III UZP 1/11 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

Z dnia 10 czerwca 2011 r.

III UZP 1/11

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Katarzyna

Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski, Roman Kuczyński

(sprawozdawca, uzasadnienie), Jerzy Kuźniar, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 10 czerwca 2011 r. wniosku

Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 11 marca 2011 r. […] skierowanego przez

Prezesa Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych do rozpoznania

przez skład siedmiu sędziów w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:

„Czy w celu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 i 1a

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) organ rentowy powinien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a. w związku z art.

124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych)?”

podjął uchwałę:

Ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości w trybie art.

114 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.) nie wymaga wydania przez organ rentowy postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a.; wymaga natomiast zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w

związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z

dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jednolity tekst: Dz.U. z 2001

r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), wystąpił o podjęcie uchwały

mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywoływało

rozbieżności w orzecznictwie - a mianowicie: „czy w celu wznowienia postępowania

na podstawie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.) organ rentowy powinien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania (art.

149 § 1 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych) ?”

Rzecznik uzasadnił wystąpienie rozbieżnościami pomiędzy wyrokami Sądu

Najwyższego z dnia 25 maja 2004 r., III UK 31/04 (OSNP 2004 nr 1, poz. 13) i z dnia

7 października 2004 r., III UK 81/04 (niepublikowanym) a wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r., III UK 38/09 (LEX nr 560872). W dwóch pierwszych wyrokach Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w wypadku wznowienia

postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinien mieć zastosowanie art. 149 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co

oznacza, że w celu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 tej ustawy

organ rentowy naprzód powinien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania

(art. 149 § 1 k.p.a.) a dopiero w dalszej kolejności - po przeprowadzeniu wznowionego postępowania - powinien wydać stosowną decyzję (art. 151 k.p.a.); jakkolwiek

postanowienie o wznowieniu postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS powinno być wydane w formie pisemnej i powinno zostać doręczone stronom tego postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.), to jednak nieuczynienie zadość temu obowiązkowi nie stanowi rażącego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać stwierdzenie nieważności wznowionego postępowania, ponieważ na

postanowienie o wznowieniu postępowania nie przysługuje zażalenie (art. 141 § 1

k.p.a. a contrario), a zarzut takiego naruszenia prawa przez organ rentowy strona

może podnieść w odwołaniu od decyzji wydanej w wyniku wznowionego postępowania.

Natomiast w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 października 2009 r., III UK 38/09,

Sąd Najwyższy nie podzielił powyższego stanowiska wyrażając pogląd, że zawarta w

art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS regulacja dopuszczalności ponownego ustalania prawa do świadczeń i ich wysokości jest konstrukcją wyczerpującą i odrębną od instytucji wznowienia postępowania administracyjnego (tym więcej, że

przepisy procedury administracyjnej nie mogą stanowić podstaw skargi kasacyjnej w

rozumieniu art. 3983 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.). Obowiązek wydania takiego postanowienia, zdaniem Rzecznika, nabiera szczególnego znaczenia gwarancyjnego w świetle

osłabionej trwałości decyzji emerytalnych. Minimum lojalności władzy publicznej wobec jednostki wymaga, aby ujawnić jej sam zamiar weryfikacji prawa do świadczenia

w formie postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagało spełnienie przesłanek ustawowych do podjęcia przez Sąd Najwyższy w powiększonym składzie uchwały zawierającej odpowiedź na pytanie prawne przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, może

on występować z wnioskami do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na

celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których

stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Z kolei według art. 60 ustawy o

Sądzie Najwyższym, jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni prawa, Pierwszy

Prezes Sądu Najwyższego może przedstawić wniosek o ich rozstrzygnięcie Sądowi

Najwyższemu w składzie siedmiu sędziów lub innym odpowiednim składzie (§ 1), z

wnioskiem takim może wystąpić również Rzecznik Praw Obywatelskich (§ 2).

