Supreme Court allows appeal against first defendant but dismisses appeal against second defendant in labor dispute.

Απόφαση 684 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 684/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους δικαστές: Ευφημία Λαμπροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χριστόφορο Κοσμίδη, Στυλιανή Γιαννούκου, Χαράλαμπο Μαχαίρα και Σοφία Καρυστηναίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 10 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ε. Β. του Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Τίγκα και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...." που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Γαβαλά με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσε προτάσεις και 2) Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... Εταιρεία" που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Ζέμπερη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 23-2-2013 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας και τις από 12-3-2013 και από 22-4-2013 ανακοινώσεις δίκης με προσεπίκληση σε παρέμβαση της πρώτης των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Τρικάλων και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 148/2013 του ίδιου δικαστηρίου και 58/2015 του Μονομελούς Εφετείου Λαρίσης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5-6-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καρυστηναίου, ανέγνωσε την από 22-12-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη όλων των λόγων της αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της δεύτερης αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά το άρθρο 558 εδ. α Κ.Πολ.Δ. η αναίρεση απευθύνεται κατά εκείνων οι οποίοι ήταν διάδικοι στη δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση ή των καθολικών διαδόχων ή των κληρονόμων τους. Από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 80 και 81 παρ. 3 του ιδίου κώδικα προκύπτει ότι η αναίρεση δεν απευθύνεται κατά του προσθέτως παρεμβάντος στη δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, αφού αυτός δεν είναι κύριος διάδικος, εκτός αν κατά τη δίκη εκείνη ανέλαβε το δικαστικό αγώνα, οπότε κατέστη κύριος διάδικος ή η αναίρεση αφορά την πρόσθετη παρέμβαση, καθώς και στην περίπτωση της αυτοτελούς πρόσθετης παρεμβάσεως (Α.Π. 877/2017, 680/2016).

Είναι δε η πρόσθετη παρέμβαση αυτοτελής κατά τη διάταξη του άρθρου 83 Κ.Πολ.Δ. όταν η ισχύς της αποφάσεως στην κύρια δίκη πρόκειται να αναπτύξει ενέργειες όχι απλώς ανακλαστικές αλλά όταν τα υποκειμενικά όρια του δεδικασμένου της, η εκτελεστότητα και η διαπλαστική της ενέργεια εκτείνεται και στις έννομες σχέσεις του παρεμβάντος προς τον αντίδικό του (Α.Π. 680/2016).

Πάντως αν η αίτηση αναιρέσεως του καθ’ ου η παρέμβαση απευθυνθεί και κατά του προσθέτως παρεμβαίνοντος, δεν ιδρύεται απαράδεκτο και εκτιμάται ως κλήση για συζήτηση της αιτήσεως. Αν όμως η πρόσθετη παρέμβαση απορρίφθηκε ή κηρύχθηκε (χωρίς να επαναληφθεί) απαράδεκτη η συζήτησή της, ο παρεμβάς δεν καλείται στις περαιτέρω διαδικαστικές πράξεις, η δε απεύθυνση κατ’ αυτού της αιτήσεως αναιρέσεως δεν μπορεί να εκτιμηθεί ως κλήση για συζήτηση αλλά αυτή (η αίτηση) απορρίπτεται ως απαράδεκτη (Α.Π. 134/2015, 1033/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση φέρεται για συζήτηση η από 5-6-2015 αίτηση της ηττηθείσης ενάγουσας στην πρωτόδικη δίκη και εκκαλούσας στην κατ’ έφεση δίκη, με την οποία ζητείται η αναίρεση της 58/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Λαρίσης. Η αίτηση αυτή στρέφεται κατά της νικησάσης πρώτης αναιρεσείουσας, εναγομένης στην πρωτόδικη και εφεσίβλητης στην κατ’ έφεση δίκη αλλά και κατά της δεύτερης αναιρεσίβλητης, η οποία στο μεν πρώτο βαθμό είχε την ιδιότητα της προσθέτως παρεμβάσης υπέρ της εναγομένης ύστερα από προσεπίκλησή της, κατά το άρθρο 91 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., από την εν λόγω κύρια διάδικο, στη δε κατ’ έφεση δίκη είχε την ιδιότητα της εφεσίβλητης.

Όπως όμως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, κατά τη δίκη ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου η πρόσθετη παρέμβαση είχε απορριφθεί ως απαράδεκτη για το λόγο ότι είχε ασκηθεί επικουρικά, ενώ το δευτεροβάθμιο δικαστήριο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση και συνακόλουθα σιωπηρά απέρριψε και την πρόσθετη παρέμβαση.

