Constitutional complaint dismissed for lack of specific constitutional rights and failure to meet Supreme Court review criteria.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the constitutional complaint filed by Cezary P. regarding provisions of the Civil Procedure Code. The applicant argued that vague criteria for cassation review violated principles of legislative propriety and legal certainty under Articles 2 and 31 of the Constitution. The Court rejected these claims because Article 2 of the Constitution does not grant specific subjective rights and the applicant failed to identify any concrete constitutional freedom infringed upon.
Legislator headnote
AI generatedArt. 2 ust. 1 Konstytucji; Art. 31 ust. 3 Konstytucji; Art. 183 Konstytucji; Art. 49 ust. 1 ustawy o TK; Art. 36 ust. 3 ustawy o TK; Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK: A constitutional complaint must be based on specific subjective constitutional rights; general principles like the rule of law or legislative propriety without reference to specific granted freedoms do not constitute a valid ground for review.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
45/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 12 marca 2012 r. Sygn. akt Ts 50/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Cezarego P. w sprawie zgodności:
1) art. 3989 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 oraz art. 183 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 39810 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej z 16 lutego 2011 r. (data wniesienia) Cezary P. (dalej: skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu zarzucił, że – po pierwsze, art. 3989 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 oraz art. 183 Konstytucji; po drugie, art. 39810 k.p.c. narusza art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym.
Wyrokiem z 22 stycznia 2010 r. (sygn. akt I ACa 1134/09) Sąd Apelacyjny w Warszawie – I Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie – I Wydział Cywilny z 2 września 2009 r. (sygn. akt I C 1322/08). Postanowieniem z 17 listopada 2010 r. (sygn. akt I CSK 316/10) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 15 grudnia 2010 r. W dniu 28 grudnia 2010 r. skarżący złożył wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej.
Postanowieniem z 13 stycznia 2011 r. (sygn. akt VI Co 2791/10) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie – VI Wydział Cywilny ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2011 r. (doręczonym 29 marca 2011 r.) pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez wskazanie, jakie prawa i wolności skarżącego oraz w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone. Pismem procesowym sporządzonym przez umocowanego adwokata skarżący odniósł się do stwierdzonych braków.
Wniósł między innymi o stwierdzenie niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z preambułą Konstytucji, złożył również pełnomocnictwo szczególne do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania go w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ocenie skarżącego zakwestionowane przepisy k.p.c. nie gwarantują wnikliwego rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy. Niedoprecyzowane, niejasne i ocenne kryteria przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz – jak wskazał skarżący – naganna praktyka ich stosowania uzasadniają zarzut naruszenia przez art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. zasad przyzwoitej legislacji i określoności prawa.
Drugi z zakwestionowanych w skardze przepisów „umożliwia wydawanie arbitralnych rozstrzygnięć, zawierających nierzetelne uzasadnienie wskutek przyjętej procedury wydawania niezaskarżalnych postanowień o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w jednoosobowym składzie na posiedzeniu niejawnym”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności i praw, służącym eliminowaniu przepisów, w treści których zawarta jest wada skutkująca niekonstytucyjnością ostatecznego rozstrzygnięcia w sferze praw bądź obowiązków skarżącego.
Wynika to z treści art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 46 i art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), które expressis verbis stanowią, że przedmiotem skargi może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego organ władzy publicznej rozstrzygnął ostatecznie o prawach, wolnościach bądź obowiązkach skarżącego. Rezultatem przyjętego przez prawodawcę konstytucyjnego modelu skargi konstytucyjnej jest jej niedopuszczalność w sytuacji, gdy zarzuty odnoszą się do sposobu interpretowania prawa przez sądy.
Efekt procesu tworzenia prawa, nie zaś jego stosowania, może podlegać – przy spełnieniu innych warunków – kontroli konstytucyjności. Skarżący zmierza do uruchomienia postępowania kontrolnego wobec art. 3989 § 1 oraz art. 39810 k.p.c. Pierwszy z zakwestionowanych przepisów określa przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, drugi natomiast skład Sądu Najwyższego rozpoznającego ten środek prawny. W ocenie skarżącego użyte w art. 3989 § 1 sformułowania są niedookreślone, przez co pozwalają sądowi na arbitralność podejmowanych rozstrzygnięć, a ponadto czynią postępowanie nieprzewidywalnym dla podmiotu wnoszącego skargę.
