IV CZ 21/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 21/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku A. W.

przy uczestnictwie T. W. i Gminy Miasta G.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 czerwca 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania T. W.

na postanowienie Sądu Okręgowego w G.

z dnia 30 czerwca 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w G. dokonał

podziału majątku wspólnego byłych małżonków A.W. i T. W., którego wartość ustalił

na kwotę

236 868,10 zł, oddalił wniosek uczestnika o ustalenie nierównych

udziałów małżonków w tym majątku, zasądził od niego na rzecz wnioskodawczyni

kwotę 117 060,57 zł oraz rozstrzygnął inne kwestie związane z podziałem.

W apelacji od tego postanowienia uczestnik, oznaczywszy wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 266 301 zł, kwestionował zaliczenie do majątku

wspólnego większości składników, oddalenie wniosku o ustalenie nierównych

udziałów, a ponadto inne rozstrzygnięcia, w tym zasądzające dopłatę na rzecz

wnioskodawczyni.

Na rozprawie apelacyjnej uczestnik ”sprostował” oznaczenie

wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji, wskazując w jej miejsce kwotę

117 060,57 zł.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 4 marca

2011 r., który oddalił w całości jego apelację, uczestnik oznaczył wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 266 301 zł, zakresem zaskarżenia i podstaw

obejmując wszystko, co zaskarżył wcześniej w apelacji.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił

skargę kasacyjną uczestnika z takim uzasadnieniem, że wartość przedmiotu

zaskarżenia w sprawie działowej wyznacza wartość konkretnego

interesu lub

składnika majątkowego, którego dotyczy środek odwoławczy oraz że wobec

sprostowania przez pełnomocnika uczestnika na rozprawie apelacyjnej wartości

przedmiotu zaskarżenia, należało ją ustalić zgodnie z tym oświadczeniem na kwotę

117 060,57 zł. Prowadziło to do uznania skargi za niedopuszczalną ze względu na

ograniczenie przewidziane w art. 5191 § 2 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie uczestnik wniósł o jego uchylenie,

zarzucając Sądowi błąd w ocenie wartości przedmiotu zaskarżenia, wynikający

z nieuwzględnienia zakresu zaskarżenia, jak i tego, że w skardze zakwestionowano

rozstrzygnięcie co do zasady oraz odmowę ustalenia nierównych udziałów

w majątku wspólnym.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, ograniczające się do powołania

oznaczonej przez uczestnika (po „sprostowaniu”) wartości przedmiotu zaskarżenia

w apelacji wskazuje, że Sąd przyjął, iż ta wartość przedmiotu zaskarżenia

jest wiążąca; świadczy o tym także fakt, że Sąd, stwierdziwszy, iż istotna

jest wartość konkretnego interesu, którego dotyczy dany środek, nie dokonał

żadnej oceny tej wartości w odniesieniu do skargi kasacyjnej uczestnika.

Tymczasem, w postępowaniu działowym, chociaż utrzymany jest obowiązek

skarżącego oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, to - przy uwzględnieniu

art. 567 § 3 w zw. z art. 684 k.p.c. - poczynione przez sąd ustalenia co do składu

i wartości majątku stanowią podstawę kontroli prawidłowości wskazanej przez

stronę tej wartości. Ma to szczególne znaczenie w sprawach o podział majątku,

w których skupiają się różne, często sprzeczne interesy majątkowe uczestników

i które wymagają precyzyjnej oceny w konkretnych okolicznościach danej sprawy.

Nie można odmówić racji skarżącemu, że Sąd Okręgowy pominął istotne

przesłanki takiej oceny. Fakt, że wartość udziału lub wysokość zasądzonej dopłaty

stanowi częste, a czasem nawet wystarczające, kryterium ustalenia wartości

przedmiotu zaskarżenia w sprawach o podział majątku wspólnego, nie zwalnia od

badania tej wartości pod kątem podstawowych przesłanek, którymi są zakres

zaskarżenia oraz podważanie zasady podziału.

Wartość przedmiotu zaskarżenia może przewyższać wartość udziału, gdy

uczestnik podważa samą zasadę podziału, kwestionując dopuszczalność i sposób

podziału, bądź twierdząc, że określony majątek nie stanowi wspólności lub

że określone przedmioty zostały wadliwie uznane za niestanowiące wspólności

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02,

OSNC 2004, nr 4, poz. 60 oraz z dnia 18 stycznia 2006 r., III CSK 136/05 i z dnia

2 grudnia 2010 r., I CZ 147/10, niepublikowane), jak również wtedy gdy zaskarża

rozstrzygnięcie o żądaniu ustalenia nierównych udziałów. Za tym, że w tych

sytuacjach chodzi o zasadę podziału przemawia także to, że wskazane kwestie

mogą stanowić przedmiot postanowienia wstępnego (art. 567 § 2 oraz art. 685

w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.).

Skarżący w niniejszej sprawie zarówno w apelacji, jak i w skardze kasacyjnej

niewątpliwie zakwestionował tak rozumianą zasadę podziału, co sprzeciwia

się uznaniu, że wartość przedmiotu zaskarżenia ogranicza się do wartości

zasądzonej dopłaty.

Stoi temu na przeszkodzie także zakres, w jakim skarżący zakwestionował

orzeczenie działowe, gdyż jest to przesłanka, która również winna być brana pod

uwagę (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r., II CZ

25/02, z dnia 24 stycznia 2003 r., III CZ 147/02 i z dnia 24 lipca 2008 r., IV CZ

53/08, wszystkie niepublikowane).

Z omówionych względów, wobec nieuzasadnionego odrzucenia skargi

kasacyjnej, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, stosownie do art. 3941 § 3 w zw.

z art. 39815 k.p.c.

jw