V CNP 88/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 88/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi R. K. i M. K.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 17 maja 2011 r.,

w sprawie z powództwa Gminy G. - Zakładu Mienia Komunalnego w G.

przeciwko R. K. i M. K.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 maja 2012 r.,

odrzuca skargę i zasądza od R. K. i M. K. solidarnie na rzecz

Gminy G. - Zakładu Mienia Komunalnego w G. 1200 (tysiąc

dwieście) zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r. Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu

Rejonowego, którym oddalono powództwo, w ten sposób, że zasądził od

pozwanych solidarnie na rzecz powódki 17 601,91 zł z ustawowymi odsetkami i

orzekł o kosztach procesu za obie instancje.

Od wyroku Sądu drugiej instancji pozwani wnieśli skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) jest - podobnie jak skarga kasacyjna - środkiem

prawnym sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze są

związane nie tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa,

ale wynikają także z potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych.

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego

została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu

prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności

orzeczenia z prawem.

Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być

spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniające któregokolwiek

z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym

dla usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia.

Każde z tych wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. – na co Sąd

Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być

zatem

spełnione

niezależnie

od

innych

wymagań

(por.

postanowienia

Sąd Najwyższego: z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05 i z dnia 18 stycznia 2006 r.,

III CNP 21/05 niepubl.).

Należące

do

wymagań

konstrukcyjnych

skargi

uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, pozostaje w związku z tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia - zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c.,

odczytywanym łącznie z art. 4171 § 2 k.c. - przysługuje tylko wtedy, gdy przez

wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie została

wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, to skarga

nie przysługuje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r.,

III CNP 5/05, niepubl. oraz z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006,

nr 1, poz. 16). Użyty w art. 4241 § 1 i w art. 4245 § 1 pkt 4 tryb dokonany nakazuje

przyjąć, że chodzi o szkodę, która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną,

zagrażającą w przyszłości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31

stycznia

2006

r.,

IV

CNP

38/05,

OSNC

2006,

nr

7-8,

poz.

141).

Składając w skardze oświadczenie o jej wystąpieniu, skarżący powinien wykazać

rodzaj i rozmiar szkody, czas jej powstania oraz związek przyczynowy między

wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia (verba legis: spowodowanej przez

wydanie orzeczenia) (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia

2005 r., III CNP 4/05 i z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05).

Szkodą w rozumieniu art. 4241 § 1 pkt 4 k.p.c. jest tylko taka szkoda, która została

spowodowana wydaniem orzeczenia. Dlatego tak rozumianej szkody nie stanowią

koszty poniesione przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 28 listopada 2006 r., III CNP 46/06, niepubl., z dnia

27 lipca 2006 r. II BP 11/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 223 oraz z dnia 25 maja

2007 r., III CNP 30/07, niepubl.).

Przepis art. 4241 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. W uzasadnieniu

postanowienia z dnia 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06 (OSNC 2006, nr 6, poz. 110)

Sąd Najwyższy zauważył, że uprawdopodobnienie występuje w wielu przepisach

Kodeksu postępowania cywilnego (art. 50, 162 § 2, art. 243, 730 1), jednakże

w żadnym z nich nie zostało określone. Jedynie przepis art. 243 k.p.c. stanowi,

że zachowanie

szczegółowych

przepisów

o

postępowaniu

dowodowym

nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast

dowodu.

Wypowiadając

się

we

wcześniejszych

orzeczeniach

w

kwestii

uprawdopodobnienia, Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd może uznać jakieś

twierdzenie za uprawdopodobnione tylko wtedy, gdy nabierze przekonania,

iż prawdopodobnie tak właśnie było lub jest. Strony w celu uprawdopodobnienia

mogą posługiwać się zarówno środkami właściwymi dla zwykłego postępowania

dowodowego (np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych),

jak i środkami nieuznawanymi przez Kodeks postępowania cywilnego za dowody

(np. pisemne oświadczenia osób trzecich, surogaty dokumentów czy tzw. opinie

prywatne). Samo twierdzenie strony, że wystąpiła szkoda nie wystarcza do

uwiarygodnienia wystąpienia szkody i wywołania u sędziego przekonania o jej

wystąpieniu. Spełnienie przewidzianej w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki

uprawdopodobnienia szkody wymaga, aby skarżący powołał w skardze nie tylko

wszystkie

znane

mu fakty,

świadczące

orzeczeniem

a

spowodowanymi

jego

korzyściami,

ale

także

dowody

wskazał

o

związku

wydaniem

lub

między zaskarżonym

stratami

co

lub

najmniej

ich

utraconymi

surogaty,

uwiarygodniające twierdzenie wyrządzenia szkody (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CPN 23/03, niepubl.).

Wprawdzie skarżący zamieścili w skardze zawarty w oddzielnym punkcie wywód

dotyczący

uprawdopodobnienia

szkody,

spowodowanej

przez

wydanie

zaskarżonego postanowienia, jednakże nie odpowiada on wyżej przedstawionym

wymaganiom. Przede wszystkim oświadczenie skarżących, że zaskarżone

postanowienie spowodowało szkodę jest oparte tylko na ich twierdzeniu, bez

wskazania środków w postaci dowodów lub ich surogatów pozwalających Sądowi

stwierdzić

wiarygodność

wystąpienia

szkody.

Ponadto

z

ogólnikowego

stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie spowodowało „szkodę w postaci

konieczności spełnienia nieudowodnionego co do wysokości roszczenia” nie wynika

rozmiar i rodzaj szkody, czas jej powstania i związek przyczynowy między

wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia. W tej sytuacji należało uznać,

że skarga nie spełnia wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że obciążający skarżącego

obowiązek wykazania, iż wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze

innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe oznacza przeprowadzenie

prawniczej

analizy

przepisów

dotyczących

środków

prawnych,

których

zastosowanie jest niedopuszczalne lub które z innych przyczyn nie mogły odnieść

skutku. Zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący musi „wykazać” (a więc nie

„wskazać”, „przytoczyć”

czy „uwiarygodnić”),

że

wzruszenie

zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę kasacyjną czy skargę o wznowienie

postępowania, ale także o inne środki prawne pozwalające na zmianę lub uchylenie

orzeczenia, ewentualnie służące pozbawieniu lub ograniczeniu wykonalności

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 stycznia 2006 r., III CZP 23/05,

OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140, z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZP 57/06 niepubl.).

Tymczasem

pozwani

poprzestali

na

stwierdzeniu,

że

wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe, gdyż „brak ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowienie

postępowania, zaskarżony wyrok z uwagi na zakres zaskarżenia nie podlega

wzruszeniu

skargą

kasacyjną,

nie

może

też

w

trybie

powództwa

przeciwegzekucyjnego zostać pozbawiony wykonalności”. Okoliczności powołane

przez skarżących nie mogą zatem być uznane za spełniające wymaganie

przewidziane w art. 4241 § 1 pkt 5 k.p.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 4248 § 1 k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 391 § 1, art. 398 21

i art. 42412 k.p.c.