III UK 53/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 53/09

POSTANOWIENIE

Dnia 7 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania E. T.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty w związku ze służbą wojskową,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 października 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z

dnia 14 stycznia 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony E. T. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

– Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalającego jego apelację od wyroku

Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16

października

2008

r.

Wyrokiem

tym

Sąd

Okręgowy

oddalił

odwołanie

ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego

2006 r. odmawiającej prawa do renty w związku ze służbą wojskową na dalszy

okres.

Skarga oparta została na obu podstawach. W drugiej podstawie kasacyjnej

skarżący powołał się na naruszenie: art. 278 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

oraz art. 381 k.p.c., art. 233 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art.

386 § 4 k.p.c. Zarzucił także naruszenie prawa materialnego – art. 30 ust. 1 w

związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i wojennych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr

9, poz. 87 ze zm.), naruszenie art. 57 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art.

13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.),

a także naruszenie art. 107 tej ustawy związku z art. 64, art. 2 i art. 67 ust. 1

Konstytucji RP.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

na

występowanie

w

niniejszej

sprawie

istotnego

zagadnienia

prawnego

dotyczącego art. 107 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a mianowicie, z

uwagi na konieczność wyjaśnienia czy dopuszczalne jest odebranie prawa do

świadczeń

rentowych

przeprowadzone

uzależnionych

badanie

lekarskie

od

niezdolności

wykaże,

że

do

aktualny

pracy,

stan

jeżeli

zdrowia

ubezpieczonego – w zakresie schorzeń, które były podstawą przyznania renty - nie

uległ zmianie. Czy sama zmiana przepisów bez zmiany stanu zdrowia uzasadnia

zmianę oceny zdolności ubezpieczonego do pracy i tym samym odebranie

ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 107 w związku

z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych). Czy odebranie ubezpieczonemu w takiej sytuacji renty

nie narusza zasady ochrony praw nabytych, jego uprawnień do zabezpieczenia

społecznego oraz zasady sprawiedliwości społecznej.

Skarżący stwierdził także, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

postępowania - art. 278 k.p.c. oraz art. 381 k.p.c. w związku z art. 107 w związku z

art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych i wyjaśnienia wymaga, czy dla ustalenia zdolności do

pracy dla oceny istnienia dalszych uprawnień prawa do renty konieczne jest

ustalenie na podstawie opinii biegłego lekarza właściwej specjalności zmiany stanu

zdrowia w zakresie związanym z podstawami przyznania renty, a nie tylko

odniesienie aktualnego stanu zdrowia do zmian przepisów, a także czy ocena

zmiany stanu niezdolności do pracy powinna być dokonana na podstawie opinii

lekarza medycyny pracy (lub innego biegłego) dla oceny zdolności do pracy

ubezpieczonego z uwzględnieniem jego wykształcenia, wykonywanego zawodu,

wieku oraz możliwości znalezienia zatrudnienia odpowiedniego do stanu zdrowia i

stopnia naruszenia sprawności organizmu, przy uwarunkowaniach na rynku pracy

(bezrobocie, lokalny rynek pracy, itp.).

Skarżący powołał się także na oczywistą zasadność skargi w związku z

bezpodstawnym pozbawieniem ubezpieczonego prawa do renty, pozostającej w

związku z wypadkiem podczas służby wojskowej, a przez to naruszeniem jego

praw nabytych w zakresie uprawnień do zabezpieczenia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W

związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Oczywistym jest, że dwie

pierwsze oraz ostatnia, przywołane wyżej, przesłanki dotyczyć muszą przepisów

powołanych w podstawach kasacyjnych, bowiem zgodnie z art. 398 13 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach podstaw.

Ze sformułowanego przez skarżącego zagadnienia prawnego wynika, że

sprowadza się ono do kwestionowania możliwości pozbawienia prawa do renty

jedynie na skutek zmiany przepisów odnoszących się do jednej z przesłanek

prawa do renty. W tym skarżący upatruje naruszenia zasady ochrony praw

nabytych i prawa do zabezpieczenia społecznego, a także naruszenia zasady

sprawiedliwości społecznej. Jednakże przepisy prawa materialnego przywołane

przez skarżącego - art. 107 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ani pozostałe

wskazane w pierwszej podstawie kasacyjnej, nie mogą stanowić podstawy do

rozważenia

przedstawionego

zagadnienia.

Rozważenie

zgodności

z

konstytucyjnymi wzorcami uregulowań, które nakazują stosować przepisy ustawy

do stanów faktycznych zaistniałych przed jej wejściem w życie, wymaga powołania

tych przepisów. Choć skarżący nie artykułuje tego wprost, to zmiana przepisów, na

które się powołuje, to ta zmiana, która zastąpiła pojęcie „inwalidztwo” pojęciem

„niezdolności do pracy”. Pojęcie „inwalidztwo”, od którego uzależnione było prawo

do renty, funkcjonowało w prawie ubezpieczeń społecznych do 31 sierpnia 1997 r.

Od 1 września 1997 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r.

o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu

społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), wprowadzono do ustawy z dnia 4 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz.

267 ze zm.) pojęcie „niezdolność do pracy” (pokrywające się z obecnym zakresem

pojęciowym art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych). Zasadnicza zmiana polegała, ogólnie rzecz ujmując, na tym, że

inwalidztwo (do ogółu pracowników) odnoszono do dotychczasowego zatrudnienia

rozumianego jako zatrudnienie wykonywane bezpośrednio przed zgłoszeniem

wniosku o ustalenie inwalidztwa, a w przypadku górników - do pracy górniczej (por.