Podstawową przesłanką przedmiotową zadania tzw. abstrakcyjnego pytania

prawnego na podstawie art. 60 ustawy o Sądzie Najwyższym nie jest sama rozbieżność w orzecznictwie, a zwłaszcza rozbieżność wynikająca z odmiennego stosowania prawa, lecz rozbieżność wynikająca z odmiennej wykładni prawa. Warunkiem

sine qua non podjęcia tzw. uchwały abstrakcyjnej jest ujawnienie się rozbieżności w

wykładni prawa w orzecznictwie sądów, a nie istnienie rozbieżności między wykład-

nią prawa dokonaną przez sądy a poglądami doktryny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 33/04, LEX nr 142537). Do wystąpienia

z wnioskiem na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich wystarczające jest, aby przepisy prawne budziły wątpliwości w praktyce lub

stosowanie ich wywołało rozbieżności w orzecznictwie.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że konieczność stosowania

art. 149 § 1 k.p.a. do wznowienia postępowania administracyjnego nie może budzić

jakichkolwiek wątpliwości. Powodem podjęcia przez powiększony skład Sądu Najwyższego uchwały stwierdzającej, że „ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub

ich wysokości w trybie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009

r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) nie wymaga wydania przez organ rentowy postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a.; wymaga natomiast

zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w

związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”, był istotny problem prawny, wymagający pogłębionej refleksji, dotyczący

charakteru prawnego instytucji ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich

wysokości, specyficznej dla postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na etapie przed organem rentowym, który w pytaniu prawnym nie został

przedstawiony do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Z samej treści pytania wynika bowiem jednoznacznie, że Rzecznik Praw Obywatelskich traktuje ponowne ustalenie prawa do świadczenia lub jego wysokości na podstawie art. 114 ust. 1 i 1a

ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako równoznaczne ze wznowieniem postępowania w sprawach o świadczenia emerytalne lub rentowe. Skoro Rzecznik Praw

Obywatelskich pyta, czy w celu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust.

1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy powinien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. w związku z

art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to z samej treści pytania wynika założenie, że w art. 114 ust. 1 i 1a tej ustawy została uregulowana instytucja wznowienia postępowania - specyficzna dla postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale nieodbiegająca swoją istotą od wznowienia postępowania w

„zwykłych" sprawach administracyjnych. Przyjęcie takiego założenia sprawia, że pytanie o wykładnię art. 114 ust. 1 lub 1a ustawy o emeryturach lub rentach z FUS w

związku z art. 149 § 1 k.p.a. w przyjętym przez Rzecznika Praw Obywatelskich kon-

tekście (co do charakteru prawnego instytucji ponownego ustalenia prawa do świadczeń regulowanych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS lub ich wysokości) nie

wymaga udzielenia odpowiedzi; nie budzi bowiem wątpliwości (ze względu na jednoznaczną treść art. 124 ustawy o emeryturach i rentach), że do wznowienia postępowania administracyjnego należy stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu, w tym art. 149 § 1 k.p.a. Przepis ten nie wywołuje istotnej

rozbieżności w orzecznictwie sądów, ponieważ sądy ubezpieczeń społecznych bezpośrednio go nie stosują i mogą ignorować (a nawet faktycznie ignorują) zaniechanie

stosowania art. 149 § 1 k.p.a. przez organy rentowe.

Istotny problem prawny występujący w niniejszej sprawie sprowadza się do

tego, czy instytucja ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości (art.

114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych) jest instytucją na tyle specyficzną, odrębną od wznowienia „zwykłego"

postępowania administracyjnego, że nie mają do niej w ogóle zastosowania przepisy

Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 149 § 1 k.p.a. (tak przyjął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 2009 r., III UK 38/09, LEX nr 560872), czy

też mimo pewnych odrębności (np. co do przesłanek ponownego ustalenia prawa do

świadczeń emerytalnych lub rentowych albo ich wysokości, co wyklucza stosowanie

art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) nie ma przeszkód do stosowania do niej przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania.

Przytaczając treść przepisów art. 114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Rzecznik Praw Obywatelskich nie neguje, że przepisy te zawierają podstawę prawną umożliwiającą organowi rentowemu wydanie, na wniosek zainteresowanego lub z urzędu, nowej decyzji dotyczącej prawa do świadczenia lub jego wysokości po uprawomocnieniu się pierwotnej decyzji, przy czym ponowne ustalenie

prawa do emerytury na podstawie tych przepisów wyklucza - zdaniem Rzecznika stosowanie w tym zakresie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepisy te bowiem ustalają odmienne niż Kodeks postępowania administracyjnego przesłanki wzruszenia prawomocnej decyzji. „W istocie więc ustawa o emeryturach i rentach z FUS autonomicznie

reguluje w tym zakresie materię przesłanek ponownej oceny uprawnień ubezpieczeniowych. Kontrowersje dotyczą natomiast tego, czy regulacje zawarte w art. 114 ust.

1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS mają charakter kompletny, czy też w

celu wznowienia postępowania organ rentowy powinien wydać stosowne postanowienie na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS wynika bowiem, że w postępowaniu w sprawach określonych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa ta stanowi inaczej. Również z art. 180 § 1

k.p.a. wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach”.

