdy organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż ustalenie tak wysokiego wynagrodzenia miało na celu jedynie zapewnienie ubezpieczonej możliwości skorzystania z wyższych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że samo zawarcie umowy o pracę nawet w okresie ciąży i nawet, gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem ( por wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 06.02.2006r., III UK 156/05, LEX nr 272549, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 04.08.2005r., II UK 320/04, OSNP 2006/7-8/122). Natomiast ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne, jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu (art. 58 § 2 i §3 k.c. w związku z art. 300 k.p.) ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.01.2014r., I UK 302/13, LEX nr 1503234, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.08.2005r., III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192).
Każdorazowo jednak należy badać okoliczności konkretnego przypadku. Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych wysokość osiąganego wynagrodzenia ma doniosłe skutki, gdyż wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru składek na poszczególne ubezpieczenia, a zatem ma przełożenie na wysokość pobieranych świadczeń. Niesie to za sobą skutki zarówno w sferze interesu ubezpieczonego jak i interesu społecznego. Ustalenie nadmiernie wygórowanego wynagrodzenia prowadzącego – w okolicznościach konkretnej sprawy – do pobierania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nieadekwatnych do odprowadzonych wcześniej składek pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, do których na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych należy zaliczyć m. in. zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i niepokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków FUS.
Zgodnie z art. 78§1 kodeksu pracy (t.j. Dz.U. z 2014r., poz.1502) wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy. Przyjmuje się, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji ( por. uzasadnienie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27.04. 2005r., II UZP 2/05, OSNP 2005/21/338).
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd orzekający podzielił wątpliwości organu rentowego co do wysokości ustalonego przez strony wynagrodzenia, które również w ocenie tut. Sądu zostało zawyżone. Zdaniem Sądu wynagrodzenie to było nieadekwatne w szczególności w odniesieniu do posiadanego przez odwołującą I. O. doświadczenia zawodowego, które w dacie zawarcia przedmiotowej umowy o pracę było znikome zważywszy, że odwołująca legitymowała się zaledwie 2 – letnim stażem pracy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika, iż na podstawie zawartej w dniu 01.09.2014r. umowy o pracę w zakres obowiązków odwołującej wchodziły generalnie takie same czynności jak wcześniej wykonywane na podstawie umów zlecenia.
W takiej sytuacji, nawet biorąc pod uwagę, że od września 2014r. odwołująca miała wykonywać pracę w zwiększonym, w stosunku do poprzedniego, wymiarze czasu pracy, to jest na pełny etat, nieuzasadnione zdaniem Sądu było ustalenie jej wynagrodzenia miesięcznego na poziomie kilkadziesiąt razy wyższym od otrzymywanego wcześniej z tytułu pracy na podstawie umów zlecenia ( 100 zł brutto ). Wynagrodzenie odwołującej pozostaje w rażącej dysproporcji do zarobków pozostałych pracowników zatrudnionych w firmie (...), a wykonujących pracę na terenie kraju, którzy – poza D.
B. (1) – zatrudnieni są na podstawie umów zlecenia, w sytuacji, gdy ich miesięczne wynagrodzenia kształtują się na poziomie 600 zł brutto, przy wykonywaniu pracy w wymiarze odpowiadającym pełnemu etatowi pracowniczemu. Wreszcie, wynagrodzenie to jest rażąco wygórowane także w odniesieniu do wynagrodzenia D. B. (1), które w umowie o pracę określone zostało na kwotę odpowiadającą połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz do dochodu z działalności gospodarczej właścicielki firmy (...), gdy zeznała ona, że wynosi on przeciętnie 1.000 zł. miesięcznie.
Zdaniem Sądu zatrudnienie odwołującej I. O. za tak wysokim wynagrodzeniem, nie znajdywało także uzasadnienia w kondycji finansowej firmy (...) mając na uwadze fakt, iż dochód z tej firmy za cały 2014r. wyniósł 7.078,72 zł, a zatem był nieznacznie wyższy od przewidzianego w umowie o pracę jednomiesięcznego wynagrodzenia odwołującej. Należy zauważyć, iż przed zatrudnieniem odwołującej na stanowisku menadżera, w firmie (...) stanowiska takiego nie było, a w czasie nieobecności w pracy odwołującej I. O., na jej miejsce nie została zatrudniona inna osoba.
Obowiązki ww. zostały przejęte przez D. B. (2), K. B. i częściowo także ( jak zeznała I. O. w 1/3 ) przez M. L., która jednak została zatrudniona na umowę zlecenia za wynagrodzeniem zaledwie 600 zł brutto miesięcznie. Reasumując, Sąd uznał, że zawarte w umowie o pracę zapisy określające wynagrodzenie odwołującej I. O. były – w opisanych wyżej okolicznościach niniejszej sprawy - sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i miały na celu umożliwienie pobierania przez odwołującą wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Sąd miał tu na uwadze fakt, że odwołująca stała się niezdolna do pracy zaledwie po krótkotrwałym, bo 2 - miesięcznym okresie zatrudnienia. A zatem mając na uwadze treść art. 58 kodeksu cywilnego postanowienia te należało uznać za nieważne. W konsekwencji powyższego, na podstawie uregulowań prawnych powołanych na wstępie rozważań, Sąd z mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. w pkt 1 wyroku oddalił odwołania jako bezzasadne. W pkt 2 i 3 wyroku Sąd na podstawie art.98 k.p.c. i art.99 k.p.c. w związku z §2 ust.1 i ust.2 oraz §6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( t.j.
Dz.U. z 2013r. poz. 490 ze zm. ) zasądził odrębnie od każdej z odwołujących na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. po 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wyliczoną od wartości przedmiotu sporu – 2.694 zł w odniesieniu do każdej z odwołujących. W świetle ukształtowanego stanowiska judykatury w sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego ustalającej obowiązek ubezpieczenia oraz określającej wymiar składek, wynagrodzenie radcy prawnego powinno być ustalone na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r., a więc uzależnione od wartości przedmiotu sporu ( por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12.11.2012r.
III AUz 290/12 ). (-) SSO Grzegorz Tyrka