Supreme Court dismisses appeal against land expropriation compensation determination due to inadmissible evidence and procedural errors.

Απόφαση 92 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 92/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Βρυνιώτη, Γεώργιο Χοϊμέ, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου και Μαρία Τζανακάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Νοεμβρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - καλούντος: ΟΤΑ Α' βαθμού με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ", που εδρεύει στη … και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Πολύμνια Μπανά με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου - καθ' ου η κλήση: Α. Β. του Λ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Καλλιόπη Σαπουνίδου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-7-2014 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 72/2014 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Θράκης και συνεκδικάστηκε με την από 10-11-2015 διά των προτάσεων ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου.

Εκδόθηκε η 185/2015 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί ο αναιρεσείων με την από 8-6-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Γεώργιο Χοϊμέ, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Νόμιμα επαναφέρεται προς συζήτηση, με την από 22-1-2019 κλήση του αναιρεσείοντος, η από 8-6-2016 αίτηση αναίρεσής του κατά της 185/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, μετά τη ματαίωση της συζήτησής της κατά τη, μετ' αναβολή, δικάσιμο της 11ης-1-2019.

Για το παραδεκτό της άσκησης της υπό κρίση αίτησης αναιρέσεως και για την πρόσληψη της πληρεξούσιας δικηγόρου του ο αναιρεσείων Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία Δήμος Δράμας προσκομίζει, κατ' άρθρ. 72 παρ. 1 εδάφ.ιγ και ιε, αντίστοιχα, του ν. 3852/2010, α) την 182/16-8-2016 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής του, β) τις 40823/2006 και 12511/2007 αποφάσεις του Δημάρχου του (ΦΕΚ Γ' 3/5-1-2007) και γ) το .../9-1-2019 ειδικό πληρεξούσιο του συμβολαιογράφου Δράμας Μ. Δ. (ΑΠ Ολομ. 13/2018, βλ. και ΑΠ 640/2016, ΑΠ 537/2014).

Κατά το άρθρο 17 του Συντάγματος, "Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους... Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια....και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση. Πριν καταβληθεί η οριστική ή προσωρινή αποζημίωση διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και δεν επιτρέπεται η κατάληψη".

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 10 του ΚΑΑΑ - ν. 2882/2001, οι διατάξεις του οποίου εφαρμόζονται και επί απαλλοτρίωσης λόγω ρυμοτομίας, σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 2 και 5 αυτού (όπως η διάταξη αυτή αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 4 του άρθρου 126 του ν. 4070/ 2012, ΦΕΚ Α' 82/10-04-2012 και, σύμφωνα με την παράγραφο 7 του άρθρου 146 του ίδιου νόμου, ισχύει και στις συντελεσμένες κατά την έναρξη ισχύος του αυτού νόμου απαλλοτριώσεις): "1.

Η αξίωση για την είσπραξη της αποζημίωσης που προσδιορίσθηκε προσωρινά ή οριστικά παραγράφεται μετά την παρέλευση οκταετίας από την αποδεδειγμένη κατάληψη του απαλλοτριωθέντος ακινήτου και σε κάθε περίπτωση μετά την παρέλευση δεκαετίας από τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 7.

Εάν η οριστική αποζημίωση καθορισθεί μετά τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης και την κατάληψη του ακινήτου, η αξίωση για την είσπραξη της τυχόν διαφοράς μεταξύ οριστικής και προσωρινής αποζημίωσης παραγράφεται μετά την παρέλευση πενταετίας από τη δημοσίευση της απόφασης που καθορίζει την οριστική τιμή. 2.

Η παραγραφή διακόπτεται... 3. Το δικαίωμα για δικαστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης δεν υπόκειται στην παραγραφή του παρόντος άρθρου". Από τις προπαρατιθέμενες διατάξεις (βλ. και άρθρο 10 ν.δ. 797/1971 που ίσχυε πριν) συνάγεται ότι, σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτου, η αξίωση του ενδιαφερόμενου ιδιοκτήτη για απόληψη της προσωρινής ή οριστικής αποζημίωσης που προσδιορίστηκε δικαστικά υπόκειται πλέον σε οκταετή παραγραφή που αρχίζει από την αποδεδειγμένη κατάληψη του ακινήτου και, σε κάθε περίπτωση, σε δεκαετή παραγραφή με αφετηρία τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης.