Po przedstawieniu niektórych stanowisk doktryny Rzecznik dochodzi do przekonania, że przepisy art. 114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie

regulują materii procesowej formy postępowania w sprawie ponownego ustalenia

prawa do świadczeń lub ich wysokości, z czego wnioskuje, że nie jest wykluczone

stosowanie przepisów k.p.a. w zakresie formy wszczęcia postępowania, i nie regulują

w sposób odmienny niż k.p.a. (w szczególności jego art. 149 § 1) procesowej formy

wszczęcia postępowania, a zatem skoro ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie

stanowi inaczej, w zakresie formy procesowej wszczęcia postępowania określonego

w art. 114 ust. 1 i 1a - w ocenie Rzecznika - powinien mieć zastosowanie art. 149 § 1

k.p.a., to znaczy, że dopiero postanowienie o wznowieniu stanowi podstawę przeprowadzenia przez organ rentowy postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co

do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Zdaniem Rzecznika „minimum

lojalności władzy publicznej wobec jednostki wymaga, aby sam zamiar weryfikacji

prawa do świadczenia został zakomunikowany stronie w procesowej formie postanowienia”.

Przechodząc do analizy tak sformułowanego zagadnienia prawnego w pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawodawca w art. 114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyposażył organ rentowy w uprawnienie do ponownego

ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości - na wniosek osoby zainteresowanej

lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną

przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej

decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość (jak również ust. 1a - jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie

dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości).

Ustawodawca nie używa w omawianym przepisie terminu „wznowienie postępowania”, chociaż wskazane podstawy ponownego ustalenia prawa do świadczeń (inaczej: decyzji ostatecznej w rozumieniu k.p.a.) odpowiadają przyczynie wznowienia

postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Uregulowanie z art. 114

zbliżone jest do rozwiązań przyjętych w przepisach art. 83a ust. 1 i 3 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), z tym że przepis ten w ust. 2 wyraźnie przewiduje,

że decyzje Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu,

mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na

zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mimo takiego uregulowania Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z

dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10 (Biuletyn SN 2011 nr 3, poz. 25), mającej moc

zasady prawnej, przyjął, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej

na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych.

Ponadto wydanie lub niewydanie przez organ rentowy na podstawie art. 149 §

1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania dotyczącego ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości w oparciu o art. 114 ust. 1 lub 1a ustawy o

emeryturach i rentach z FUS (podobnie w oparciu o art. 83a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych) jest prawnie indyferentne w postępowaniu sądowym

wszczętym przed sądem ubezpieczeń społecznych w wyniku wniesienia odwołania

od decyzji organu rentowego wydanej na podstawie art. 114 ust. 1 lub 1a ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji przez sąd ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie są przez ten sąd stosowane. W

związku z tym wśród przewidzianych w art. 4779 § 3, art. 47710 § 2 i art. 47714 k.p.c.

sposobów rozpoznania odwołania przez sąd nie przewidziano stwierdzania nieważności decyzji organu rentowego, nawet przy odpowiednim stosowaniu art. 180 § 1

k.p.a. Sąd pierwszej instancji albo oddala odwołanie, albo, uznając je za zasadne,

zmienia zaskarżoną decyzję (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia

2010 r., II UK 336/09, LEX nr 604222 albo z dnia 9 lutego 2010 r., I UK 151/09, LEX

nr 585708). Formalne wady postępowania przed organem rentowym, podobnie jak

formalne wady decyzji administracyjnej wydanej przez organ rentowy, nie powodują,

co do zasady, jej uchylenia ani stwierdzenia jej nieważności. Sąd ubezpieczeń społecznych ocenia zasadność roszczeń odwołującego się, a nie formalną legalność

postępowania przed organem rentowym. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie sądowe nie stanowi prostej kontynuacji postępowania admi-

nistracyjnego; tylko w wyjątkowych wypadkach sądowa kontrola decyzji organu rentowego przeprowadzana jest przez pryzmat przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadę posiłkowego stosowania przepisów Kodeksu postępowania

administracyjnego w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych wyrażono w

art. 180 k.p.a. Jego treść normatywna z jednej strony oznacza przyznanie pierwszeństwa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisom szczególnym

(np. przepisom ustawy o emeryturach i rentach z FUS), z drugiej zaś zwraca uwagę,

że postępowanie odwoławcze toczy się, poprzez zastosowanie art. 83 ust. 2 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, na zasadach i w trybie określonym w Kodeksie

postępowania cywilnego. Z przytoczonych regulacji jednocześnie wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pierwszeństwo w zastosowaniu mają

przepisy szczególne (np. przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),

natomiast przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się wtedy, gdy

określonej kwestii nie normują przepisy szczególne.