Επομένως, εφόσον η δεύτερη αναιρεσίβλητη δεν ήταν ούτε κατέστη κυρία διάδικος ούτε οι λόγοι αναιρέσεως αφορούν και την πρόσθετη παρέμβαση, η υπό κρίση αίτηση, η οποία κατά τα προεκτεθέντα δεν μπορεί να εκτιμηθεί ως κλήση για συζήτηση αφού η παρέμβαση έχει απορριφθεί, πρέπει να απορριφθεί αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη κατά το μέρος που στρέφεται κατά της δεύτερης αναιρεσίβλητης, να συμψηφισθεί όμως στο σύνολό της η εκατέρωθεν δικαστική δαπάνη μεταξύ της αναιρεσείουσας και της δεύτερης αναιρεσίβλητης (άρθρα 179 περ.

β και 183 Κ.Πολ.Δ.). 2. Κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 1, 2 και 3 ν. 551/1914 "περί ευθύνης προς αποζημίωσιν των εξ ατυχήματος εν τη εργασία παθόντων εργατών ή υπαλλήλων" (ΦΕΚ Α 11/8-1-1915), που κωδικοποιήθηκε με το β.δ. της 24-7/25-8-1920 (ΦΕΚ Α 191) και διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα (άρθρο 38 Εισ.Ν.

Α.Κ.), εργατικό ατύχημα, δηλαδή ατύχημα από βίαιο συμβάν το οποίο επήλθε κατά την εκτέλεση της εργασίας ή εξ αφορμής αυτής σε εργάτη ή υπάλληλο των αναφερόμενων στο άρθρο 2 του ίδιου νόμου εργασιών ή επιχειρήσεων, θεωρείται κάθε βλάβη, όπως η σωματική βλάβη ή ασθένεια του εργαζόμενου η οποία δεν ανάγεται αποκλειστικά στην οργανική ή παθολογική προδιάθεση του παθόντος αλλά είναι αποτέλεσμα βίαιης και αιφνίδιας επενέργειας εξωτερικού αιτίου, άσχετου προς την ιδιοσυστασία του οργανισμού του και τη βαθμιαία εξασθένηση και φθορά του (ακόμη και αν αυτή οφείλεται στους δυσμενείς μεν, συνηθισμένους όμως και σύμφυτους προς την παροχή της όρους της εργασίας), συνδεομένου δε οπωσδήποτε με την εργασία του λόγω της εμφανίσεώς του κατά την εκτέλεση ή με αφορμή την εκτέλεση αυτής, ως εκ του ότι, λόγω της εργασίας, δημιουργήθηκαν οι ιδιαίτερες εκείνες πραγματικές συνθήκες και περιστάσεις που ήταν αναγκαίες για την επέλευσή του κα οι οποίες δεν θα υπήρχαν χωρίς την εργασία.

Τούτο συμβαίνει είτε όταν κατά την εκτέλεση της εργασίας διαμορφώθηκαν εκτάκτως δυσμενείς συνθήκες, που δεν είναι συμφυείς προς του συνηθισμένους όρους παροχής της είτε όταν η απασχόληση του εργαζομένου εξακολούθησε, έστω και υπό κανονικές συνθήκες, μετά την εκδήλωση της νόσου, με αποτέλεσμα την επιδείνωσή της, αφού στην τελευταία περίπτωση ο εργοδότης, που οφείλει να ρυθμίζει τα της εργασίας έτσι ώστε να προστατεύεται η ζωή και η υγεία του εργαζομένου (άρθρο 662 Α.Κ.), δεν μπορεί να αξιώσει τη συνέχιση της απασχολήσεως του ασθενούντος εργαζομένου και αν δεν τον θέσει εκτός υπηρεσίας, παρότι γνωρίζει την εκδήλωση της νόσου, οι συνθήκες παροχής της εργασίας του καθίστανται εξαιρετικές και ασυνήθιστα δυσμενείς, προσλαμβάνοντας έτσι τον χαρακτήρα του βίαιου συμβάντος (Ολ.

Α.Π. 937/1975, Α.Π. 226/2016, 1424/2015).

3. Στην προκείμενη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφασή του το εφετείο δέχθηκε, κατά το μέρος που ενδιαφέρει τον αναιρετικό έλεγχο, τα εξής: "Η ενάγουσα [ήδη αναιρεσείουσα] προσλήφθηκε στις 10-1-2000 από την εναγομένη [ήδη αναιρεσίβλητη], που είναι ανώνυμη βιομηχανική και εμπορική εταιρία με αντικείμενο το λιανικό εμπόριο κυρίως ειδών ένδυσης, υπόδησης, καλλυντικών, λευκών ειδών και προϊόντων τροφίμων και τότε έφερε την επωνυμία "...", διατηρεί δε υποκαταστήματα σε αρκετές πόλεις της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων και στην πόλη των Τρικάλων, με την με ίδια ημερομηνία σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου μερικής απασχόλησης, προκειμένου να εργαστεί για χρονικό διάστημα δύο (2) μηνών με την ιδιότητα του εμποροϋπαλλήλου στο υποκατάστημα των Τρικάλων.

