IV CNP 54/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 54/09

POSTANOWIENIE

Dnia 16 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Rejonowego w L.

z dnia 31 stycznia 2007 r., w sprawie z powództwa Artura Z.

przeciwko Kindze K. – H.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 października 2009 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2007 r., który zapadł po utracie mocy – na

skutek wniesienia sprzeciwu – przez nakaz zapłaty wydany w postępowaniu

uproszczonym, Sąd Rejonowy w L. zasądził od pozwanej na rzecz powoda 800 zł z

umownymi odsetkami w wysokości 1,5% dziennie od 9 sierpnia 2005 r. do dnia

zapłaty.

Od tego wyroku, który uprawomocnił się bez zaskarżenia, pozwana wniosła

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje w zasadzie tylko od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez

jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego

orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych było i nie jest

możliwe. Jedynie wyjątkowo jest możliwie natomiast zaskarżenie za pomocą tej

skargi prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego

przez sąd pierwszej instancji. Jej dopuszczalność zależy wtedy od kumulatywnego

spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku oraz wystąpienia

niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela (art. 4241 § 2 k.p.c.). Jako przykłady wyjątkowych

wypadków, o których mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., w literaturze i w orzecznictwie

wskazuje

się

ciężką

chorobę

strony,

uniemożliwiającą

wniesienie

środka

zaskarżenia, jej stan psychiczny – sytuacyjny lub o podłożu psychotycznym –

który uniemożliwia podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia niekorzystnego

orzeczenia sądu pierwszej instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie

błędnej informacji od pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia itp.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC

2006, nr 6, poz. 113).

Z okoliczności sprawy wynika, że pozwana nie skorzystała z przysługującego

jest środka odwoławczego w postaci apelacji, co doprowadziło do uprawomocnienia

się wymienionego wyroku Sądu Rejonowego w L. bez zaskarżenia. Wnosząc zaś

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

skarżąca nie wykazała, aby została spełniona przesłanka jej dopuszczalności

w postaci wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. Jej twierdzeń co

do przebiegu rozprawy z dnia 21 grudnia 2006 r. nie potwierdza – będący

dokumentem urzędowym – protokół rozprawy. Wynika z niego jednoznacznie, że

wymieniona rozprawa – wbrew jedynie odmiennym twierdzeniom skarżącej –

zakończyła się podaniem kolejnego terminu rozprawy (30 stycznia 2007 r., godz.

930), który obie strony obecne na rozprawie przyjęły do wiadomości i zostały

zobowiązane przez Sąd do ponownego stawienia się w celu przeprowadzenia

dowodu z przesłuchania stron. Pozwana nie stawiła się jednak na rozprawę w dniu

30 stycznia 2007 r. i nie usprawiedliwiła swojej nieobecności. W tej sytuacji nie

można podzielić stanowiska skarżącej, że nie skorzystała ona z apelacji, ponieważ

nie wiedziała – na skutek niepowiadomienia jej przez Sąd o terminie rozprawy z

dnia 30 stycznia 2007 r. – o wydaniu zaskarżonego wyroku. Niespełnienie

omawianej przesłanki dopuszczalności skargi stanowi już wystarczającą podstawę

do jej odrzucenia.

Niezależnie od tego wniesiona przez pozwana skarga nie spełnia wszystkich

wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna

zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego została wniesiona, przytoczenie

jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie

jest

niezgodne,

uprawdopodobnienie

wyrządzenia

szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, wykazanie,

że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie

było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem.

Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być

spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniające któregokolwiek

z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym

dla usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia.

Każde z tych wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. – na co Sąd

Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być

zatem spełnione niezależnie od innych wymagań (por. postanowienia Sąd

Najwyższego: z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05 i z dnia 18 stycznia III CNP

21/05 niepubl.).

Należące

do

wymagań

konstrukcyjnych

skargi

uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, pozostaje w związku z tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia – zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c.,

odczytywanym łącznie z art. 4171 § 2 k.c. – przysługuje tylko wtedy, gdy przez

wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie została

wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, to skarga nie

przysługuje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r.,

III CNP 5/05, niepubl. oraz z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006,

nr 1, poz. 16). Użyty w art. 4241 § 1 i w art. 4245 § 1 pkt 4 tryb dokonany nakazuje

przyjąć, że chodzi o szkodę, która już wystąpiła, a nie o szkodę hipotetyczną,

zagrażającą w przyszłości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia

2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141). Składając w skardze

oświadczenie o jej wystąpieniu, skarżący powinien wykazać rodzaj i rozmiar

szkody, czas jej powstania oraz związek przyczynowy między wystąpieniem szkody

a wydaniem orzeczenia (verba legis: spowodowanej przez wydanie orzeczenia)

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05 i z

dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05). Szkodą w rozumieniu art. 4241 § 1 pkt 4

k.p.c. jest tylko taka szkoda, która została spowodowana wydaniem orzeczenia.