Η αξίωση, όμως, του ενδιαφερόμενου ιδιοκτήτη για τον δικαστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης δεν υπόκειται στην παραγραφή του παρόντος άρθρου αλλά στη γενική παραγραφή, η οποία, μετά την εισαγωγή του ΑΚ, είναι εικοσαετής κατ' άρθρο 249 αυτού, αν ληφθεί υπόψη και η διάταξη του άρθρου 18 ΕισΝΑΚ (ΑΠ 595/2018, ΑΠ 101/2015, ΑΠ 1218/2011, ΑΠ 562/2010, ΑΠ 1114/2009, ΑΠ 1975/2007, ΑΠ 1247/2007), η οποία επί απαλλοτρίωσης λόγω ρυμοτομίας αρχίζει από τότε που κατέστη αμετάκλητη η απόφαση του Νομάρχη (και πριν του Υπουργού) που κύρωσε την πράξη τακτοποίησης και αναλογισμού του αρμόδιου πολεοδομικού γραφείου (ΑΠ 595/2018, ΑΠ 101/2015, ΑΠ 1218/2011, ΑΠ 1975/2007).

Η παραγραφή αυτή, όταν υπόχρεος είναι το Δημόσιο ή ΝΠΔΔ, λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως, κατά τις διατάξεις των άρθρων 94 παρ.3 του ν. 2362/1995 (ήδη άρθρ. 144 εδάφ. δ' ν.4270/2014, κατ' άρθρ. 177 παρ.1 αυτού) και 52 εδάφ. γ'του ν.δ. 496/1974 (ΑΠ 595/2018, ΑΠ 101/2015), η πρώτη από τις οποίες εφαρμόζεται αναλόγως και στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3 ν.δ. 31/1968 και 276 παρ.1 ν.3463/2006 (ΑΠ 666/2018).

Σημειώνεται ότι η εν λόγω παραγραφή εφαρμόζεται, κατά ρητή νομοθετική επιταγή, και στις συντελεσμένες κατά τη 10η-04-2012 (ημερομηνία έναρξης ισχύος του ν. 4070/2012) απαλλοτριώσεις, με στόχο να εξυπηρετηθεί το δημόσιο συμφέρον με την εκκαθάριση των οικονομικών εκκρεμοτήτων μέσα σε εύλογο χρόνο, κατά τον οποίο ο δικαιούχος της αποζημίωσης είχε την δυνατότητα να ενεργήσει έγκαιρα για την είσπραξή της.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 1 εδάφ. α' του ν. 2882/2001, η οποία ταυτίζεται με τη διάταξη του άρθρου 7 του ν.δ. 797/1971 που ίσχυε πριν, "η αναγκαστική απαλλοτρίωση συντελείται με την καταβολή στον δικαστικώς αναγνωρισθέντα ή στον αληθινό δικαιούχο της αποζημίωσης που προσδιορίστηκε προσωρινά ή οριστικά κατά τον παρόντα νόμο ή με τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως γνωστοποίησης ότι η αποζημίωση...κατατέθηκε στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων κατά το επόμενο άρθρο 8".

Δεν προβλέπεται ούτε στο ν.δ. 797/1971 ούτε στον ΚΑΑΑ (ν. 2882/2001), όπως ισχύει, ειδικότερος τρόπος συντέλεσης της απαλλοτρίωσης σε περίπτωση που αυτή έχει οριστεί σε είδος (ΑΠ 595/2018, ΑΠ 101/2015). Στην ίδια εικοσαετή παραγραφή, που αρχίζει από την κατάληψη του ακινήτου από εκείνον υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση, υπόκειται και η διεκδικητική του ακινήτου αγωγή.