Η σύμβαση ανανεώθηκε με τους ίδιους όρους στις 10-3-2000 για χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών και μετά τη λήξη της συμφωνήθηκε μεταξύ των ανωτέρω με το από 10-7-2000 παράρτημα σύμβασης εργασίας, η μετατροπή της από μερική σε πλήρη απασχόληση. Το κατάστημα των Τρικάλων αποτελείται από ισόγειο εμβαδού 600 τ.μ. περίπου, υπόγειο εμβαδού 200 τ.μ.

περίπου και πατάρι εμβαδού 300 τ.μ. περίπου, η δε πρόσβαση στα διαφορετικά επίπεδα γίνεται μόνο με κλίμακα (σκάλα), καθώς δεν υπάρχει ανελκυστήρας. Στα καθήκοντα της ενάγουσας, όπως και των λοιπών εργαζομένων, συμπεριλαμβανόταν η παραλαβή και μεταφορά κιβωτίων με εμπορεύματα για τον ανεφοδιασμό του καταστήματος, που γινόταν κατά μέσο όρο μία φορά την εβδομάδα, ο δε εφοδιασμός με εμπόρευμα καλλυντικών μία φορά το μήνα.

Η μεταφορά των εμπορευμάτων γινόταν από την είσοδο του καταστήματος προς τους αποθηκευτικούς χώρους, στο υπόγειο και στο πατάρι του καταστήματος. Επίσης στα καθήκοντα αυτών συμπεριλαμβανόταν και η αλλαγή διακόσμησης κατά εποχή με τη μεταφορά των επίπλων έκθεσης και των εμπορευμάτων, εκ των οποίων κάποια ήταν τροχήλατα και άλλα σταθερά.

Περιστασιακά και σε έκτακτη ανάγκη η ενάγουσα, όπως και οι λοιποί εργαζόμενοι, καθάριζαν κάποιους χώρους του καταστήματος, όπως τα δοκιμαστήρια μετά τη χρήση τους από μεγάλο αριθμό πελατών ή σε περίπτωση νερών της βροχής, χωρίς αυτή η απασχόλησή τους όμως να αποτελεί τακτική εργασιακή υποχρέωσή τους...

Στις 25 Οκτωβρίου 2001 η ενάγουσα κατά τη διάρκεια της εργασίας της αισθάνθηκε έντονους οσφυϊκούς πόνους, από τους οποίους δεν μπορούσε να κινηθεί και μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Τρικάλων. Η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι στο ανωτέρω νοσοκομείο υποβλήθηκε σε σειρά κλινικών και εργαστηριακών εξετάσεων και ο ορθοπεδικός ιατρός διαπίστωσε ότι είχε υποστεί κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου συνεπεία άρσης μεγάλου βάρους, τραυματικής αιτιολογίας, της συνέστησε να λάβει φαρμακευτική αγωγή και να μείνει σε ακινησία, μόλις δε η κατάστασή της το επέτρεπε να ακολουθήσει πρόγραμμα φυσιοθεραπειών, πλην όμως προς απόδειξη του ισχυρισμού της αυτού δεν προσκομίζει ούτε επικαλείται σχετικό πιστοποιητικό ή ιατρική γνωμάτευση του ιατρού του ανωτέρω νοσηλευτικού ιδρύματος.

Ούτε δε το ανωτέρω συμβάν δηλώθηκε από την ενάγουσα ή από τους νοσοκομειακούς ιατρούς ως εργατικό ατύχημα. Προσκομίζεται όμως η από 25-10-2001 ιατρική γνωμάτευση του ορθοπεδικού χειρουργού Β. Κ., με την οποία βεβαιώνεται ότι η ενάγουσα την ίδια ημέρα του συμβάντος (25-10-2001) προσήλθε στο ιατρείο του για εξέταση με εικόνα εντονότατης οξείας οσφυοϊσχυαλγίας μετά από αναφερόμενη άρση βάρους κατά τη διάρκεια της εργασίας της.

Επίσης αναφέρεται ότι από την κλινική εξέταση διαπιστώθηκαν ανταλγική πρόσθια κάμψη της οσφύος με περιορισμό των στροφικών κινήσεων και της πρόσθιας κάμψης/έκτασης της ΘΜΣΣ-ΟΜΣΣ, έντονο άλγος κατά την ψηλάφηση της κατωτέρας μοίρας της ΟΜΣΣ, θετικό σημείο Laseque άμφω στις 30 μοίρες, αιμωδίες και μειωμένη μυϊκή ισχύς στην κατανομή της Ο5 ρίζας ιδιαίτερα αριστερά.

Τέλος αναφέρεται ότι λόγω της τραυματικής αιτιολογίας της νόσου παραπέμφθηκε η ασθενής, μετά τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής με αναλγητικό και αντιφλεγμονώδες, κατ’ αρχάς για ακτινολογικό έλεγχο. Η ενάγουσα υποβλήθηκε σε ακτινολογικό έλεγχο και σε αξονική τομογραφία, όπως προκύπτει από την από 30-10-2001 γνωμάτευση του ιατρού ακτινολόγου Ι.