Dlatego tak rozumianej szkody nie stanowią koszty poniesione przed wydaniem

zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28

listopada 2006 r., III CNP 46/06, niepubl., z dnia 27 lipca 2006 r. II BP 11/06, OSNP

2007, nr 15-16, poz. 223 oraz z dnia 25 maja 2007 r., III CNP 30/07, niepubl.).

Przepis art. 4241 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. W uzasadnieniu

postanowienia z dnia 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06 (OSNC 2006, nr 6, poz. 110)

Sąd Najwyższy zauważył, że uprawdopodobnienie występuje w wielu przepisach

Kodeksu postępowania cywilnego (art. 50, 162 § 2, art. 243, 730 1), jednakże

w żadnym z nich nie zostało określone. Jedynie przepis art. 243 k.p.c. stanowi,

że zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest

konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Wypowiadając się we wcześniejszych orzeczeniach w kwestii uprawdopodobnienia,

Sąd

Najwyższy

stwierdził,

że

sąd

może

uznać

jakieś

twierdzenie

za

uprawdopodobnione tylko wtedy, gdy nabierze przekonania, iż prawdopodobnie tak

właśnie było lub jest. Strony w celu uprawdopodobnienia mogą posługiwać

się zarówno środkami właściwymi dla zwykłego postępowania dowodowego

(np. dokumentami, zeznaniami świadków lub opiniami biegłych), jak i środkami

nieuznawanymi przez Kodeks postępowania cywilnego za dowody (np. pisemne

oświadczenia osób trzecich, surogaty dokumentów czy tzw. opinie prywatne).

Samo twierdzenie strony, że wystąpiła szkoda nie wystarcza do uwiarygodnienia

wystąpienia szkody i wywołania u sędziego przekonania o jej wystąpieniu.

Spełnienie przewidzianej w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki uprawdopodobnienia

szkody wymaga, aby skarżący powołał w skardze nie tylko wszystkie znane mu

fakty, świadczące o związku między zaskarżonym orzeczeniem a spowodowanymi

jego wydaniem stratami lub utraconymi korzyściami, ale także wskazał dowody

lub co

najmniej

ich

surogaty,

uwiarygodniające

twierdzenie

wyrządzenia

szkody (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CPN

23/03, niepubl.).

Zamieszczony w skardze wywód dotyczący uprawdopodobnienia szkody,

spowodowanej przez wydanie zaskarżonego wyroku, nie odpowiada wyżej

przedstawionym wymaganiom. Oświadczenie skarżącej, że zaskarżony wyrok

spowodował szkodę nie określa rozmiaru (wysokości) szkody. Nie wystarczy do

spełnienia tego wymagania przedstawienie relacji między wysokością – zdaniem

skarżącej – nienależnych odsetek umownych w chwili wydania wyroku,

a zasądzonym świadczeniem głównym. Ponadto skarżąca nie wskazała żadnych

środków właściwych dla zwykłego postępowania dowodowego czy też środków

nieuznawanych przez Kodeks postępowania cywilnego za dowody w celu

uprawdopodobnienia wystąpienia szkody spowodowanej wydaniem wyroku.

W tej sytuacji należało uznać, że skarga nie spełnia wymagania przewidzianego

w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wniesiona skarga o stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia

nie

spełnia

także

wymagania

polegającego

na

wykazaniu,

że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i

nie jest możliwe. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ten obciążający

skarżącego obowiązek oznacza przeprowadzenie prawniczej analizy przepisów

dotyczących środków prawnych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub

które z innych przyczyn nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5

k.p.c. skarżący musi „wykazać” (a więc nie „wskazać”, „przytoczyć” czy

„uwiarygodnić”), że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe. Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę

kasacyjną czy skargę o wznowienie postępowania, ale także o inne środki prawne

pozwalające na zmianę lub uchylenie orzeczenia, ewentualnie służące pozbawieniu

lub ograniczeniu wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140).

Tymczasem skarżąca poprzestała na stwierdzeniu, że „w obecnym czasie

wzruszenie orzeczenia nie jest możliwe (…) sprawa znajduje się na etapie

egzekucji komorniczej”. Okoliczności podane przez skarżącą nie mogą zatem być

uznane za spełniające wymaganie przewidziane w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 4248 § 1 k.p.c.).