Supreme Court partially allowed appeal finding lower court erred on contract payment calculation scope.

Sygn. akt III CNP 28/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. Z.

przeciwko V. B. sp. z o.o. w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 października 2013 r.,

skargi strony pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 grudnia 2011 r.,

1)

2)

3)

stwierdza niezgodność z prawem wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w części

uwzględniającej powództwo o kwotę 13.126,40 zł

(trzynaście tysięcy sto dwadzieścia sześć 40/100)

z ustawowymi odsetkami (pkt 1a);

oddala skargę w pozostałym zakresie;

znosi wzajemnie koszty postępowania wywołanego skargą.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. oddalił powództwo o

zasądzenie na rzecz powoda kwoty 112879,32 zł tytułem pozostałej części

wynagrodzenia za wykonane przez niego na rzecz pozwanej roboty budowlane. Za

bezsporne uznał, że strony zawarły w dniu 31 marca 2009 r. umowę o roboty

budowlane. Treść umowy obejmowała uzgodnienia indywidualizujące przedmiot

świadczenia niepieniężnego (art. 1), w odwołaniu do dokumentacji projektowej

ocieplenia opisanego budynku. Wynagrodzenie określone zostało przez wskazanie

podstaw do jego ustalenia, stosownie do art. 628 § 1 zdanie pierwsze k.c. Bazę do

skalkulowania świadczenia pieniężnego pozwanej stanowiły zróżnicowane co do

wysokości, według kryterium technologii ociepleń dla poszczególnych elementów,

stawki za 1 m2 wykonanych prac. W opinii biegłego przyjęte zostało, że dla

sporządzenia kosztorysu, zgodnie z tymi założeniami, konieczne było dokonywanie

szczegółowych pomiarów ścian, słupów balkonowych, szpalet pionowych i

poziomych, pasów międzyokiennych i attyk,

bieżąco i w miarę postępu prac.

z rusztowań, na

Ustalenia zawarte w protokołach odbiorów

częściowych, jakie miały być sporządzane na podstawie raportów stanu

zaawansowania robót, dotyczyły w rzeczywistości nadzoru administracyjnego,

realizowanego przez osoby do tego

uprawnione. Strony wyłączyły stosowanie

regulacji art. 654 k.c., a protokoły częściowe służyły jedynie wzajemnym

rozliczeniom (art. 5 umowy). Wpłaty dokonywane przez zamawiającego przed

końcowym odbiorem robót, co nastąpiło w dniu 21 sierpnia 2009 r., były w istocie

zaliczkami, odpowiednio do art. 642 k.c. Biegły stwierdził, że dokumentacja budowy

nie zawiera wszystkich wymaganych składników pomiarów, a jedynie ich wyniki

w postaci ilości metrów kwadratowych. Brak tych danych był następstwem

niedokonywania pomiarów w takim zakresie i sposób, jaki był konieczny według

zasad wynikających z umowy. Potwierdziły to również zeznania świadka M. P.,

który stwierdził, że stosował metodę szacunkową, mierząc jedno piętro, a następnie

mnożąc tę wielkość przez ilość kondygnacji. Nie ma możliwości uzupełnienia

obecnie tych danych, ponieważ rusztowania zostały zdemontowane. Istnieje

natomiast możliwość określenia wysokości wynagrodzenia przy założeniu błędu

rzędu 10%. Pozwana zapłaciła powodowi kwotę 892 951.03 zł, a zatem wyższą od

określonej opinią. Sąd Okręgowy przyjął, że powód nie wykazał, iż należne mu

wynagrodzenie było wyższe od otrzymanego.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji powoda, Sąd Apelacyjny

zaskarżonym wyrokiem, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że

zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 30 258,02 zł

z ustawowymi

odsetkami od dnia 3 lutego 2010 r. oraz kwotę 1500 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu, oddalił w pozostałej części apelację i zniósł wzajemnie koszty

postępowania apelacyjnego.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach i wnioskach:

W art. 1 umowy o roboty budowlane z dnia 31 marca 2009 r. strony przyjęły,

że jej przedmiotem, stosownie do dokumentacji projektowej ocieplenia wskazanego

budynku, będą roboty ociepleniowe. Określiły przewidywaną łączną kwotę

kontraktu na sumę 911000 zł. Podstawę określenia wynagrodzenia wykonawcy

stanowiła dokumentacja, ustalenia z P. M. i umowne ceny jednostkowe za 1 m2 dla

poszczególnych rodzajów robót. Zakres rzeczowy robót został rozszerzony

aneksem z dnia 15 września 2009 r., między innymi

blacharskie. W

aneksie strony

wskazały

o roboty

podstawy ustalenia wynagrodzenia

kosztorysowego. Wartość tych robót określiły na kwotę 122 090,50 zł netto.