Ν. Δ. (Ιατρικό Κέντρο … ), στην οποία, μεταξύ των αναφερομένων ευρημάτων που εκτίθενται με εξειδικευμένη ιατρική ορολογία, αναφέρεται ότι παρατηρούνται ήπιες εκφυλιστικού τύπου αλλοιώσεις των μικρών αποφυσιακών συναρθρώσεων καθώς και πάχυνση των ωχρών συνδέσμων και ότι κατά το διάστημα Ο4-Ο5 παρατηρείται μεγάλου μεγέθους κεντρική κήλη του μ.

δίσκου, η οποία φαίνεται να προβάλει κυρίως προς τα ΔΕ και να προκαλεί έντονα πιεστικά φαινόμενα επί της πρόσθιας επιφάνειας του μηνιγγικού σάκου και επί αμφοτέρων των Ο4 νωτιαίων ριζών, ιδία όμως της Ο4 ΔΕ νωτιαίας ρίζας. Από την 25η Οκτωβρίου 2001 έλαβε αναρρωτική άδεια και στις 30-11-2001 εισήχθη στην Ορθοπεδική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας, όπου νοσηλεύτηκε επί είκοσι ημέρες και ακολούθως νοσηλεύτηκε από 21-1-2002 έως 8-2-2002, από 1-4-2002 έως 11-4-2002 και από 5-6-2002 έως 7-6-2002, όπως τούτα προκύπτουν από το προσκομιζόμενο φύλλο επιδομάτων ασθενείας του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Στην από 7-12-2001 βεβαίωση του διευθυντή της Ορθοπεδικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας Κ. Μ. βεβαιώνεται ότι η ενάγουσα πάσχει από αδυναμία (δε) κάτω άκρου με αιφνίδια έναρξη και χρήζει μαγνητικής τομογραφίας Σ.Σ. και εγκεφάλου. Στις 27-6-2002 η ενάγουσα υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία στην Μονάδα Μαγνητικής Τομογραφίας του Περιφερειακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας, με ευρήματα: 1.

Εκφύλιση, ρήξη του ινώδους δακτυλίου και κεντρικοπλαγία αμφοτεροπλευρή ιδία δεξιά, παρατήρηση κήλης στο δίσκο Ο4-Ο5 με πιεστικά φαινόμενα επί του μηνιγγικού σάκου και μικρού βαθμού στένωση των πλαγίων, 2. Μικρή οπίσθια κεντρική κήλη του δίσκου Ο5-δ1 χωρίς πιεστικά ή στενωτικά φαινόμενα, 3. Ο νωτιαίος μυελός από Θ3 της ΟΙ απεικονίζεται με φυσιολογικής έντασης σήμα και 4.

Ο μυελός των οστών από Θ3 της Ι2 απεικονίζεται εντός του φυσιολογικού. Στις 22-7-2002 η ενάγουσα εισήχθη στην Ορθοπεδική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας με σύμπτωμα σπονδυλοδισκίτιδα και υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση δισκεκτομής-πεταλεκτομής Ο4-Ο5, εξήλθε στις 26-7-2002 και της συστήθηκε επανεξέταση σε συνεννόηση με το θεράποντα ιατρό (14-8-2002), φαρμακευτική αγωγή, χρήση ζώνης οσφύος και της χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια σαράντα πέντε...

ημερών (βλ. σχετ. έκθεση του διευθυντή της κλινικής Κ. Μ.). Η ενάγουσα μετά από πλήρη αποθεραπεία επανήλθε στην εργασία της το μήνα Απρίλιο του έτους 2003, απασχολούμενη αρχικά με μερική (τετράωρη) ημερήσια απασχόληση και μετά την παρέλευση έξι... μηνών, ύστερα από δικό της αίτημα, με πλήρη απασχόληση. Το μήνα Οκτώβριο του έτους 2005 της ανατέθηκαν διοικητικά καθήκοντα, καθόσον ορίστηκε υπεύθυνη λειτουργίας του καταστήματος.

Το μήνα Ιούνιο του έτους 2008 η ενάγουσα, επειδή είχε αρχίσει να έχει έντονες ενοχλήσεις στη σπονδυλική στήλη όπως η ίδια ισχυρίζεται, χωρίς όμως ο ισχυρισμός της αυτός να αποδεικνύεται από ιατρικά έγγραφα είτε γνωμάτευση ιατρού είτε από το φύλλο του βιβλιαρίου της, από το οποίο να προκύπτει στο διάστημα αυτό επίσκεψή της σε ιατρό ορθοπεδικό, ξεκίνησε την αναζήτηση άλλης θέσης εργασίας και αφού στις 4-10-2008 παραιτήθηκε από την εργασιακή της σχέση με την εναγομένη.

