III PZ 8/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PZ 8/10

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. S.

przeciwko Centrum Opieki Medycznej […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zawarte w pkt II wyroku

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

o

kosztach

procesu

zawarte w pkt II wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 czerwca

2010 r. i sprawę w tym zakresie przekazuje temu Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 24 czerwca 2010 r. oddalił apelację pozwanego Centrum Opieki Medycznej (I

pkt wyroku) od wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 6 maja 2009 r. zasądzającego na rzecz powoda T. S. żądaną kwotę, nie

obciążył strony pozwanej kosztami postępowania za drugą instancję i kosztami

postępowania kasacyjnego (II pkt wyroku) oraz oddalił zażalenie powoda na

postanowienie Sądu pierwszej instancji zawarte w punkcie II wyroku tego Sądu z

dnia 6 maja 2009 r. w przedmiocie nieobciążenia strony pozwanej kosztami

postępowania (III pkt wyroku).

Postanowieniu zawarte w punkcie II wyroku o nieobciążeniu strony pozwanej

kosztami postępowania za drugą instancję i postępowania kasacyjnego Sąd

Okręgowy wydał wyroku na podstawie art. 102 k.p.c. Okolicznością uzasadniającą

odstąpienie od obciążania strony pozwanej kosztami zastępstwa procesowego

strony przeciwnej był charakter żądania oraz okoliczności leżące poza procesem, tj.

fakt, że „pozwany wyszedł naprzeciw roszczeniom powoda i innych lekarzy

zawierając porozumienie zanim jeszcze ukształtowało się sądowe orzecznictwo w

tym zakresie, wyraził zrozumienie ich żądań”, a ponadto „strona pozwana jest

jednostką finansowaną ze środków publicznym i przedmiotem jego działalności

winno być przede wszystkim ochrona zdrowia i ratowanie życia ludzkiego, nie zaś

prowadzenie gospodarczej działalności". Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie w

sprawie dotyczyło roszczenia pracowniczego „wywiedzionego w skomplikowanym

stanie prawnym. Mnogo zgłaszane przez środowiska lekarskie roszczenia odnośnie

wynagrodzenia za dyżury medyczne i udzielenie czasu wolnego obejmowały

kwestie, które wobec braku jednoznacznych rozwiązań prawnych budziły

wątpliwości i wymagały przesądzenia przez Sąd Najwyższy”. W związku z

ujawnieniem wskazanych okoliczności Sąd Okręgowy odstąpił od obciążania strony

pozwanej kosztami zastępstwa przeciwnika procesowego za drugą instancję oraz

kosztami postępowania kasacyjnego na zasadzie art. 102 k.p.c.

To postanowienie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku powód zaskarżył

zażaleniem w całości, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

nieuprawnione zastosowanie, w sytuacji gdy nie istnieją żadne okoliczności, które

by to usprawiedliwiały i domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz

kwoty 2.250 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa postępowania za drugą instancję

oraz kosztów postępowania kasacyjnego.

Zdaniem wnoszącego zażalenie, art. 102 k.p.c. jako wyjątek od regulacji z

art. 98 k.p.c., nie może podlegać wykładni rozszerzającej, a pojęcie „wypadków

szczególnie uzasadnionych” zawarte w art. 102 k.p.c., choć nie skonkretyzowane,

nie daje sądowi uprawnienia do dowolnej i niczym nieograniczonej interpretacji.

Uzasadnionym wypadkiem nie może być w szczególności „wyjście naprzeciw

żądaniom lekarzy” przez zawarcie porozumienia z pracownikami z dnia 20

listopada 2007 r., w sytuacji gdy jedynym powodem jego zawarcia była chęć

uchronienia się przed istniejącym wówczas niebezpieczeństwem udzielenia

lekarzom czasu wolnego i pokrycia na ich rzecz odsetek w pełnej wysokości.

Ponadto trudna sytuacja służby zdrowia nie może stanowić wypadku szczególnie

uzasadnionego w rozumieniu art. 102 k.p.c. Tym bardziej, że w aktach sprawy nie

ma dowodów na to, że pozwany znajduje w trudnej sytuacji finansowoekonomicznej, która usprawiedliwiałaby decyzję sądu o zwolnieniu go z obowiązku

pokrycia

kosztów

postępowania

poniesionych

przez

stronę

przeciwną.

Nieuprawnione było też przekonanie Sądu Okręgowego o skomplikowanym stanie

prawnym sprawy, ponieważ podstawą żądania powoda było porozumienie z dnia

20 listopada 2007 r., a Sąd Najwyższy rozpatrując skargę kasacyjną od

korzystnego dla powoda wyroku potwierdził ugruntowana zasadę „pacta sunt

servanda" i wydał rozstrzygnięcie, które zgodne ze stabilną linią orzeczniczą.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany domagał się jego oddalenia.

