IV CNP 96/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 96/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku zaocznego

Sądu Okręgowego w G.

z dnia 19 listopada 2007 r., w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie

przeciwko K. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 kwietnia 2009 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem zaocznym z dnia 19 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w G.

Wydział I Cywilny zasądził od pozwanej K. K. na rzecz powoda Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych kwotę 184.124,76 zł wraz z odsetkami. Pozwana

wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wymienionego wyroku

zaocznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który w razie jego uwzględnienia stanowi

podstawę wystąpienia z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie

szkody wyrządzonej tym orzeczeniem (por. postanowienia SN z dnia 15 lutego

2006 r., IV CNP 7/05, LEX nr 192046; z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05,

OSNC 2006 r., nr 1, poz. 16; z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, niepubl.;

z dnia 27 października 2005 r., V CNP 28/05, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2006 r.,

V CNP 102/06, niepubl.; z dnia 25 maja 2007 r., II CNP 51/07, niepubl.; z dnia

21 lipca 2008 r., I CNP 44/08, niepubl.; z dnia 30 września 2008 r., I CNP 63/08,

niepubl.). Instytucja skargi została ustanowiona w celu stworzenia możliwości

realizacji uprawnień wypływających z art. 4171 § 2 k.c., zagwarantowanych

w art. 77 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy środek prawny nie zmierza do

podważenia

zaskarżonego

wyroku,

lecz

umożliwia

uzyskanie

prejudykatu

umożliwiającego dochodzenie w oddzielnym postępowaniu naprawienia szkody

wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu Państwa. Z tego względu

złożenie przez pełnomocnika skarżącej wniosku o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego wyroku zaocznego jest bezprzedmiotowe z perspektywy istoty i celu

skargi uregulowanej w art. 4241 i nast. k.p.c.

Zgodnie z art. 4241 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. Ponadto w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność

z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje

także od prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej

instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych,

chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych

przysługujących stronie środków prawnych.

Wymagania konstrukcyjne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia określone zostały w przepisie art. 424 5 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że każde wymaganie przewidziane w art.

4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione

samodzielnie, niezależnie od pozostałych. Tymczasem przedmiotowa skarga, za

wyjątkiem prawidłowego oznaczenie skarżonego orzeczenia wraz ze wskazaniem

zakresu zaskarżenia, nie spełnia żadnego z wymaganych przez ustawę wymagań

konstrukcyjnych.

Skarżąca uchybiła wymaganiu przytoczenia podstaw skargi oraz ich

uzasadnienia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.) , jak również nie wskazano przepisu prawa,

z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Zauważyć należy, że niezgodność z prawem uzasadniająca odpowiedzialność

Skarbu Państwa musi być – już na etapie wnoszenia skargi – jasno określona przez

wskazanie przepisu, z którym skarżone orzeczenie jest niezgodne. Ponadto, same

wady postępowania poprzedzającego wydanie skarżonego orzeczenia, wytykane

w ramach podstaw, nie zawsze powodują niezgodność orzeczenia z prawem

(por. art. 4244 k.p.c.), a jeśli nawet tak się dzieje, to przepisy wskazane jako

naruszone w ramach podstaw nie muszą być – i często nie są – tożsame

z przepisami (przepisem), z którym orzeczenie jest niezgodne.

Elementem konstrukcyjnym skargi jest ponadto przewidziane w art. 424 5 pkt

4 k.p.c. wymaganie uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej

przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Zgodnie z utrwalonym

stanowiskiem Sądu Najwyższego ten kreatywny wymóg skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia obliguje skarżącą do złożenia

oświadczenia, że szkoda wystąpiła, jak również do wskazania jej rodzaju

i rozmiaru, a ponadto do powołania lub przedstawienia dowodów lub innych

środków uwiarygodniających jej twierdzenie. Niezbędne jest wskazanie związku

przyczynowego między wydaniem zaskarżonego wyroku a powstaniem szkody.

