V CNP 83/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 83/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi Fundacji "G. " we W.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 14 kwietnia 2011 r.,

w sprawie z powództwa Fundacji "G. " we W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta J.

o ustalenie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 maja 2012 r.,

odrzuca skargę i zasądza od Fundacji "G. " we W. na rzecz

Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 1800

(tysiąc osiemset) zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki

od wyroku Sądu Rejonowego o zmianę stawki procentowej rocznej opłaty z tytułu

użytkowania wieczystego i orzekł o kosztach postępowania odwoławczego.

Od wyroku Sądu drugiej instancji powódka wniosła skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) jest – podobnie jak skarga kasacyjna – środkiem

prawnym sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze

są związane nie tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa,

ale wynikają także z potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych.

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego

została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu

prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków prawnych nie było i nie jest możliwe oraz wniosek o stwierdzenia

niezgodności orzeczenia z prawem.

Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być

spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniające któregokolwiek

z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym

dla usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia.

Każde z tych wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. – na co Sąd

Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być

zatem spełnione niezależnie od innych wymagań (por. postanowienia Sąd

Najwyższego: z dnia 20 lipca 2005 r., IV CMP 1/05 i z dnia 18 stycznia III CNP

21/05 niepubl.).

Przepis art. 4245 § 1 k.p.c. wyraźnie odróżnia podstawy skargi oraz ich

uzasadnienie (pkt 2) od wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne (pkt 3). Postawienie przez prawodawcę jako dwu

odrębnych wymagań przytoczenia podstaw i ich uzasadnienia oraz wskazania

przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodnie było – jak wyjaśnił

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05 (OSNC

z 2006 r. Nr 7-8, poz. 140) – zabiegiem w pełni świadomym i uzasadnionym.

Spełnienie wymagania określonego w art. 4255 § 1 pkt 3 k.p.c. polega na

wskazaniu konkretnego przepisu prawa, tj. numeru artykułu (paragrafu, ustępu),

oraz aktu prawnego z podaniem miejsca publikacji, ewentualnie jego „wersji”, jeżeli

był nowelizowany. Tymczasem skarżąca wymaganie wskazania przepisu, z którym

zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem ograniczyła, odwołując się do

podstaw skargi, do stwierdzeń, że zaskarżony wyrok jest niezgodny „z szeregiem

ww. przepisów” lub „licznymi ww. przepisami”. W tej sytuacji należało uznać,

że skarga nie spełnia wymagania przewidzianego w art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.,

ponieważ

przytoczone

ogólnikowe

odesłanie

do

przepisów

wskazanych

w podstawach skargi nie czyni zadość temu wymaganiu.

Do wymagań konstrukcyjnych skargi należy także wykazanie, że wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ten obciążający skarżącego

obowiązek oznacza przeprowadzenie prawniczej analizy przepisów dotyczących

środków prawnych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub które z innych

przyczyn nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący

musi „wykazać” (a więc nie „wskazać”, „przytoczyć” czy „uwiarygodnić”),

że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę kasacyjną czy

skargę o wznowienie postępowania, ale także o inne środki prawne pozwalające

na zmianę lub uchylenie orzeczenia, ewentualnie służące pozbawieniu lub

ograniczeniu wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia

2006

r.,

III

CNP

23/05,

OSNC

2006,

nr

7-8,

poz.

140).

Skarżąca poprzestała natomiast na stwierdzeniu, że: „Nie jest dopuszczalna

kasacja od wyroku ze względu na zbyt niską wartość przedmiotu sporu.

Nie zachodzi nadto żadna z określonych w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego przyczyn (podstaw) do wniesienia skargi o wznowienie postępowania

w przedmiotowej sprawie.” Okoliczności powołane przez skarżącą nie mogą zatem

być uznane za spełniające wymaganie przewidziane w art. 424 1 § 1 pkt 5 k.p.c.