Μετά τη συμπλήρωση του χρόνου παραγραφής, δεν μπορεί να ζητηθεί ο καθορισμός αποζημίωσης για το απαλλοτριωμένο ακίνητο, εξαιτίας έλλειψης έννομου συμφέροντος αυτού που προβάλλει τον εαυτό του ως δικαιούχο (ΑΠ 562/2010, ΑΠ 1114/2009, ΑΠ 1975/2007, ΑΠ 1247/2007). Από το συνδυασμό όλων των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι, επί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως, το δικαίωμα (αξίωση), για δικαστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, υπόκειται μεν στην κατά το άρθρο 249 ΑΚ γενική εικοσαετή παραγραφή, πλην όμως παραμένει ενεργό στην περίπτωση που ο κύριος του απαλλοτριωμένου ακινήτου διατηρεί το επ' αυτού δικαίωμα κυριότητάς του, διότι αυτό, αν δεν αποσβέστηκε στο μεταξύ από άλλο λόγο, διατηρείται απαραβίαστο μέχρι την καταβολή σε αυτόν ή την παρακατάθεση της αποζημίωσης που καθορίστηκε με νόμιμο τρόπο, και μόνο από τότε μετάγεται τούτο σε εκείνον υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση (ΑΠ 1783/2009, ΑΠ 800/1999).

Επισημαίνεται ότι στη διαδικασία του καθορισμού της αποζημίωσης δεν αποκλείεται η έρευνα ζητημάτων, τα οποία έχουν σχέση με θεμελιώδεις ιδιότητες των δικαζομένων, όπως είναι και η ύπαρξη έννομου συμφέροντος για την κίνηση της διαδικασίας αυτής, πράγμα το οποίο εξετάζεται αυτεπάγγελτα από το δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης, κατά τα άρθρα 70 και 73 ΚΠολΔ (ΑΠ 1975/2007, ΑΠ 1247/2007, ΑΠ 528/2005).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.1 εδάφ. α' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται "αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών...Η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναίρεσης μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ' αυτούς".

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο και ιδρύεται αυτός ο λόγος αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Με το λόγο αυτόν δεν επιτρέπεται να πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση κατά την εκτίμηση των αποδείξεων, υπό την επίκληση ότι αυτή παραβίασε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της πληττόμενης 185/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, ο αναιρεσείων Δήμος Δράμας, ως φερόμενος υπόχρεος προς αποζημίωση, με την από 28-7-2014 αίτησή του ενώπιον του (Τριμελούς) Εφετείου Θράκης ζήτησε, 1) κυρίως, να μην καθοριστεί αποζημίωση για το ακίνητο του φερόμενου ως ιδιοκτήτη - αναιρεσιβλήτου που απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά, λόγω ρυμοτομίας, σε εφαρμογή της πολεοδομικής μελέτης επέκτασης του ρυμοτομικού σχεδίου της πόλης της Δράμας στην περιοχή βορειοδυτικά του εθνικού σταδίου Δράμας, η οποία εγκρίθηκε με το από 12-11-1985 προεδρικό διάταγμα (ΦΕΚ 707/Δ'/27-11-1985), και εκδόθηκε η …./1989 Πράξη Εφαρμογής του Τμήματος Πολεοδομίας και Πολεοδομικών Εφαρμογών της Νομαρχίας Δράμας που κυρώθηκε με την ΤΠ - ΠΕ .../31-12-1990 απόφαση του Νομάρχη Δράμας (ΦΕΚ 32/Δ'/30-1-1991), η οποία (πράξη εφαρμογής) και κατέστη αμετάκλητη στις 2-3-1991, αλλιώς, στις 5-3-1991 (επόμενη ημέρα της μεταγραφής της κυρωτικής απόφασης στα οικεία βιβλία του υποθηκοφυλακείου Δράμας), με την επίκληση ότι το δικαίωμα (αξίωση) του αναιρεσιβλήτου (που άσκησε σχετική, από 10-11-2015, ανταίτηση δια των προτάσεων) για δικαστικό καθορισμό αποζημίωσης έχει υποπέσει σε εικοσαετή παραγραφή, διότι από τότε που κατέστη αμετάκλητη η κυρωτική της πράξης εφαρμογής απόφαση του Νομάρχη Δράμας στις 2-3-1991, αλλιώς, από την επόμενη ημέρα που αυτή νόμιμα μεταγράφηκε (5-3-1991), έως το χρόνο άσκησης, στις 7-10-2013, της αίτησης του αναιρεσιβλήτου για τον καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδας αποζημίωσης (επί της οποίας εκδόθηκε η 72/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας) παρήλθε εικοσαετία και 2) επικουρικά, να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης σε ποσό χαμηλότερο της προσωρινής αποζημίωσης.

