III UZ 9/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 9/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano i J. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego na

postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia

23 lipca 2010 r.,

1. oddala zażalenie;

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego na rzecz

adwokata

M.

L. kwotę

(sto

dwadzieścia)

złotych

powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem

nieopłaconej

pomocy

prawnej

postępowaniu zażaleniowym.

UZASADNIENIE

udzielonej

z

urzędu

w

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 23 lipca 2010 r. oddalił wniosek J. S.

PBU o wyłączenie sędziów Sądu

Okręgowego D. N., B. B., A. K., Z. J. i J. P.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podniósł zarzut braku bezstronności

wskazanych sędziów i zaistnienia konfliktu interesów stron. Wnioskodawca

utrzymywał, że stosunek osobisty sędziów wywołuje uzasadnione wątpliwości co do

ich bezstronności. Zdaniem wnioskodawcy wskazani sędziowie w sposób zupełny

nie reagują na stanowisko i wnioski dowodowe wnioskodawcy, nie wskazują

motywów swojego postępowania przy podejmowaniu decyzji procesowych, a także

nie uzasadniają swojego stanowiska ograniczając się do stwierdzeń ogólnikowych.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż kodeks postępowania cywilnego przewiduje

dwie kategorie przyczyn wyłączenia sędziego, z mocy ustawy albo na jego żądanie

lub na wniosek strony postępowania i przeprowadził analizę dotyczącą przepisów

regulujących wyżej wskazane zagadnienia. Przypomniał, iż zgodnie z art. 50 k.p.c.

na stronie zgłaszającej wniosek spoczywa obowiązek konkretyzacji przyczyn

wyłączenia sędziego oraz ich uprawdopodobnienia. Konkludując stwierdził, iż na

podstawie podniesionych przez wnioskodawcę okoliczności, brak jest podstaw do

przyjęcia, by zachodziła okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co

do bezstronności sędziów, która w konsekwencji uzasadniałaby ich wyłączenie od

rozpoznania sprawy. Okoliczności przytoczone we wniosku, składające się na

stwierdzenia ogólnikowe, nie uzasadniają wyłączenia powołanych w nim sędziów,

gdyż dotyczą one jedynie kwestii proceduralnych. Sąd Okręgowy podkreślił dalej, iż

subiektywne przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces z

naruszeniem przepisów procesowych, a także okoliczność, iż sędzia prezentuje

pogląd prawny niekorzystny dla strony, nie stanowi przesłanki żądania wyłączenia

sędziego. Reasumując, zdaniem Sądu Okręgowego żadna z okoliczności

powołanych przez wnioskodawcę nie stanowi uzasadnionej przyczyny wyłączenia

sędziów w rozumieniu art. 49 k.p.c., a jego wniosek sprowadza się do polemiki z

zasadnością podejmowanych przez sędziów zarządzeń i wydawanych przez Sąd

postanowień oraz wyroków w sprawach prowadzonych z jego udziałem. Z tych też

powodów, stwierdzając, że wniosek opiera się w istocie na odmiennej ocenie

słuszności zapadłych w toczących się z jego udziałem orzeczeń, nie zachodzi

żadna z przesłanek wyłączenia sędziego, w następstwie czego Sąd Okręgowy

wniosek oddalił.

Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie, zarzucając

naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 49 k.p.c. w związku z art. 394 1 §

1 i 2 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do wyłączenia z

orzekania w postępowaniu apelacyjnym sędziów referentów wymienionych we

wniosku o ich wyłączenie. Żalący się na podstawie art. 398 4 pkt 4 k.p.c., powołując

się

na

podniesione

zarzuty

zażalenia,

wniósł

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia, uwzględnienie w całości wniosku skarżącego i wyłączenie sędziów

Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od rozpoznania

sprawy z odwołania sprawy z wniosku skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego,

względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej Instancji.