Odnosząc się do tych zarzutów, Trybunał Konstytucyjny przypomina, że zasadniczo proces stosowania prawa nie mieści się w jego kognicji kontrolnej. Od zasady tej istnieje wyjątek. Jak stwierdził Trybunał w jednym z orzeczeń: „jeżeli jednolita i konsekwentna praktyka stosowania prawa w sposób bezsporny ustaliła wykładnię danego przepisu, a jednocześnie przyjęta interpretacja nie jest kwestionowana przez przedstawicieli doktryny, to przedmiotem kontroli konstytucyjności jest norma prawna dekodowana z danego przepisu zgodnie z ustaloną praktyką” (postanowienie TK z 4 grudnia 2000 r., SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000 poz. 300; podobnie wyrok TK z 3 października 2000 r., K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188).
Z kolei w wydanym w pełnym składzie wyroku z 31 marca 2005 r. (SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz.
29) Trybunał w sposób wyczerpujący wykazał brak jednolitości praktyki w zakresie odmawiania przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych, stwierdzając jednocześnie, że w sytuacji nieistnienia takiej jednorodności wykluczona jest możliwość powołania się na zasadę, że powszechność, trwałość, jednolitość odczytywania przepisów w procesie ich stosowania umożliwia przyjęcie tego stanowiska za punkt wyjścia w ocenie konstytucyjności przepisu. Jest oczywiste, że przepis posługujący się pojęciami nieostrymi jest dookreślany w procesie stosowania prawa.
Ewentualne różnice w rozumieniu takiego przepisu, jakkolwiek utrudniające położenie podmiotów skarżących, nie mogą być uzasadnieniem dla badania przez Trybunał treści normatywnej tej regulacji. Sposób rozumienia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. wciąż w całości zawiera się w sferze stosowania tego przepisu przez Sąd Najwyższy i bez stwierdzenia jej jednolitości skarga do Trybunału Konstytucyjnego musi zostać uznana za niedopuszczalną. Należy ponadto podkreślić, że podmiotowe prawo do III instancji nie jest prawem konstytucyjnie gwarantowanym, a Konstytucja nie formułuje zakazu ograniczania przez ustawodawcę zakresu przedmiotowego skargi kasacyjnej.
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zarówno z Konstytucji, jak i z przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wynika, że standardem minimalnym odnoszącym się do postępowania sądowego jest dwuinstancyjność. Wszystko, co ponad ten standard wykracza, włącznie z instytucją kasacji i sposobem jej ukształtowania, jest naddatkiem, podwyższeniem standardu minimalnego. Przepisy k.p.c. nie muszą zatem zapewniać stronom prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd Najwyższy, a możliwość odwołania się do III instancji wykracza poza konstytucyjne minimum.
Oznacza to, że strona nie ma roszczenia do państwa o takie ukształtowanie obowiązujących przepisów, które zapewniałyby jej rozpoznanie każdej sprawy przez Sąd Najwyższy (por. wyroki TK z: 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143; 17 maja 2004 r., SK 32/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44; 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89; 31 marca 2005 r., SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29; 16 stycznia 2006 r., SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). Z przepisów Konstytucji nie można zatem wywodzić prawa do kasacji jako prawa do rozpoznania sprawy przez kolejną, III instancję.
Konstytucja daje ustawodawcy zwykłemu swobodę kreowania środków zaskarżenia orzeczeń zapadłych w II instancji. Ustawodawca, wprowadzając je do procedury cywilnej, mógł ukształtować zakres ich dopuszczalności (zob. wyrok TK z 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143). Należy również zauważyć, że zwroty (pojęcia) niedookreślone podlegające ocenie istnieją w każdym systemie prawnym. Nie jest bowiem możliwe skonstruowanie przepisów, które wykluczałyby jakikolwiek margines swobody ich odczytania. Występowanie takich zwrotów w porządku prawnym nie oznacza automatycznie ich niekonstytucyjności.