Należące

do

wymagań

konstrukcyjnych

skargi

uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, pozostaje w związku z tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia – zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c.,

odczytywanym łącznie z art. 4171 § 2 k.c. – przysługuje tylko wtedy, gdy przez

wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie została

wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, to skarga nie

przysługuje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r.,

III CNP 5/05, niepubl. oraz z dnia 11 sierpnia 2005, III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1,

poz. 16). Użyty w art. 4241 § 1 i w art. 4245 § 1 pkt 4 tryb dokonany nakazuje

przyjąć, że chodzi o szkodę, która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną,

zagrażającą w przyszłości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia

2006

r., IV

CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7-8,

poz.

141).

Składając w skardze oświadczenie o jej wystąpieniu, skarżący powinien wykazać

rodzaj i rozmiar szkody, czas jej powstania oraz związek przyczynowy między

wystąpieniem szkody a wydaniem orzeczenia (verba legis: spowodowanej przez

wydanie orzeczenia) (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia

2005 r., III CNP 4/05 i z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05).

Przepis art. 4241 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. W uzasadnieniu

postanowienia z dnia 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06 (OSNC 2006, nr 6, poz. 110)

Sąd Najwyższy zauważył, że uprawdopodobnienie występuje w wielu przepisach

Kodeksu postępowania cywilnego (art. 50, 162 § 2, art. 243, 730 1), jednakże

w żadnym z nich nie zostało określone. Jedynie przepis art. 243 k.p.c. stanowi,

że zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest

konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Wypowiadając się we wcześniejszych orzeczeniach w kwestii uprawdopodobnienia,

Sąd

Najwyższy

stwierdził,

że

sąd

może

uznać

jakieś

twierdzenie

za uprawdopodobnione tylko wtedy, gdy nabierze przekonania, iż prawdopodobnie

tak właśnie było lub jest. Strony w celu uprawdopodobnienia mogą posługiwać się

zarówno

środkami

właściwymi

dla

zwykłego

postępowania

dowodowego

(np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych), jak i środkami

nieuznawanymi przez Kodeks postępowania cywilnego za dowody (np. pisemne

oświadczenia osób trzecich, surogaty dokumentów czy tzw. opinie prywatne).

Samo twierdzenie strony, że wystąpiła szkoda nie wystarcza do uwiarygodnienia

wystąpienia szkody i wywołania u sędziego przekonania o jej wystąpieniu.

Spełnienie przewidzianej w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki uprawdopodobnienia

szkody wymaga, aby skarżący powołał w skardze nie tylko wszystkie znane

mu fakty,

świadczące

o

związku

między

zaskarżonym

orzeczeniem

a spowodowanymi jego wydaniem stratami lub utraconymi korzyściami, ale także

wskazał dowody lub co najmniej ich surogaty, uwiarygodniające twierdzenie

wyrządzenia szkody (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca

2006 r., IV CPN 23/03, niepubl.).

Tymczasem

uprawdopodobnienia

zamieszczony

szkody

Skarżąca nie przedstawiła

nie

w

skardze

odpowiada

wywód

dotyczący

przedstawionym

wymaganiom.

dowodów lub innych środków świadczących o tym,

że chodzi o szkodę, która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną, zagrażającą

w przyszłości. W wywodzie dotyczącym omawianego wymagania skargi stwierdziła,

że „obowiązana jest zapłacić stronie przeciwnej kwotę 19 618 zł opłat

za użytkowanie wieczyste wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania

sądowego”. Uszło też uwagi skarżącej, że szkody w rozumieniu art. 424 5 § 1 pkt 4

k.p.c. nie stanowią koszty procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

czerwca

2008

r.,

I

CNP

47/08,

niepubl.).

Zawarte

w

skardze

uprawdopodobnienie szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego orzeczenia

nie może być zatem uznane za spełniające wymaganie przewidziane w art. 425 5

§ 1 pkt 4 k.p.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 4248 § 1 k.p.c. oraz art. 98 w związku art. 42412, art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c.).

jw