W uzasadnieniu żalący się wskazał, iż nie zgadza się z tezą, jakoby nie

uprawdopodobnił przyczyn wyłączenia wskazanych sędziów. Zdaniem żalącego się

Sąd Okręgowy niewłaściwie przyjął, że wniosek o wyłączenie sędziów oparty został

na odmiennej od poglądu Sądu ocenie prawa. Jak dalej wywiódł, nie odwoływał się

do analizy prawa prezentowanej przez sędziów ale zarzucał, że ocena dowodów

nie wynika z logiki i nie jest poparta przepisami i dowodami. W kontekście art. 233 §

1 k.p.c. powoduje to, że wydane orzeczenie jest ostateczne, nie przysługuje od

niego normalny środek odwoławczy i nie można zwalczać takiego orzeczenia w

trybie odwoławczym. Wyżej wskazane okoliczności przesądzają zdaniem żalącego

się o słuszności wniosku o wyłączenie z orzekania sędziów, co do których

wnioskodawca zgłasza zarzut, braku bezstronności, tym samym braku zaufania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wyłączenia sędziów, wskazać należy

w pierwszej kolejności, iż prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd

jest gwarantowane przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyjąć zatem wypada, iż prawo

do wyłączenia sędziego jest konstytucyjną gwarancją prawa do bezstronnego sądu

(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr

7/A/2006 poz. 67). W kodeksie postępowania cywilnego ustawodawca rozdzielił

przyczyny wyłączenia sędziego dzieląc je na takie, gdy sędzia wyłączony jest z

mocy ustawy i te, które powodują wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na

wniosek strony. O ile przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymienione

są enumeratywnie w art. 48 k.p.c., o tyle w odniesieniu do przyczyny

uprawniających do wyłączenia przez sąd sędziego na jego żądanie lub na wniosek

strony

nie

zostały

przez

ustawodawcę

wyszczególnione

-

przyczyny

te

ustawodawca określił w art. 49 k.p.c. wskazując, iż chodzi o sytuacje, gdy istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie.

Instytucja wyłączenia sędziego była kilkukrotnie przedmiotem rozważań

Trybunału Konstytucyjnego, który podkreślał, że wyłączenie sędziego służyć ma

m.in. realizacji zewnętrznych znamion niezawisłości sędziowskiej (wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005/11/134). Nakaz

zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko

to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie

ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej

zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego

służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiary sprawiedliwości (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU 7/A/2006,

poz. 67). Trybunał Konstytucyjny uznawał, że naruszenie obowiązku bezstronności

stanowi szczególnie drastyczną postać sprzeniewierzenia się obowiązkom, jakie

łączą się z zasadą niezawisłości (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24

czerwca, SK 3/98). W konsekwencji sąd obowiązany jest zapewnić stronom

postępowania realną możliwość urzeczywistnienia prawa do sądu. Również Sąd

Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że orzeczenie o wyłączeniu sędziego staje

się niezbędne, gdy strona ma chociażby subiektywną ale uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29

października 1993 r., I CO 37/93, LEX nr 78451).

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszego sporu należy

stwierdzić, że wszystkie istotne aspekty sprawy znalazły się w polu widzenia Sądu

Okręgowego. Jak zauważył Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie,

hipotezie art. 49 k.p.c. odpowiada taka sytuacja, w której strona wykaże istnienie

okoliczności uzasadniających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Samo

przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nie jest

przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Strona może zwalczać wadliwe

orzeczenie wydawane przez sąd przy pomocy środków odwoławczych. Nie może

natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego,

wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

maja 2010 r., II PK 344/09, LEX nr 603421). Argumentacja żalącego się, iż ocena

Sądu Okręgowego stanu faktycznego sprawy nie wynika z logiki i nie jest poparta

przepisami oraz dowodami, nie daje podstaw do wyłączenia sędziów wskazanych

we wniosku. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla

strony, nie uzasadnia wyłączenia go od rozpoznania sprawy z mocy art. 49 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1976 r., II CZ 8/76, LEX nr

7802). Zarzuty godzące w dokonaną przez sąd I instancji ocenę zebranego

materiału dowodowego mogą być przedmiotem środków odwoławczych. Nie mogą

natomiast być uważane za samodzielną podstawę wniosku o wyłączenie sędziego

od rozpoznania sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1975

r., I CZ 170/74, LEX nr 7651).

Wobec bezzasadności zarzutów skarżącego, Sąd Najwyższy z mocy art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 orzekł o oddaleniu zażalenia, zaś o kosztach

postępowania zażaleniowego rozstrzygnął stosownie do § 19 pkt 1 w związku z §

13 ust. 2 pkt 2 w związku z § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).