Pozwana zapłaciła za te roboty kwotę 109 881, 45 zł, zatrzymując kwotę 12 209,05

zł tytułem gwarancji należytego wykonania umowy. Ustalenia Sądu drugiej instancji

poczynione zostały w oparciu o dowody z dokumentów, które wyjaśniają sporne

okoliczności, co było przyczyną pominięcia dowodów osobowych.

Sąd Apelacyjny uznał, że nie było podstaw do oceny umówionego

wynagrodzenia jako kosztorysowego, skoro już w chwili zawierania umowy

określone zostało ostateczne wynagrodzenie za cały jej przedmiot, niezależnie

od rzeczywistych kosztów. Analiza postanowień umowy i aneksu pozwalała

na przyjęcie, że strony uzgodniły wynagrodzenie ryczałtowe na kwotę 911000 zł za

cały przedmiot określony w art. 1, którego odbiór miał nastąpić protokołem

końcowym. Roboty budowlane miały być rozliczane fakturami częściowymi,

co wynika z art. 5 i 13. Postanowienie objęte art. 5 ust. 1 stanowiło, że co miesiąc

na budowie będą sporządzane (do dnia 15 dnia miesiąca następującego

po miesiącu, w którym wykonano prace), na zasadzie uzgodnienia stanowisk

pomiędzy zleceniodawcą i zleceniobiorcą, raporty ze stanu zaawansowania robót

(SAL), potwierdzone protokołami częściowego ich odbioru, które nie stanowiły

przejęcia prac i nie mogły być brane pod uwagę przy procedurze odbioru

końcowego; służyć miały jedynie wzajemnym rozliczeniom stron w trakcie trwania

prac. Odbiór końcowy był przeprowadzony po zakończeniu wszystkich robót

objętych umową. Podstawą rozliczenia miał być protokół końcowy odbioru

przedmiotu umowy. Na takie ustalenia wskazują przedstawione przez strony

dokumenty. Skoro powód otrzymał tytułem wynagrodzenia ryczałtowego kwotę

892 951,03 zł netto, to należy mu się jeszcze kwota 18 048, 94 zł (911000 –

892 048,97 zł). Z kolei poszerzony aneksem zakres robót to kwota 122 090, 50 zł,

z której pozwana zatrzymała kwotę12 209,05 zł tytułem gwarancji. Wobec tego

zasądzeniu na rzecz powoda podlegała kwota będąca sumą 18 048, 97 zł

i 12 209, 05 zł wraz z odsetkami od doręczenia pozwanej pozwu.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem tego wyroku pozwana

zarzuciła

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 1, 5, 13 umowy z dnia 31 marca 2009 r. w związku z art. 3531 i art.

647 k.c., polegającą na przyjęciu, że przewidziane nią wynagrodzenie ma charakter

ryczałtowy, a nie obmiarowy, chociaż wyraźnie tam określono, iż „wartość zakresu

robót objętych niniejszą umową będzie ustalana na podstawie obmiarów

według

powykonawczych

-

a przewidywana,

łączna

cen

kwota

jednostkowych

kontraktu

z

poniższej

specyfikacji,

wynosi

911 000

zł”.

Żadne

z dalszych postanowień umowy nie pozwala na uznanie ryczałtowego charakteru

wynagrodzenia. Z rażącym naruszeniem art. 65 § 2 k.c. Sąd zaniechał ustalenia,

że zgodnym

zamiarem

stron

było

określenie

obmiarowego

charakteru

wynagrodzenia. Prowadzenie postępowania dowodowego na te bezsporne

okoliczności stanowiło o rażącym naruszeniu art. 229 k.p.c. Całkowite pominięcie

zarzutów podniesionych w odpowiedzi na apelację powoda, które wskazywały,

że pozwana zapłaciła powodowi sumę 1015958,88 zł, w tym 906077,43 zł za prace

ociepleniowe, a nie błędnie wskazaną przez Sąd Okręgowy kwotę 892951,03 zł,

uzasadnia zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c.

przez zaaprobowanie błędnego ustalenia. Jednocześnie przyjęcie, że bezsporne

było wypłacenie sumy 892951,03 zł stanowi naruszenie art. 229 k.p.c.