Trybunał Konstytucyjny nie podziela również zarzutów skarżącego dotyczących niekonstytucyjności art. 39810 k.p.c. Dokonywanie przedsądu, które ustawodawca powierzył Sądowi Najwyższemu w składzie jednoosobowym, koresponduje z istotą tej instytucji. Przedsąd stanowi bowiem wstępną kontrolę skarg kasacyjnych służącą eliminacji zagadnień, które z uwagi na mały stopień skomplikowania nie wymagają interwencji Sądu Najwyższego. Jak orzekł bowiem Trybunał w sprawie SK 68/06: „Celem instytucji przedsądu jest selekcja skarg kasacyjnych pod kątem wyłowienia tych, które po wstępnym zbadaniu dają podstawy do oceny, że istnieją okoliczności uzasadniające wyrokowanie w sprawie przez Sąd Najwyższy” (wyrok TK z 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53).
Wstępne badanie skarg kasacyjnych ma więc na celu przede wszystkim ocenę ich strony formalnej i selekcję, która ma skutkować nieangażowaniem sądu sprawami prostymi oraz już rozstrzygniętymi. Przedmiotowa analiza jest gatunkowo odmiennym działaniem od orzekania o niej co do istoty, dlatego została powierzona składowi jednoosobowemu. Należy także nadmienić, że Konstytucja nie determinuje w ogóle składu sądu, w jakim winna być w przedsądzie rozpoznawana skarga kasacyjna. Równocześnie Trybunał stwierdza, że wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia także innych przesłanek przekazania jej do merytorycznego rozpoznania.
Należy przypomnieć, że wzorcem kontroli zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej przepisów mogą być wyłącznie te postanowienia Konstytucji, które są dla skarżącego źródłem przysługujących mu praw o charakterze podmiotowym. W złożonej skardze, uzupełnionej pismem procesowym z 30 marca 2011 r. (data wniesienia), stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego w sprawie braków formalnych, skarżący powołuje się na naruszenie przysługujących mu praw, przy czym źródłem tych praw czyni postanowienia ustawy zasadniczej statuujące wyłącznie zasady ogólne.
Trybunał w swoim orzecznictwie wielokrotnie wskazywał, że art. 2 Konstytucji nie wyraża praw o charakterze podmiotowym. Normy wywodzone z tego przepisu wyznaczają jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. postanowienia TK z 10 stycznia 2001 r., Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12 oraz 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22). Art. 2 Konstytucji może stanowić wzorzec kontroli, lecz tylko wówczas, gdy zasady z niego płynące zostaną odniesione do postanowień Konstytucji, które prawa i wolności wyrażają.
Trybunał stwierdza, że ani w petitum skargi konstytucyjnej, ani w jej uzasadnieniu, skarżący nie wskazał żadnego prawa lub wolności, które – w jego ocenie – doznało uszczerbku w związku z nierespektowaniem przez ustawodawcę zasad określonych w art. 2 ustawy zasadniczej. Zarzuty skargi dowodzą, że skarżący błędnie utożsamia zasady wyrażone w klauzuli państwa prawnego, z przysługującymi mu na gruncie Konstytucji prawami i wolnościami o charakterze podmiotowym. Zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, przyzwoitej legislacji czy określoności prawa nie są źródłem wolności i praw jednostki bez powiązania ich z odpowiednimi postanowieniami ustawy zasadniczej, które wolności i prawa wyrażają.
Podstawą skargi konstytucyjnej nie może być również, sformułowany w skardze konstytucyjnej, zarzut naruszenia art. 183 Konstytucji, jak też art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zasada nadzoru Sądu Najwyższego nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania ma charakter przedmiotowy, tymczasem – co podkreślono wyżej – w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji podstawą skargi konstytucyjnej mogą być wyłącznie konstytucyjne wolności i prawa człowieka będące publicznymi prawami podmiotowymi. Odwołanie się do zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji służy natomiast wykazaniu, że ograniczenie prawa lub wolności konstytucyjnych było nadmierne.
Skarżący nie określił jednak prawa, które uległoby – w jego ocenie – takiemu ograniczeniu, stąd ocena nadmiernej ingerencji ustawodawcy pozostaje bezprzedmiotowa. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 i art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.