στις 6-10-2008 ξεκίνησε να εργάζεται στην εταιρία "... Α.Ε." στη Λάρισα, όπου, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, οι εργασιακές συνθήκες ήταν πολύ καλύτερες και δεν καταπονούνταν, οπότε και επήλθε άμβλυνση των συμπτωμάτων, η δε κατάστασή της έβαινε βελτιούμενη. Ωστόσο όμως μετά την πάροδο χρονικού διαστήματος οκτώ μηνών και δη το Μάιο του 2009, όπως η ίδια ισχυρίζεται, οι πόνοι στη σπονδυλική της στήλη έγιναν οξύτατοι και συνεχείς, με συμπτώματα μυϊκής αδυναμίας του δεξιού τρικεφάλου μυός και επίμονη αυχεναλγία και ζάλη, οπότε στις 18 Μαΐου 2009 αναγκάστηκε να αποχωρήσει από τη νέα εργασιακή της θέση.

Στις 17-12- 2009 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση (πρόσθια αυχενική μικροδισκεκτομή και μικροοστεοφυτεκτομή, αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και στα δύο επίπεδα και δυναμική σπονδυλοδεσία των δύο διαστημάτων με την τοποθέτηση κινητών δίσκων και στα δύο επίπεδα (βλ. σχετ. την από 31-10-2011 ιατρική γνωμάτευση του νευροχειρουργού Χ.

Α. του ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης). Επίσης από το.... .../21-9-2009 έγγραφο της Ορθοπεδικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας προκύπτουν οι ημερομηνίες νοσηλείας της στην ανωτέρω κλινική και ότι πάσχει από νόσο εκφυλισμένου δίσκου και δεν μπορεί να κάνει χειρωνακτική εργασία λόγω συχνών κρίσεων οσφυοϊσχυαλγίας και μόνιμης αισθητικοκινητικότητας βλάβης.

Ίδιο περιεχόμενο έχει και η από 3-11-2011 βεβαίωση του ιατρού Κ. Μ. της Ορθοπεδικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας, ότι δηλαδή η ενάγουσα πάσχει από χρόνια χαμηλή οσφυαλγία επί εδάφους εκφυλιστικής δισκοαρθροπάθειας Ο3-Ο4 και Ο4-Ο5, δεν δύναται να ορθοστατεί και να συμμετέχει σε βαρειές χειρωνακτικές εργασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς και ότι προγραμματίζεται σπονδυλοδεσία σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ταυτόσημο περιεχόμενο έχει και η... ...26-5-2011 ιατρική βεβαίωση-γνωμάτευση του ορθοπεδικού ιατρού Ι. Γ. του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων. Επίσης, όπως προκύπτει από την από 29-10-2012 ιατρική γνωμάτευση του διευθυντή της νευροχειρουργικής κλινικής του 424 Γ.Σ.Ν.Ε. Π. Τ., η ενάγουσα στις 8-2-2012 υποβλήθηκε σε χειρουργική πλήρη αποσυμπίεση Ο4, Ο5, Ι1 ριζών άμφω, σταθεροποίηση της ΟΜΣΣ και τοποθέτηση διαυχενικών βιδών στους σπονδύλους, με διαπιστωμένη εντονότατη παθολογική κινητικότητα ιδίως των σπονδύλων Ο3, Ο4, Ο5, με εξαιρετική μετεγχειριτική πορεία, ενώ βεβαιώνεται ότι η ασθενής αδυνατεί να εργασθεί σε οποιαδήποτε εργασία για άγνωστο χρονικό διάστημα.

Από την από 31-5-2013 ιατρική γνωμάτευση του ιατρού αποκατάστασης του κέντρου αποκατάστασης "Αρωγή" προκύπτει ότι η ενάγουσα νοσηλεύτηκε από 16-2-2012 έως 5-3-2012 μετά από χειρουργείο σπονδυλοδεσίας στη Γενική Κλινική "..." και παρακολούθησε πρόγραμμα αποκατάστασης ως εξωτερική ασθενής και εν συνεχεία ως εσωτερική.

Επίσης από την... .../3-6-2013 ιατρική βεβαίωση-γνωμάτευση του ψυχιάτρου του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας Κ. Μ. προκύπτει ότι η ενάγουσα πάσχει από συναισθηματική διαταραχή καταθλιπτικού τύπου σε έδαφος σωματικής αναπηρίας με δυσχέρεια στη βάδιση και νευρογενή διαλείπουσα χωλότητα, παρακολουθείται και λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή χωρίς σημαντική βελτίωση και ότι η συννοσηρότητα αυτή αποτελεί ιδιαίτερα επιβαρυντικό παράγοντα με σημαντική αρνητική επίπτωση στη λειτουργικότητα της ασθενούς.