Za stanowiskiem, że ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości w trybie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wymaga

wydania przez organ rentowy postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a., przemawiają też motywy uchwały Sądu Najwyższego z dnia

13 grudnia 2005 r., II UZP 15/05 (OSNP 2006 nr 17-18, poz. 176). W uchwale tej,

odnośnie do zbliżonego do art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

rozwiązania w art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przyjęto

że „przepisy o ponownym rozpoznaniu (nie o wznowieniu postępowania) stanowią

leges speciales w zakresie, w jakim wznowienie postępowania regulowane jest przez

Kodeks postępowania administracyjnego. Instytucja ponownego rozpoznania uprawnień, którą w odróżnieniu od „wznowienia postępowania” posługuje się ustawodawca

tylko w odniesieniu do postępowania przed organem ubezpieczeń społecznych, i to

bez względu na to, czy okoliczności powodujące takie rozpoznanie sprawy wystąpiły

przed rozstrzygnięciem sprawy, czy po jej rozstrzygnięciu, została wprowadzona zamiast wznowienia postępowania administracyjnego (por. druk sejmowy nr 700/02).

Projektodawca zmian w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych zwrócił uwagę,

że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 123) w sytuacjach, w których przewidują one podjęcie działań przez organ wyższego stopnia

(wznowienie postępowania, uchylenie decyzji, uznanie decyzji za nieważną czy zażalenie na postanowienie), nie jest możliwe przy jednoinstancyjnej organizacji Zakła-

du Ubezpieczeń Społecznych. „W związku z tym dodane przepisy art. 83a-83c

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają rozstrzygać te wątpliwości w sposób analogiczny, jak to jest przyjęte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, przy uszanowaniu zasady, że każda decyzja Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych kończąca postępowanie podlega kontroli sądowej, a w

sprawach, w których zmiany w decyzjach są zgodne z interesem zainteresowanego,

tryb postępowania musi być maksymalnie uproszczony (por. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2004 r., II UK 250/03, niepublikowany, z dnia 13 maja

2004 r., II UK 359/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 425 i z dnia 25 maja 2004 r., III UK

31/04, OSNP 2005 nr 1, poz. 13)”.Także w wyroku z dnia 21 września 2010 r., III UK

94/09 (LEX 621346) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uregulowana w art. 114 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach z FUS (uprzednio w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) oraz art. 83a

ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych instytucja wznowienia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oznacza nadzwyczajną kontynuację postępowania w tej samej sprawie, w której organ rentowy ma możliwość

zniwelowania własnego uchybienia powstałego przy ustalaniu prawa do świadczenia,

natomiast zainteresowany uprawniony jest do ubiegania się o świadczenie, którego

mu nie przyznano, jeżeli wcześniej nie powołał się na okoliczności lub nie przedstawił

dowodów uzasadniających powstanie takich uprawnień.

Mając na uwadze fakt, że w postępowaniu przed organem rentowym stosuje

się przepisy procedury administracyjnej, organ ten korzystając z uprawnienia z art.

114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS do ponownego ustalenia prawa

do świadczeń lub ich wysokości, zobowiązany jest do realizacji zasady czynnego

udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W tym celu na organie rentowym spoczywa w myśl art. 61 § 4 k.p.a. obowiązek zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej z nich. Przepis art. 61 § 4 k.p.a. odnosi się

do postępowania administracyjnego prowadzonego zarówno w trybie zwyczajnym,

jak i w trybach nadzwyczajnych. Postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną

decyzją administracyjną, zmierzające do wzruszenia tej decyzji, może być prowadzone tylko po wydaniu przez właściwy organ i doręczeniu wszystkim stronom wymaganego przez prawo procesowe zawiadomienia o tym fakcie na podstawie art. 61

§ 4 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 1989 r., IV SA

339/89, ONSA 1989 nr 1, poz. 50).

Zatem treść art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który wyczerpująco reguluje materię ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości oraz zapewnienie czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) poprzez zawiadomienie o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. - mimo treści art.

124 tej ustawy (odsyłającego do stosowania w sprawach w niej nieuregulowanych do

Kodeksu postępowania administracyjnego) - nie uzasadnia wydawania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania w trybie przepisów rozdziału 12 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Kierując się powyższymi motywami, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w

sentencji uchwały.