III CZ 9/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZ 9/11

POSTANOWIENIE

Dnia 30 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi Mariana B.

o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowień Sądu Okręgowego z dnia 22

czerwca 2009 r. i z dnia 17 sierpnia 2009 r. sygn. akt II Ca 779/09 (II Ca 803/09) i o

stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego

z

dnia 23 lutego 2009 r., sygn. akt II Ca 1870/08

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 marca 2011 r.,

zażalenia skarżących Zofii B. i Mariana B.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 9 kwietnia 2010 r.,

1. odrzuca zażalenie Zofii B.,

2. oddala zażalenie Mariana B.,

3. przyznaje adw. Grzegorzowi D. od Skarbu Państwa - Sądu

Okręgowego kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych

podwyższoną o należny podatek VAT,

tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

postępowaniu skargowym.

w

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

Mariana B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych postanowień

Sądu Okręgowego z dnia 22 czerwca 2009 r. i 17 sierpnia 2009 roku, sygn. II Ca

779/09 (II Ca 803/09) oraz wyroku Sądu Okręgowego z 23 lutego 2009 r., sygn. II

Ca 1870/08. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jako szczególny środek

prawny, objęta jest przymusem adwokacko-radcowskim, a skarga sporządzona z

uchybieniem tego wymogu podlega odrzuceniu przez sąd a limine, stosownie do

treści art. 4246 § 3 k.p.c.

Zażalenie na postanowienie wnieśli Marian B. i Zofia B. reprezentowani

przez pełnomocnika zawodowego w osobie adwokata ustanowionego z urzędu. W

zażaleniu podnieśli, iż Sąd naruszył zapis art. 4246 § 2 w zw. z art.117 § 6 k.p.c. w

zw. z art. 5 k.p.c. i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3941 § 1 pkt 1 in fine zażalenie do Sądu

Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Stosownie natomiast do treści art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych.

Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem

przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.

Osobą legitymowaną do wniesienia zażalenia jest osoba, której interesów

procesowych zaskarżane orzeczenie dotyczy, a zatem w rozpoznawanej sprawie osoba, której Sąd Okręgowy odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Tym samym, przesądzające znaczenie dla określenia

legitymacji określonej osoby do wniesienia środka zaskarżenia na jednostkowe

rozstrzygnięcie Sądu, ma merytoryczny kształt decyzji procesowej, która została

zaskarżona. W rozpoznawanej sprawie zostało zaskarżone postanowienie Sądu

Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2010 r., wydane w sprawie II Ca 777/09, w którym

sąd odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia wniesioną przez Mariana B. W konsekwencji, jedynie Marian B. jest

osobą legitymowaną do wniesienia zażalenia, a zatem i kwestionowania jego

merytorycznej poprawności. Zofia B. nie posiada legitymacji do zaskarżenia

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2010 r., wydanego w sprawie II

Ca 777/09, albowiem to orzeczenie nie odnosi się do jej interesów. Z tego też

względu zażalenie wniesione przez Zofię B. podlegało odrzuceniu, albowiem z

uwagi na brak legitymacji procesowej Zofii B. jest ono niedopuszczalne (art. 3941 §

3 w zw. z art. 39821 w zw. 370 k.p.c.).

Zażalenie wniesione przez skarżącego Mariana B. podlegało oddaleniu,

albowiem

zaskarżone

postanowienie

Sądu

Okręgowego

było

prawidłowe.

W odpowiedzi na zobowiązanie Sądu Okręgowego, Marian B. jasno określił,

iż wnosi skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń,

tj. postanowień Sądu Okręgowego z dnia 22 czerwca 2009 r. i 17 sierpnia 2009

roku, sygn. akt II Ca 779/09 (II Ca 803/09) oraz wyroku Sądu Okręgowego z 23

lutego 2009 r., sygn. II Ca 1870/08. Wobec tak jednoznacznego określenia

charakteru wniesionej skargi Sąd Okręgowy prawidłowo dokonał jej wstępnej

kontroli i trafnie uznał, że skarga ta podlega odrzuceniu jako dotknięta brakiem

nieusuwalnym z uwagi na niezachowanie przez skarżącego przymusu adwokackoradcowskiego (art. 4246 § 3 k.p.c.).

Skarżący w zażaleniu zarzucił, iż sąd w zaskarżonym orzeczeniu dopuścił

się naruszenia 4246 § 2 w zw. z art. 117 § 6 k.p.c. w zw. z art. 5 k.p.c.