Με την... ...-10-2009 γνωμάτευση της Πρωτοβάθμιας Υγιειονομικής Επιτροπής του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων η ενάγουσα κρίθηκε ανάπηρη σε ποσοστό 80% και με το ίδιο ποσοστό κρίθηκε από την ίδια επιτροπή με την... 59/21-12-2010 γνωμάτευση. Τέλος με το από 30-10-2012 έγγραφο γνωστοποίησης αποτελέσματος πιστοποίησης αναπηρίας της Διοίκησης Διεύθυνσης Αναπηρίας και Ιατρικής της Εργασίας κρίθηκε ανάπηρη σε ποσοστό 67%.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η ενάγουσα αντιμετωπίζει ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα υγείας, όπως αυτό προεκτέθηκε, το είδος, η έκταση και η βαρύτητα του οποίου όμως, όπως και οι σημαντικές επιπτώσεις στη διαβίωσή της, δεν αμφισβητούνται. Ωστόσο όμως δεν αποδείχθηκε ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες παρείχε την εργασία της η ενάγουσα αποτέλεσαν την αφορμή για να αναπτυχθεί και να εκδηλωθεί η ασθένεια από την οποία πάσχει.

Ειδικότερα το έτος 2001 αυτή εκδήλωσε συμπτώματα της ασθένειάς της, αποδιδόμενα από την ίδια στα εργασιακά της καθήκοντα και συγκεκριμένα στη μετακίνηση σημαντικού βάρους κιβωτίου για την παραλαβή και αποθήκευση εμπορευμάτων, επικαλούμενη ότι μέχρι τότε ήταν απόλυτα υγιής, χωρίς όμως, προς απόδειξη του ισχυρισμού της αυτού, να προσκομίζει βιβλιάριο υγείας προ του έτους 2001, προκειμένου να διαπιστωθεί ότι σε προγενέστερο χρόνο δεν αντιμετώπιζε παρόμοιας φύσης προβλήματα.

Μετά όμως την υποβολή της σε χειρουργική επέμβαση και την ανάρρωσή της απ’ αυτή, επέστρεψε πλήρως αποθεραπευμένη το μήνα Απρίλιο 2003 στην εργασία της στο κατάστημα που διατηρεί η εναγομένη στην πόλη των Τρικάλων, όπου εργάσθηκε επί εξάμηνο με καθεστώς μερικής απασχόλησης και μετά από αίτημά της με πλήρη απασχόληση...

Από το μήνα Οκτώβριο του έτους 2005 ήταν υπεύθυνη λειτουργίας του καταστήματος με διοικητικά καθήκοντα και συνεπώς η ίδια ήταν υπεύθυνη για τον τρόπο παροχής της εργασίας της, αφού δεν υπήρχε άλλος επικεφαλής του καταστήματος που να την υποχρεώνει να παρέχει την εργασία της με το δικό του τρόπο. Ο ισχυρισμός της ότι υποχρεούταν σε ορθοστασία καθ’ όλη τη διάρκεια του ωραρίου της δεν ευσταθεί, καθόσον, πλην του ότι στο πατάρι υπήρχε τραπέζι με καθίσματα, τα οποία ως υπεύθυνη λειτουργίας μπορούσε να χρησιμοποιεί, είχε αγοράσει και η ίδια...

καρέκλα για το γραφείο της όπου μπορούσε να ξεκουράζεται. Από το χρόνο δε της επιστροφής της στην εργασία της έως και τον χρόνο της οικειοθελούς παραίτησής της εργαζόταν χωρίς να ανακύψει οποιοδήποτε πρόβλημα στην υγεία της σχετιζόμενο με την οσφυαλγία, πέραν των δύο ημερών άδειας που έλαβε λόγω πτώσης, από την οποία υπέστη κάκωση κεφαλής σύμφωνα με την... ...24-9-2004 γνωμάτευση της Α’ βάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του καταστήματος ΙΚΑ Τρικάλων.

Μάλιστα για το ανωτέρω χρονικό διάστημα, ήτοι από την επιστροφή της στην εργασία της τον Απρίλιο του 2003 μέχρι και την παραίτησή της απ’ αυτή, δεν προσκομίζεται οποιοδήποτε ιατρικής φύσης έγγραφο, από το οποίο να προκύπτει ότι επισκεπτόταν θεράποντα ιατρό για έλεγχο της κατάστασης της υγείας της ή ότι υποβλήθηκε σε εξετάσεις ή ότι επιβαρυνόταν η κατάστασή της ή ότι λάμβανε φαρμακευτική αγωγή, αλλά όλα αυτά ανάγονται στο έτος 2009 και εντεύθεν.