Το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, καθόρισε, τελικά, οριστική αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο ακίνητο του αναιρεσιβλήτου, αφού απέρριψε τον ισχυρισμό αυτόν (παραγραφής) του αναιρεσείοντος με την ακόλουθη αιτιολογία, όπως, κατά λέξη, αναγράφεται στην απόφαση: [...ο ισχυρισμός του αιτούντος περί παραγραφής του δικαιώματος του καθ' ου προς δικαστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως δεν δύναται να επανεξετασθεί αυτοτελώς από το Δικαστήριο τούτο, εφόσον αντικείμενο της δίκης τούτης είναι ο καθορισμός της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων, αφού η δίκη του καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδος έχει περατωθεί με την έκδοση της υπ' αριθ. 72/24-4-14 οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, η οποία δεν προσβάλλεται με ένδικα μέσα και η ενώπιον του παρόντος δικαστηρίου επικουρικώς ασκηθείσα αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος είναι αυτοτελής και δεν αποτελεί ένδικο μέσο κατ' αυτής, ώστε να εξετασθούν οι τυχόν πλημμέλειές της...

Πλην όμως ο ισχυρισμός αυτός θα εκτιμηθεί ως καθ' υποφορά απάντηση στην ανταίτηση του καθ' ου... όπως θα εκτεθεί στη συνέχεια. Εν πάση περιπτώσει, όμως, και αληθή υποτιθέμενα τα επικαλούμενα από τον αιτούντα πραγματικά περιστατικά για τη θεμελίωση της ως άνω ενστάσεως, όπως στη μείζονα σκέψη εκτίθεται, το δικαίωμα του καθ' ου προς δικαστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως, ακόμη και αν παρήλθε 20ετία, παρέμεινε ενεργό, αφού ο αιτών δεν αμφισβητεί ότι ο καθ' ου διατηρεί το επί του απαλλοτριωθέντος δικαίωμα κυριότητος του, και δεν αποσβέστηκε στο μεταξύ από άλλο λόγο, ούτε ότι προέβη στην παρακατάθεση της αποζημιώσεως που καθορίσθηκε με νόμιμο τρόπο...

Περαιτέρω, ως προς την ένσταση παραγραφής του καθ' ου η ανταίτηση - αιτούντος, αποδείχθηκε ότι η υπ' αριθ. πρωτ. .../31-12-1990 ανωτέρω απόφαση του Νομάρχη Δράμας, η οποία κύρωσε την υπ' αριθ. …/1989 Πράξη Εφαρμογής του Τμήματος Πολεοδομίας και Πολεοδομικών Εφαρμογών της Νομαρχίας Δράμας, δεν κοινοποιήθηκε στους ενδιαφερομένους - καθ' ων η απαλλοτρίωση, αλλά δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 30-1-1991 (32/30-1-1991 ΦΕΚ Δ'), οπότε και άρχισε η προθεσμία των τριάντα (30) ημερών για την άσκηση της ειδικού χαρακτήρα προσφυγής κατά αυτής.

Κατά τα λεπτομερώς εκτιθέμενα στη μείζονα πρόταση της παρούσας... η εν λόγω κυρωτική απόφαση κατέστη αμετάκλητη μετά την πάροδο άπρακτης της ως άνω προθεσμίας των 30 ημερών, ήτοι στις 2-3-1991, και, για το λόγο αυτό μεταγράφηκε, στις 4-3-1991, στα Βιβλία Μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Δράμας... Ο ανταιτών άσκησε κατά του καθ' ου η ανταίτηση - Δήμου Δράμας, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, την από 27-9-2013 και με αριθ.