Roszczenie powoda dotyczyło bowiem wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych w związku z pełnionymi dyżurami medycznymi, które w świetle

uchwał Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2008 r., III PZP 3/07 (OSNP 2008 nr 2324, poz. 341) oraz z dnia 3 czerwca 1008 r., I PZP 10/07 (OSNP 2008/ nr 23-24,

poz. 342) okazały się roszczeniami „nieistniejącymi, z uwagi na kompleksowe

uregulowanie dyżurów medycznych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej oraz

brak odesłania do Kodeksu pracy”. Rozpoznane powództwo było precedensowe i

taki charakter roszczenia jest okolicznością uzasadniającą stosowanie art. 102

k.p.c. Ponadto pozwany jako publiczny zakład opieki zdrowotnej dzieli los

dziesiątek szpitali województwa podkarpackiego, którym kontrakty z NFZ nie

zapewniają odpowiedniego finansowania świadczeń zdrowotnych. Wobec tego

każde dodatkowe zobowiązanie finansowe pogłębia złą sytuację pozwanego, który

na koniec czerwca 2010 r. odnotował stratę rzędu 1,17 mln zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie

jest

uzasadnione,

ponieważ

przy

orzekaniu

o

kosztach

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego Sąd drugiej instancji - na zasadzie art.

386 § 6 w związku z art. 39821 k.p.c. - był związany oceną prawną i wskazaniami co

do ponownego rozpoznania sprawy wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2010 r., III PK 69/09, nie tylko w zakresie

dochodzonego roszczenia głównego, ale także ponownego orzekania o kosztach

postępowania. Tymczasem Sąd Okręgowy podzielił wiążące zalecenia zawarte w

uzasadnieniu tego wyroku Sądu Najwyższego, jedynie w zakresie dotyczącym

roszczenia głównego, natomiast nie dostosował się do wymowy wiążącego go

uzasadnienia wyroku w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania, przyjmując,

iż „zaistniałe po zawarciu ugody” orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym

wywiedziono, że sporne roszczenia nie miały ustawowych podstaw prawnych,

usprawiedliwiało

nieobciążanie

przegrywającej

sprawę

strony

pozwanej

poniesionymi przez powoda kosztami postępowania sądowego w rozumieniu art.

102 k.p.c. W tym zakresie wnoszący zażalenie wskazał, że Sąd Okręgowy nie

dysponował żadnymi dokumentami, które potwierdzałyby trudną sytuację finansową

strony pozwanej, (która dopiero w odpowiedzi na zażalenie wskazywała na tego

typu okoliczności), podczas gdy w czasie procesu starała się uporczywie i

„wszelkimi sposobami wykazać zniweczenie podstawy swej odpowiedzialności”,

zmuszając powoda do ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego „za cztery

instancje sądowe”, których ten nie odzyskał wskutek zaskarżonego orzeczenia o

kosztach wydanego na podstawie art. 102 k.p.c. Wprawdzie przepis ten pozostawia

do oceny sądu możliwość zasądzenia od strony przegrywającej spór tylko części

kosztów albo nieobciążenia jej w ogóle kosztami, ale musi być to usprawiedliwione

okolicznościami

kwalifikowanymi

jako

wypadki

„szczególnie

uzasadnione”.

Przekładając takie ustawowe uwarunkowanie możliwości orzekania o kosztach

według art. 102 k.p.c. na grunt i materię sporów ze stosunku pracy, w którym

pracodawca

z

reguły

ma

„silniejszą”

pozycję

prawną,

nieobciążanie

tej

„mocniejszej” strony stosunku pracy w ogóle kosztami przegranego procesu

wymagałoby wykazania zupełnie nadzwyczajnych okoliczności faktycznych lub

prawnych usprawiedliwiających orzekanie stosownie do art. 102 k.p.c. W ocenie

składu rozpoznającego zażalenie, w razie pominięcia przy orzekaniu o kosztach

procesu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w

uzasadnieniu wyroku uchylającego sprawę do ponownego rozpoznania (art. 386 §

6 k.p.c.), ani „precedensowy” lub skomplikowany charakter sprawy, ani późniejsze

orzecznictwo sądowe, które wyjaśniło jurydyczne kontrowersje w orzekaniu o

roszczeniach

za

dyżury

medyczne,

nie

stanowią

przypadku

szczególnie

uzasadnionego, o którym mowa w art. 102 k.p.c., jeżeli roszczenie powoda miało

oparcie w ważnej pozasądowej ugodzie stron stosunku pracy. Przy ponownym

orzekaniu o kosztach Sąd drugiej instancji powinien zatem sprawdzić i wyrazić

ocenę, w jakim stopniu inne wykazywane przez stronę (także w odpowiedzi na

zażalenie) okoliczności dotyczące pracodawcy przegrywającego sprawę, a

w

szczególności jego zła sytuacja finansowa, usprawiedliwiają zastosowanie jednej z

możliwości orzekania o kosztach na podstawie art. 102 k.p.c. W tym celu Sąd

Najwyższy postanowił jak w sentencji.