Άλλωστε μετά τη χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε το έτος 2002 δεν υπάρχει ιατρική σύσταση για αποφυγή χειρωνακτικής εργασίας η ορθοστασίας αλλά αντιθέτως καθίστανται αμφότερα ιατρικά απαγορευμένα από το έτος 2009 και μετά. Περαιτέρω, παρά τον ισχυρισμό της ενάγουσας ότι είχε προβεί επανειλημμένα στην έκφραση διαμαρτυριών προς τους εκπροσώπους της εναγομένης για τη φύση των καθηκόντων της και την επιβάρυνση της υγείας της εξ αυτού του λόγου (μεταφορές κιβωτίων χειρωνακτικά, μετακινήσεις επίπλων διακόσμησης και ορθοστασία), τούτο δεν αποδεικνύεται, αφού δεν απευθύνθηκε εγγράφως προς αυτούς, όπως είθισται στις εργασιακές σχέσεις με ανώνυμες εταιρείες του μεγέθους της εναγομένης, όπου αυτές (σχέσεις) είναι απρόσωπες.

Μάλιστα, ως υπεύθυνη λειτουργίας του καταστήματος από το έτος 2005, μπορούσε, εάν οι συνθήκες εργασίας ήταν ιδιαίτερα δυσχερείς γι’ αυτή όπως και για το λοιπό προσωπικό, όπως η ίδια ισχυρίζεται... να υποβάλει στην εναγομένη τις προτάσεις της για τη βελτίωση παροχής αυτών, όπως προβλέπεται από το άρθρο 11 του κανονισμού εργασίας της εναγομένης, όπου ορίζεται ότι οι εργαζόμενοι είναι αρμόδιοι να προτείνουν στους προϊσταμένους τους βελτιώσεις κάθε μορφής, τις οποίες η εταιρία ευχαρίστως θα μελετά και θα τους ενημερώνει για τη συνέχεια, όπως έπραξε και ο διάδοχος αυτής, υπεύθυνος λειτουργίας του καταστήματος και μάρτυρας ανταπόδειξης Γ.

Τ., ο οποίος βελτίωσε τον τρόπο μεταφοράς των εμπορευμάτων, με συνέπεια να μην επιβαρύνονται σωματικά οι εργαζόμενοι... Και ναι μεν ήταν γνωστό στην εναγομένη το πρόβλημα υγείας ορθοπεδικής φύσης αυτής, αφού από το έτος 2001 έως το έτος 2003 είχε λάβει αναρρωτικές άδειες για το λόγο αυτό, πλην όμως αυτή είχε επιστρέψει στη θέση εργασίας της πλήρως αποθεραπευμένη, όπως η ίδια ισχυρίζεται και στο αγωγικό της δικόγραφο, και στο διάστημα των πέντε ετών που ακολούθησαν μέχρι την αποχώρησή της δεν είχε εμφανίσει οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας που να σχετίζεται με την προηγούμενη κατάστασή της.

Κατά συνέπεια η εναγομένη δεν μπορούσε να γνωρίζει την ακριβή κατάσταση της υγείας της και συνακόλουθα το αν έχρηζε μετατροπής των συνθηκών εργασίας της και ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές, συνεκτιμωμένου και του γεγονότος ότι δεν έχει χωρήσει οποιαδήποτε καταγγελία και συνακόλουθα επιβολή ποινών οποιασδήποτε φύσης από τις αρμόδιες αρχές για παράβαση της εργατικής νομοθεσίας σε βάρος της εναγομένης.

Ακολούθως η ενάγουσα μετά από τον Οκτώβριο του έτους 2008 έως το Μάιο του έτους 2009 εργάστηκε σε άλλη εταιρία, στην οποία αναφέρει ότι οι εργασιακές συνθήκες ήταν καλύτερες, χωρίς όμως να προσδιορίζει τη διαφοροποίησή τους από τις συνθήκες εργασίας της στην εναγομένη. Επίσης ισχυρίζεται ότι στη νέα εργασία της τα συμπτώματα είχαν αμβλυνθεί και θεωρούσε ότι η κατάστασή της έβαινε βελτιωτικά και ότι το μήνα Μάιο του έτους 2009 εμφάνισε συμπτωματολογία με έντονους πόνους και μυϊκή αδυναμία.

Τα συμπτώματα όμως αυτά δεν μπορούν να συνδεθούν αιτιωδώς με τις συνθήκες εργασίας της στην εναγομένη, καθόσον είναι χρονικά απομακρυσμένα και επήλθε ραγδαία επιδείνωση της υγείας της περίπου επτά μήνες μετά την αποχώρησή της από αυτή. Επομένως η επιδείνωση της υγείας της και η επελθούσα αναπηρία δεν δύναται να θεωρηθεί ως απότοκος εργατικού ατυχήματος, υπό την έννοια ότι επήλθε εξ αφορμής της εργασίας της και ως άμεση συνέπεια της εκτέλεσης αυτής, αιτιωδώς συνδεόμενη με την εργασία και ειδικότερα ότι μετά την εκδήλωση της νόσου της εργαζομένη, εξακολούθησε η απασχόλησή της υπό τις ίδιες συνθήκες εργασίας, με αποτέλεσμα την επιδείνωσή της, ώστε να ανακύπτει ζήτημα μετατροπής των συνθηκών παροχής της εργασίας σε εξαιρετικά και ασυνήθιστα δυσμενείς με την πρόσδοση σε αυτές χαρακτήρα βίαιου συμβάντος, διότι ο εργοδότης, ο οποίος οφείλει να ρυθμίζει τα της εργασίας κατά τρόπο ώστε να προστατεύεται η ζωή και η υγεία του εργαζόμενου, εξακολούθησε να εμμένει στην αξίωσή του απασχόλησης του μισθωτού υπό τις ίδιες συνθήκες, οι οποίες λόγω της νόσου του τελευταίου καθίστανται ιδιαίτερα δυσχερείς.