καταθ. .../2-10-2013 αίτησή του περί καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για την αναγκαστική απαλλοτρίωση, λόγω ρυμοτομίας και λόγω προσκυρώσεως, των ως άνω ένδικων απαλλοτριούμενων εδαφικών τμημάτων, την οποία επέδωσε στον καθ' ου η ανταίτηση στις 7-10-2013. Από το χρόνο όμως που κατέστη αμετάκλητη η ως άνω κυρωτική απόφαση του Νομάρχη (2/3/1991) μέχρι το χρόνο επίδοσης της αγωγής (7-10-2013), οπότε αρχίζουν οι συνέπειες του ουσιαστικού δικαίου (άρθρ.221 ΚΠολΔ), παρήλθε χρονικό διάστημα μείζον της 20ετίας.

Όμως παρά την πάροδο 20ετίας, η αξίωση του ανταιτούντος για τον δικαστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως παρέμεινε ενεργή, αφού αυτός σε όλο το ανωτέρω χρονικό διάστημα και μέχρι το χρόνο άσκησης της κρινόμενης ανταιτήσεως, παρέμεινε κύριος της ως άνω εκτάσεως, διατηρώντας το επί του απαλλοτριούμενου δικαίωμα κυριότητος του, και δεν αποσβέστηκε στο μεταξύ από άλλο λόγο.

Διατηρήθηκε συνεπώς απαραβίαστο μέχρι την καταβολή σε αυτόν ή την παρακατάθεση της αποζημιώσεως που καθορίσθηκε με νόμιμο τρόπο, που εν προκειμένω δεν αποδείχθηκε ότι ο καθ' ου η ανταίτηση "Δήμος Δράμας" έχει παρακαταθέσει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων προς είσπραξη από τον δικαιούχο. Πρέπει επομένως η σχετική περί του αντιθέτου ένσταση του καθ' ου η ανταίτηση να απορριφθεί ως αβάσιμη...].

Με το να αποφανθεί έτσι το Εφετείο, δηλαδή με το να απορρίψει τον σχετικό ισχυρισμό του αναιρεσείοντος, αν και παρήλθε εικοσαετία από τότε που κατέστη αμετάκλητη η κυρωτική της πράξης αναλογισμού της αποζημίωσης απόφαση που επικαλέστηκε ο αναιρεσείων Δήμος Δράμας, κρίνοντας ότι το δικαίωμα του αναιρεσιβλήτου για καθορισμό αποζημίωσης για το αναγκαστικά απαλλοτριωμένο ακίνητό του δεν έχει υποκύψει σε παραγραφή, εφόσον το δικαίωμα κυριότητάς του εξακολουθεί να υφίσταται έναντι του αναιρεσείοντος, ο οποίος δεν επικαλείται απόσβεσή του στο μεταξύ από κάποιον λόγο, δεν παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τις προααναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, ούτε τα διδάγματα κοινής πείρας, σύμφωνα και με όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη της παρούσας, και όσα για το αντίθετο υποστηρίζει ο αναιρεσείων, με τους πρώτο και δεύτερο λόγους αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμα.

Κατά το άρθρο 559 αριθμ.11 εδάφ. γ' του ΚΠολΔ, συντρέχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των κρίσιμων γεγονότων ή πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων, δηλαδή λυσιτελών, που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, διαμορφώνοντας το διατακτικό της απόφασης (ΑΠ Ολομ. 42/2002, ΑΠ 845/2018, ΑΠ 343/2017), οφείλει να λάβει υπόψη του τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο.

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι' αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης του καθενός, εφόσον από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Δεν συνάγεται ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη έγγραφο από μόνο το γεγονός ότι μνημονεύονται στην πληττόμενη απόφαση όλα τα έγγραφα, εκτός από εκείνο στο οποίο αναφέρεται η αναιρετική αιτίαση. Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψης υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν δεν αποκλείει την ίδρυση του πιο πάνω λόγου αναίρεσης για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της απόφασης δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη.