Stosownie do pierwszego z powołanych przez skarżącego przepisów, a to

art. 4246 § 2 k.p.c. w razie stwierdzenia niezachowania warunków formalnych

określonych w art. 4245 § 2, przewodniczący wzywa o poprawienie lub uzupełnienie

skargi. Stosownie natomiast do treści art. 4245 § 2 k.p.c. skarga powinna czynić

zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto do skargi oprócz jej odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom - dołącza

się dwa odpisy przeznaczone do akt Sądu Najwyższego. Konsekwencją takiej

konstrukcji art. 4246 § 2 k.p.c. jest fakt, iż uzupełnieniu podlegają jedynie braki

formalne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

określone w art. 4245 § 2 k.p.c. Tym samym jedynie w razie niedochowania przez

stronę wnoszącą skargę wymogów formalnych właściwych dla każdego pisma

procesowego, a zatem określonych w art. 126 k.p.c., strona zostaje wezwana do

ich uzupełnienia. Wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przez osobę nieposiadającą kwalifikacji pełnomocnika

zawodowego oraz osobę, która nie jest reprezentowana przez pełnomocnika

zawodowego stanowi naruszenie art. 871 k.p.c., które nie podlega uzupełnieniu

w trybie art. 4246 § 2 k.p.c. Należy bowiem podkreślić, iż obowiązek sporządzenia

takiej skargi, podobnie jak skargi kasacyjnej, przez profesjonalnego pełnomocnika

ma charakter konstrukcyjny należący do samej istoty skargi, a zatem uchybienie

mu nie stanowi braku formalnego, do usunięcia którego można wezwać

skarżącego. Takiego braku nie można uzupełnić, a dotknięta nim skarga nie jest

w istocie środkiem prawnym, o jakim mowa w art. 4241 k.p.c. Skarga wniesiona

z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu, co wprost wynika

z unormowania zawartego w art. 4246 § 3 k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 3

lipca 2009 r., II CNP 46/09, niepublikowane; postanowienie SN z dnia 3 lipca

2009 r., II CNP 54/09, niepublikowane; postanowienie SN z dnia 8 lipca 2009 r.,

II CNP 31/09, niepublikowane; postanowienie SN z dnia 3 kwietnia 2009 r., V CNP

106/08, niepublikowane; postanowienie SN z dnia 6 lutego 2009 r., IV CNP 121/08,

niepublikowane; postanowienie SN z dnia 26 listopada 2008 r., IV CNP 85/08,

niepublikowane). Z tego też względu, wbrew twierdzeniu skarżącego, Sąd

Okręgowy nie dopuścił się naruszenia art. 4246 § 2 k.p.c., albowiem powołany

przepis nie znajduje w sprawie zastosowania.

Bez znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd

Okręgowy pozostaje powołany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 177 § 6

k.p.c. oraz art. 5 k.p.c. Pierwszy z powołanych przepisów odnosi się do uprawnienia

przysługującego stronie zwolnionej od kosztów sądowych do złożenia wniosku

o stanowienie dla niej pełnomocnika czy radcy prawnego, który to wniosek – jeżeli

zostanie złożony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub

postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, zostaje przekazany do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba

że sąd rozpoznający stosowny środek (o którym mowa w tym przepisie) uzna

wniosek za uzasadniony. Przepis ten pozostaje zatem bez związku z treścią

wydanego przez Sąd rozstrzygnięcia, podobnie jak i podniesiony przez skarżącego

zarzut naruszenia art. 5 k.p.c., który pozwala sądowi w razie uzasadnionej potrzeby

na udzielanie stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez

adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.

Skarżący wywodzą, iż gdyby Marian B. został pouczony o tym, iż ustawa

przewiduje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych przed Sądem

Najwyższym, złożyłby wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika celem

złożenia stosownego środka, po otrzymaniu zobowiązania sądu. Wskazany

argument pozostaje jednakże chybiony, albowiem – jak już wyżej podniesiono –

przepisy nie przewidują możliwości sanowania „wady”, jaką obarczona jest skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, gdy została

wniesiona przez stronę osobiście, a strona nie pozostaje w kręgu osób, o których

mowa w art. 871 § 1 i 2 k.p.c. „Poprawieniu” podlegają jedynie wady w postaci

braków formalnych pisma, co wprost wynika z treści art. 4246 § 2 k.p.c., a tym

samym nawet przy założeniu, iż skarżący Marian B. postąpiłby tak, jak zakłada to

jego pełnomocnik - a zatem, że gdyby wraz ze zobowiązaniem nałożonym przez

przewodniczącego został pouczony o dochowaniu wymogu określonego w art. 87 1

§ 1 k.p.c. i złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wniesiona przez

niego skarga nadal podlegałaby odrzuceniu w oparciu o treść art. 424 6 § 3 k.p.c.

Zgodnie

bowiem

z

ugruntowanym

w

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

stanowiskiem nie jest możliwe poparcie sporządzonej osobiście skargi przez

podpisanie

jej

przez

adwokata

lub

radcę

prawnego,

stąd

też

wniosek

o ustanowienie w tym celu pełnomocnika jest bezprzedmiotowy, podobnie jak

i wezwanie do usunięcia tej nieprawidłowości (por. postanowienie SN z dnia 13

maja 2010 r., IV CZ 30/10, niepublikowane; postanowienie SN z dnia 20 stycznia

2009 r., II CZ 89/08, LEX nr 527186).

Z uwagi na powyższe okoliczności, zażalenie wniesione przez Mariana B.

podlegało oddaleniu, o czym Sąd Najwyższy orzekł w oparciu o treść art. art. 39814

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy przyznał adw. Grzegorzowi D. kwotę

450 złotych

powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu, o co pełnomocnik wniósł, ustalając należne

wynagrodzenie w oparciu o treść § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenie Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).