Κατ’ ακολουθία τούτων η ενάγουσα δεν δικαιούται χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης εκ της αιτίας αυτής, ως αιτείται με την αγωγή της". Με βάση αυτές τις παραδοχές το εφετείο απέρριψε την έφεση της ενάγουσας κατά της αποφάσεως του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, με την οποία είχε επίσης απορριφθεί η αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Έτσι που έκρινε το εφετείο στέρησε την προσβαλλόμενη απόφασή του νόμιμης βάσεως αφού διέλαβε σ’ αυτήν αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο ζήτημα της παραλείψεως της εναγομένης να μεταβάλει τις συνθήκες εργασίας της ενάγουσας μετά τη γνωστοποίηση σ’ αυτήν του προβλήματος υγείας της, το οποίο κατά τις ίδιες παραδοχές παρουσιάσθηκε για πρώτη φορά στις 25-10-2001 στο χώρο εργασίας της.

Ειδικότερα είναι αντιφατικές οι αιτιολογίες: "Και ναι μεν ήταν γνωστό στην εναγομένη το πρόβλημα υγείας ορθοπεδικής φύσης αυτής, αφού από το έτος 2001 έως το έτος 2003 είχε λάβει αναρρωτικές άδειες για το λόγο αυτό, πλην όμως αυτή είχε επιστρέψει στη θέση εργασίας της πλήρως αποθεραπευμένη, όπως η ίδια ισχυρίζεται και στο αγωγικό της δικόγραφο και στο διάστημα των πέντε ετών που ακολούθησαν μέχρι την αποχώρησή της δεν είχε εμφανίσει οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας που να σχετίζεται με την προηγούμενη κατάστασή της.

Κατά συνέπεια η εναγομένη δεν μπορούσε να γνωρίζει την ακριβή κατάσταση της υγείας της και συνακόλουθα το αν έχρηζε μετατροπής των συνθηκών εργασίας της και ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές, συνεκτιμωμένου και του γεγονότος ότι δεν έχει χωρήσει οποιαδήποτε καταγγελία και συνακόλουθα επιβολή ποινών οποιασδήποτε φύσης από τις αρμόδιες αρχές για παράβαση της εργατικής νομοθεσίας σε βάρος της εναγομένης", αφού με αυτές αφενός μεν γίνεται δεκτό ότι η εναγομένη γνώριζε ότι η ενάγουσα παρουσίαζε πρόβλημα υγείας ορθοπεδικής φύσεως και ότι κατά τα έτη 2001 έως 2003 ελάμβανε αναρρωτικές άδειες για το λόγο αυτό, αφετέρου δε ότι η εναγομένη δεν γνώριζε την ακριβή κατάσταση της υγείας της ενάγουσας και συνακόλουθα αν αυτή έχρηζε μετατροπής των συνθηκών εργασίας της, οι οποίες με βάση τις ίδιες παραδοχές περιλάμβαναν μεταφορά εμπορευμάτων και επίπλων μέσα σε κατάστημα που εκτεινόταν σε τρία επίπεδα (ισόγειο, υπόγειο και πατάρι) και δεν διέθετε ανελκυστήρα.

Επομένως ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., είναι βάσιμος.

4. Ενόψει όλων αυτών πρέπει, κατά παραδοχή του προαναφερθέντος (πέμπτου) λόγου αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση ως προς την πρώτη αναιρεσίβλητη, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αυτής και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου από άλλο δικαστή είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.). Τέλος πρέπει να καταδικασθεί η πρώτη αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 5-6-2015 αίτηση για αναίρεση της 58/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Λαρίσης κατά το μέρος που στρέφεται κατά της δεύτερης αναιρεσίβλητης.

Συμψηφίζει στο σύνολό της τη μεταξύ της αναιρεσείουσας και της δεύτερης αναιρεσίβλητης δικαστική δαπάνη.

Αναιρεί την ανωτέρω απόφαση ως προς την πρώτη αναιρεσίβλητη.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Καταδικάζει την πρώτη αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Μαΐου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Απριλίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