Samo

wydanie

niekorzystnego

dla

strony rozstrzygnięcia

nie

może

być

utożsamiane z poniesieniem szkody w rozumieniu przepisów dotyczących

przedmiotowej skargi. Ponadto skarżąca może powoływać się tylko na taką szkodę,

która została już wyrządzona na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia, a nie na

szkodę, która może powstać dopiero w przyszłości. Skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy bowiem zapobieganiu

wyrządzeniu szkody, mogącej powstać na skutek jego wydania, lecz jest środkiem

prawnym, który w razie jego uwzględnienia będzie stanowić podstawę wystąpienia

z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej

tym orzeczeniem. (por. postanowienia SN z dnia 15 lutego 2006 r., IV CNP 7/05,

LEX nr 192046; z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006 r., nr 1,

poz. 16; z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, niepubl.; z dnia 27 października

2005 r., V CNP 28/05, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CNP 102/06, niepubl.;

z dnia 25 maja 2007 r., II CNP 51/07, niepubl.; z dnia 21 lipca 2008 r., I CNP 44/08,

niepubl.; z dnia 30 września 2008 r., I CNP 63/08, niepubl.). Ograniczenie się do

stwierdzenia, że „wierzyciele (...) rozpoczynają egzekucję zasądzonych należności,

przez co skarżąca ponosi szkodę materialną i moralną nie mogąc się bronić” nie

czyni zadość ustawowemu wymaganiu.

Zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. na skarżącą nałożony jest obowiązek

wykazania w drodze odrębnego, wyczerpującego i nie budzącego wątpliwości

wywodu prawniczego, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków prawnych nie było i nie jest możliwe (por. postanowienie SN z dnia

17 sierpnia 2005 r., l CNP 5/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 17, postanowienie SN

z dnia 16 grudnia 2005 r., l CNP 37/05, niepubl.). Obowiązkiem skarżącej jest

wykorzystanie wszystkich istniejących narzędzi procesowych i dopiero ich

bezskuteczność lub brak może - w wypadku wystąpienia szkody – uzasadniać

odpowiedzialność państwa. Strona, wnosząc skargę, musi wykazać, iż z wszystkich

innych narzędzi skorzystała lub że są one dla niej – w konkretnej sytuacji –

niedostępne. Tymczasem nie ulega wątpliwości, co przyznała sama skarżąca, że

wyrok zaoczny nie został skutecznie zaskarżony w związku z odrzuceniem wniosku

o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku, jak również odrzuceniem

wniesionego zażalenia. Przyznała też, że spóźniła się z ewentualnym wniesieniem

skargi o wznowienie postępowania.

Niewyczerpanie przysługujących stronie

środków odwoławczych nie może być utożsamiana z prawidłowym wykorzystaniem

przysługujących stronie środków prawnych.

Skarga wniesiona została od wyroku sądu zaocznego. W sytuacji, w której

strona nie skorzystała w sposób prawidłowy z przysługujących jej środków

prawnych, dopuszczalność skargi od orzeczenia Sądu pierwszej instancji lub

drugiej instancji uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek,

tj. istnienia

wyjątkowego

wypadku

oraz

występowania

niezgodności

kwestionowanego orzeczenia z prawem o kwalifikowanym charakterze, wskazanym

w tym przepisie (por. postanowienie SN z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06,

OSNC 2006, nr 6, poz. 113, postanowienie SN z 29 stycznia 2009 r., II CNP

130/08, niepubl., postanowienie SN z 13 lutego 2009 r., I CNP 106/08, niepubl.).

Wystąpienie takiego wyjątkowego wypadku strona powinna wykazać w skardze.

Skarżąca ograniczyła się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że sąd naruszył

„wszelkie zasady prawa”, jak również „naruszył podstawowe zasady prawa

człowieka i obywatela”, bez bliższego sprecyzowania i uzasadnienia tych zarzutów.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

która nie czyni zadość wymaganiom wynikającym z art. 424 5 § 1 k.p.c., podlega

odrzuceniu a limine, tj. bez wzywania strony reprezentowanej przez zawodowego

pełnomocnika do usunięcia braków konstrukcyjnych sporządzonego pisma.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji (art. 424 8 § 1 w zw.

z art. 4245 § 1 k.p.c.).

md