Αρκεί και μόνο η ύπαρξη αμφιβολιών για την ίδρυση του παρόντος λόγου αναίρεσης (ΑΠ Ολομ., 8/2016, 2/2008). Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός, θα πρέπει στην αίτηση αναίρεσης να αναφέρεται: α) ποίες είναι οι αποδείξεις που με επίκληση προσκομίστηκαν και τις οποίες δεν έλαβε υπόψη του το δικαστήριο της ουσίας, β) ο κρίσιμος ισχυρισμός για τον οποίο το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη τις αποδείξεις και γ) η επίδραση που έχει αυτός στο διατακτικό της απόφασης, το οποίο και θα ήταν διαφορετικό χωρίς τη σχετική παράλειψη (ΑΠ 1221/2018, ΑΠ 845/2018).

Στην ερευνώμενη περίπτωση, ο αναιρεσείων, με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης, κατά το πρώτο σκέλος του, προβάλλει την, κατ' άρθρ. 559 αριθμ.11γ' ΚΠολΔ, αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη και δεν συνεκτίμησε, για το σχηματισμό της κρίσης του, ως προς την αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου του αναιρεσιβλήτου, τις αναφερόμενες πέντε δικαστικές αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας (ήτοι, 107/2001, 144/2002, 1/2005, 127/2008 και 9/2013) που επικαλέστηκε, ως συγκριτικά στοιχεία, και προσκόμισε, για την απόδειξη των ισχυρισμών του, αναφορικά με το παραπάνω ζήτημα.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι, από τη ρητή βεβαίωση που υπάρχει στην προσβαλλόμενη απόφαση (5ο φύλλο, β' όψη αυτής) ότι λήφθηκαν υπόψη και όλα τα έγγραφα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν ("...σε συνδυασμό και με το σύνολο των εκατέρωθεν νομίμως προσκομιζόμενων μετ' επικλήσεως εγγράφων...ορισμένα δε εξ αυτών αναφέρονται ειδικότερα ακολούθως, χωρίς όμως να παραλείπεται οιοδήποτε για την ουσιαστική διάγνωση της διαφοράς..."), σε συνδυασμό και με όλο το περιεχόμενό της, προκύπτει, χωρίς αμφιβολία, ότι το Εφετείο, για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, έλαβε υπόψη του και τα έγγραφα αυτά.

Ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας, παρά το νόμο, έλαβε υπόψη του πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα", κατά την έννοια της διάταξης αυτής, νοούνται οι νόμιμοι, παραδεκτοί, ορισμένοι και λυσιτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο και, συνακόλουθα, στηρίζουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης, αντένστασης ή λόγου έφεσης, όχι, όμως, και οι μη νόμιμοι, απαράδεκτοι, αόριστοι και αλυσιτελείς ισχυρισμοί, οι οποίοι δεν ασκούν επίδραση στην έκβαση της δίκης και στους οποίους το δικαστήριο δεν υποχρεούται να απαντήσει, ούτε οι αιτιολογημένες αρνήσεις και οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου, τα οποία συνάγονται από την εκτίμηση των αποδείξεων, έστω και αν προτείνονται ως λόγοι έφεσης (ΑΠ Ολομ. 14/2004, ΑΠ 87/2013, ΑΠ 94/2008).

Επίσης, δεν αποτελούν "πράγματα" και τα επικαλούμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα και, πολύ περισσότερο, η αξιολόγηση από το δικαστήριο του περιεχομένου των εγγράφων και των λοιπών αποδεικτικών μέσων αλλά ούτε και τα επιχειρήματα ή συμπεράσματα που διατυπώνονται κατά την εκτίμηση των αποδείξεων (ΑΠ 989/2018, ΑΠ 388/2018, ΑΠ 358/2017).

Ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται, αν το δικαστήριο που δίκασε έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιονδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό (ΑΠ 250/2014, ΑΠ 1418/2013), γεγονός που συμβαίνει και όταν η απόφαση περιέχει παραδοχές αντίθετες με τον ισχυρισμό (ΑΠ Ολομ. 11/1996, ΑΠ 1150/2011, ΑΠ 421 - 425/2009). Στην υπό κρίση περίπτωση, με τους τρίτο, κατά το δεύτερο σκέλος του, και τέταρτο λόγους αναίρεσης, ο αναιρεσείων προσάπτει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πλημμέλειες από τον αριθμό 8 εδάφ.

