V CNP 84/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 84/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi T. P.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 6 kwietnia 2011 r.,

w sprawie z powództwa T. P.

przeciwko A. P.

o obniżenie alimentów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 maja 2012 r.,

odrzuca skargę i oddala wniosek A. P. o zwrot kosztów

postępowania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu

Rejowego, którym obniżono alimenty z 3 500 zł do 500 zł miesięcznie, w ten

sposób, że alimenty obniżył do 2000 zł miesięcznie i orzekł o kosztach procesu za

obie instancje.

Od wyroku Sądu drugiej instancji powód wniósł skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) jest – podobnie jak skarga kasacyjna – środkiem

prawnym sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze są

związane nie tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa, ale

wynikają także z potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych.

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego

została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu

prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności

orzeczenia z prawem.

Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być

spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniające któregokolwiek

z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym

dla usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia. Każde

z tych wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. – na co Sąd Najwyższy

wielokrotnie zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być zatem

spełnione niezależnie od innych wymagań (por. postanowienia Sąd Najwyższego:

z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05 i z dnia 18 stycznia III CNP 21/05 niepubl.).

Należące

do

wymagań

konstrukcyjnych

skargi

uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, pozostaje w związku z tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia – zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c.,

odczytywanym łącznie z art. 4171 § 2 k.c. – przysługuje tylko wtedy, gdy przez

wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie została

wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, to skarga nie

przysługuje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r.,

III CNP 5/05, niepubl. oraz z dnia 11 sierpnia 2005, III CNP 4/05, OSNC 2006,

nr 1, poz. 16). Użyty w art. 4241 § 1 i w art. 4245 § 1 pkt 4 tryb dokonany nakazuje

przyjąć, że chodzi o szkodę, która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną,

zagrażającą w przyszłości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141). Składając

w skardze oświadczenie o jej wystąpieniu, skarżący powinien wykazać rodzaj

i rozmiar szkody, czas jej powstania oraz związek przyczynowy między

wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia (verba legis: spowodowanej przez

wydanie orzeczenia) (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia

2005 r., III CNP 4/05 i z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05).

Przepis art. 4241 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Strony w tym

celu

mogą

posługiwać

się

zarówno

środkami

właściwymi

dla

zwykłego

postępowania dowodowego (np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami

biegłych), jak i środkami nieuznawanymi przez Kodeks postępowania cywilnego za

dowody (np. pisemne oświadczenia osób trzecich, surogaty dokumentów czy tzw.

opinie prywatne). Samo twierdzenie strony, że wystąpiła szkoda nie wystarcza do

uwiarygodnienia wystąpienia szkody i wywołania u sędziego przekonania o jej

wystąpieniu. Spełnienie przewidzianej w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki

uprawdopodobnienia szkody wymaga, aby skarżący powołał w skardze nie tylko

wszystkie

znane mu fakty,

orzeczeniem

a

świadczące

spowodowanymi

jego

o

związku

wydaniem

między zaskarżonym

stratami

lub

utraconymi

korzyściami,

ale

także

wskazał

dowody

lub

co

najmniej

ich

surogaty,

uwiarygodniające twierdzenie wyrządzenia szkody (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CPN 23/03, OSNC 2006, nr 6, poz. 110).

Tymczasem

uprawdopodobnienia

zamieszczony

szkody

nie

w

odpowiada

skardze

wywód

dotyczący

przedstawionym

wymaganiom.

Skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że „na skutek wydania zaskarżonego

wyroku zostały zasądzone alimenty przekraczające zarobkowe i majątkowe

możliwości zobowiązanego oraz zmierzające do jego nadmiernego pokrzywdzenia

oraz doprowadzenia go oraz jego najbliższych do ubóstwa”. Nie określił natomiast

rozmiaru (wysokości) szkody. Nie przedstawił też dowodów lub innych środków

świadczących o powstaniu szkody. Zawarte w skardze uprawdopodobnienie szkody

spowodowanej wydaniem zaskarżonego orzeczenia nie może być zatem uznane za

spełniające wymaganie przewidziane w art. 4255 § 1 pkt 4 k.p.c.

Do wymagań konstrukcyjnych skargi należy także wykazanie, że wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ten obciążający skarżącego

obowiązek oznacza przeprowadzenie prawniczej analizy przepisów dotyczących

środków prawnych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub które z innych

przyczyn nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący

musi „wykazać” (a więc nie „wskazać”, „przytoczyć” czy „uwiarygodnić”), że

wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było

i nie jest możliwe. Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę kasacyjną czy skargę

o wznowienie postępowania, ale także o inne środki prawne pozwalające na

zmianę

lub

uchylenie

orzeczenia,

ewentualnie

służące

pozbawieniu

lub

ograniczeniu wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140). Skarżący

poprzestał natomiast na stwierdzeniu, że „wzruszenie zaskarżonego orzeczenia

w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, gdyż zgodnie

z przepisami k.p.c., skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawie alimentów”.

Okoliczności powołane przez skarżącego nie mogą zatem być uznane za

spełniające wymaganie przewidziane w art. 4241 § 1 pkt 5 k.p.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 4248 § 1 k.p.c.). Wniosek A. P. o zasądzenie kosztów

postępowania skargowego podlegał oddaleniu, albowiem odpowiedź na skargę

została wniesiona po upływie terminu przewidzianego w art. 3987 § 1 k.p.c.

w związku z art. 42412 k.p.c. Zgodnie zaś z orzecznictwem nie podlega

uwzględnieniu wniosek o zasądzenie koszów postępowania skargowego zawarty

w odpowiedzi na skargę złożonej po upływie dwutygodniowego terminu (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I CKN 926/02, MoP 2002,

nr 19, s. 868).