§ 23 ust. 1 i § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z

dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i

zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badanie przez te komisje

oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa, Dz.U. Nr 47, poz. 214 ze zm.),

natomiast częściową niezdolność do pracy odnosi się - do poziomu posiadanych

kwalifikacji. Zmiana ta miała doniosłe znaczenie normatywne, ponieważ nie każda

osoba będąca inwalidą mogła zostać uznana za osobę niezdolną do pracy. Jeśli

zatem skarżący wnosił o ocenę zmian legislacyjnych pod kątem ich zgodności z

przepisami Konstytucji RP, to winien był przywołać w podstawach kasacyjnych i we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisy intertemporalne tej

ustawy (art. 10, art. 11 i art.12 tej ustawy). Ponieważ w niniejszej sprawie odmowa

przyznania świadczenia rentowego wynikała właśnie ze zmiany przepisów

dotyczących przesłanek do tego prawa (ubezpieczony, uprzednio uznawany za

inwalidę, nie został uznany za częściowo niezdolnego do pracy w rozumieniu art.

12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych),

nie występuje w niej problem, czy dopuszczalne jest odebranie prawa do

świadczeń

rentowych

przeprowadzone

uzależnionych

badanie

lekarskie

od

niezdolności

wykaże,

że

do

aktualny

pracy,

stan

jeżeli

zdrowia

ubezpieczonego – w zakresie schorzeń, które były podstawą przyznania renty- nie

uległ zmianie. Dla wyniku sprawy nie ma znaczenia to czy stan zdrowia

ubezpieczonego uległ zmianie, czy też nie, ale to czy w świetle aktualnie

obowiązujących przepisów powoduje on częściową niezdolność do pracy. Sam

fakt, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołuje się do

przepisów wskazanych w jej podstawach, nie stanowi o tym, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, lub że istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów. Nie chodzi bowiem o jakiekolwiek zagadnienie prawne,

sformułowane na podstawie tych przepisów, bądź o jakiekolwiek wątpliwości

interpretacyjne tych przepisów. Problem prawny, ujęty w skardze kasacyjnej,

dotyczyć musi kwestii decydującej o rozstrzygnięciu sprawy, nie może być dla niej

prawnie obojętny. Innymi słowy, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

bądź zachodzi konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tylko wtedy,

kiedy wynik sprawy uzależniony jest od interpretacji przepisów przedstawionych

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2005 r., I PK 98/05, OSNP 2006 nr 15 - 16,

poz. 243, z dnia 29 czerwca 2001 r., I PKN 33/01, OSNP 2003 nr 9, poz. 228).

Skarżący powołał się także na potrzebę wykładni, art. 278 k.p.c. oraz art.

381 k.p.c. w związku z art. 107 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Potrzeba

wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) zachodzi wtedy, kiedy jego

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie bądź kiedy przepis ten nie doczekał się wykładni w kierunku

wskazywanym przez skarżącego (por. postawienia Sądu Najwyższego: z dnia 13

czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 42436, z dnia 15 października 2002 r., II

CZ 102/0, LEX nr 57231). Przede wszystkim podkreślić należy, że przedstawione

pytania nie dotyczą stosowania prawa procesowego, lecz wykładni prawa

materialnego. Pierwsze z nich odnosi się wprost do kwestii przedstawionej wyżej,

bowiem pytanie, czy dla oceny istnienia dalszych uprawnień prawa do renty

konieczne jest ustalenie na podstawie opinii biegłego lekarza właściwej

specjalności zmiany stanu zdrowia w zakresie związanym z podstawami przyznania

renty, a nie tylko odniesienie aktualnego stanu zdrowia do zmian przepisów,

stanowi powielenie problemu ujętego wcześniej jako zagadnienie prawne. Jak

wskazano wyżej, problem ten należało odnieść do innych przepisów niż wskazane

w podstawach kasacyjnych. Natomiast pytanie, czy ocena zmiany stanu

niezdolności do pracy powinna być dokonana na podstawie opinii lekarza

medycyny

pracy

(lub

innego

biegłego)

dla

oceny

zdolności

do

pracy

ubezpieczonego z uwzględnieniem jego wykształcenia, wykonywanego zawodu,

wieku oraz możliwości znalezienia, przy uwarunkowaniach na rynku pracy

(bezrobocie, lokalny rynek pracy, itp.) to, innymi słowy, pytanie, w oparciu o jakie

przesłanki należy oceniać ewentualną częściową niezdolność do pracy. Jednakże

w tym zakresie skarżący nie przedstawił żadnych wątpliwości interpretacyjnych

dotyczących przepisu art. 12 ust. 3 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a jedynie ograniczył się do

stwierdzenia, że Sądy obu instancji nie uwzględniły uwarunkowań związanych z

dalszą możliwością wykonywania przez ubezpieczonego pracy „ze względu na jego

wiek, wykształcenia, schorzenia, rynek pracy, itp.”

Skarga niniejsza nie jest także oczywiście uzasadniona (art. 398 9 § 1 pkt 4

k.p.c.), bowiem, jak wyżej przedstawiono, zarzut bezpodstawnego pozbawienia

ubezpieczonego prawa do renty, pozostającej w związku z wypadkiem podczas

służby wojskowej, a przez to naruszenia jego praw nabytych w zakresie uprawnień

do zabezpieczenia społecznego, nie został poparty w podstawie kasacyjnej

właściwym przepisem

Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego

skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 398 9 k.p.c. należało

postanowić jak w sentencji.