α' και β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ που συνίστανται στο ότι το Εφετείο, 1) αφενός μεν, δεν έλαβε υπόψη τις αναφερόμενες στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας πέντε δικαστικές αποφάσεις, σχετικά με τον (επικουρικό) ισχυρισμό του για καθορισμό, σε μικρότερο ποσό, οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης για το απαλλοτριωμένο ακίνητο του αναιρεσιβλήτου (αριθμ. 8 εδάφ.

β') και 2) αφετέρου δε, έλαβε υπόψη, ως δήθεν συγκριτικά στοιχεία, τις 100/1993, 129/2002, 21/2007 και 133/2007 αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, καθώς και την 8/1998 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Δράμας, τις οποίες ο ίδιος ο αναιρεσείων είχε επικαλεστεί και προσκομίσει, όχι όμως ως συγκριτικά στοιχεία, αλλά για άλλον σκοπό, και συγκεκριμένα για να αποδείξει ότι η αξία των ρυμοτούμενων εδαφικών τμημάτων (όπως είναι και τα επίδικα) είναι πολύ χαμηλότερη εκείνης των προσκυρούμενων εδαφικών εκτάσεων, όπως γίνεται πάγια δεκτό από τα δικαστήρια στις σχετικές δίκες καθορισμού αποζημίωσης (αριθμ. 8 εδάφ.

α' και β'). Οι λόγοι αυτοί είναι, προεχόντως, απαράδεκτοι, δεδομένου ότι δεν αποτελούν "πράγματα", κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμ.8 ΚΠολΔ, τα επικαλούμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα και, πολύ περισσότερο, η αξιολόγηση από το δικαστήριο του περιεχομένου των εγγράφων (και των λοιπών αποδεικτικών μέσων), όπως αναπτύχθηκε στην αρχή της παρούσας σκέψης και, ως εκ τούτου, δεν ιδρύεται στην εξεταζόμενη περίπτωση ο παρών αναιρετικός λόγος (βλ.

και ΑΠ 14/2011). Να σημειωθεί, ακόμη, ότι α) το Εφετείο, με την αιτιολογία που παρατίθεται στην πληττόμενη απόφασή του (7ο φύλλο, β' όψη και 8ο φύλλο, α' όψη), δεν έλαβε υπόψη, ως συγκριτικά στοιχεία, τις προαναφερόμενες, υπό στοιχείο 2, δικαστικές αποφάσεις, όπως, άλλωστε, και ο ίδιος ο αναιρεσείων εκθέτει σε άλλο σημείο του αναιρετηρίου (σελίδες 54η και 55η αυτού) και, εν πάση περιπτώσει, έλαβε υπόψη τους ισχυρισμούς του, αναφορικά με την αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου και β) στην προκείμενη αναιρετική δίκη δεν ισχύει ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 8 εδάφ.α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, καθόσον, ως προς τη συλλογή των αποδείξεων, εφαρμόζεται το ανακριτικό σύστημα και όχι εκείνο της συζήτησης, κατά τις διατάξεις των άρθρων 18 παρ.1, 19 παρ.7 έως και 10, 20 παρ.1 και 6 έως και 8, 22 παρ.1 εδάφ.

α' του ν. 2882/2001, οι οποίες, ως ειδικές και αποκλειστικές, υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη και μόνο θέματα που δεν ρυθμίζονται από τις διατάξεις του νόμου αυτού διέπονται συμπληρωματικά από τις κοινές δικονομικές διατάξεις, εφόσον αυτές αρμόζουν στο σκοπό και τη φύση της δίκης προσδιορισμού της αποζημίωσης (ΑΠ 2062/2017).

Μετά από αυτά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να καταδικαστεί ο αναιρεσείων που νικήθηκε στη δίκη στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρα 176, 183, 189 παρ.1, 191 παρ.2 ΚΠολΔ), μειωμένων, όμως, κατ' άρθρ. 276 παρ.1 και 281 παρ.2 του ν.3463/2006, σε συνδυασμό με άρθρ. 285 ν.3852/2010 και 22 παρ.1 ν. 3693/1957, όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 8 Ιουνίου 2016 αίτηση του Δήμου Δράμας για αναίρεση της 185/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των πεντακοσίων (500) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 10 Ιανουαρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 31 Ιανουαρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