Skarżąca domagała

się

stwierdzenia

niezgodności

zaskarżonego

wyroku

z powołanymi przepisami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie uregulowane w art. 4241 i nast. k.p.c. obejmuje badanie

legalności działalności orzeczniczej sądów powszechnych, umożliwiające stronie

wypełnienie obowiązku, przewidzianego w art. 4171 § 2 k.c., uzyskania stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Kwalifikacja zaskarżonego

orzeczenia jako bezprawnego dokonywana jest przy zastosowaniu autonomicznego

pojęcia bezprawności. Za takie orzeczenie należy uważać orzeczenie, które jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 r., nr 2/35;

z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, niepubl.; z dnia 20 września 2007 r., II CNP

87/07, niepubl.).

W procesie stosowania prawa, polegającym na ustaleniu właściwych

przepisów, poddaniu ich wykładni dla określenia normatywnej treści, dokonaniu

subsumcji do nich tych faktów oraz określeniu skutków prawnych przysługuje

sądowi

swoboda

decyzyjna,

będąca

istotnym

elementem

sędziowskiej

niezawisłości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r.,

SK 77/06, OTK - A 2008 r., nr 3, poz. 39, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego

2007 r., I CNP 712/06, niepubl.). Chodzi zatem o swoiste rozumienie bezprawności,

przyjmujące, że państwo może ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą tylko

wtedy, gdy sąd naruszył prawo w sposób oczywisty. W przypadku wykonywania

władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest pewien margines błędu, którego popełnienie

nie może rodzić tej odpowiedzialności (por. wyroki Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości z dnia 30 września 2003 r., C-224/01; Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK 2001r. nr 8, poz. 256).

Podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia mogą być zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i prawa

procesowego. Nie podlega ocenie Sądu Najwyższego kwestia prawidłowości

ustalania przez sąd drugiej instancji faktów lub oceny dowodów, stosownie do art.

4244 zdanie drugie k.p.c., także wtedy, kiedy ujęte zostały w formie nawiązującej

do innych przepisów postępowania. Mogą natomiast być podstawą skargi zarzuty

odnoszące się do przepisów postępowania dowodowego, których stosowanie

wywiera wpływ na ustalenie faktów, z wyjątkiem tych, które odnoszą się do oceny

dowodów; chodzi o uchybienia procesowe, które spowodowały niezgodność

orzeczenia z prawem (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja

2005 r., V CNP 2/05, niepubl.; z dnia 7 czerwca 2005 r., III BP 2/05, OSNP 2006 r.,

nr3-4, poz. 53; z dnia 27 września 2013 r., V CNP 90/12; wyroki: z dnia 25 stycznia

2012 r., V CNP 14/11; z dnia 26 września 2012 r., II CNP 24/12, niepubl.).

Przepisy kodeksu

postępowania

cywilnego

dotyczące

faktów

powszechnie

znanych (art. 228 § 1), faktów znanych sądowi urzędowo (art. 228 § 2), faktów

przyznanych przez stronę przeciwną (art. 229), faktów niezaprzeczonych (art. 230)

oraz faktów objętych domniemaniami faktycznymi (art. 231) lub prawnymi (art. 234)

są odstępstwem od ogólnej reguły dowodowej, przewidzianej w art. 6 k.c.; stanowią

bezdowodowe sposoby ustalania faktów.

Zgodnie z art. 229 k.p.c. fakty przyznane, to fakty przedstawione przez jedną

stronę i potwierdzone przez stronę przeciwną jako zgodne z prawdą, w drodze

wyraźnego oświadczenia złożonego w toku postępowania. Fakt, który ma podlegać

przyznaniu powinien być jednoznacznie określony, a przyznanie nie może budzić

wątpliwości i podlega ocenie sądu przez odniesienie go do całokształtu okoliczności

sprawy. Jeżeli przyznanie budzi wątpliwości, sąd nie może na nim poprzestać

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 1996 r., I CRN 222/95,

OSNC 1996 r., nr 6, poz.87; z dnia 7 października 2005 r., IV CK 133/05; z dnia

15 maja 2009 r., II CSK 680/08 niepubl. i postanowienie z dnia 21 marca 2003 r.).

Przepis art. 382 k.p.c. określa podstawę merytorycznego orzekania przez Sąd

drugiej instancji, która obejmuje materiał dowodowy zebrany przez sąd pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. „Zebrany materiał”, to dowody

przeprowadzone w sprawie oraz fakty powszechnie znane, znane sądowi

urzędowo, fakty przyznane, a także objęte twierdzeniami jednej strony, co do

których druga strona nie wypowiedziała się. Uregulowanie to będące wyrazem

pełnej swobody jurysdykcyjnej sądu drugiej instancji, limitowanej jedynie granicami

zaskarżenia oraz kontynuacji merytorycznego rozpoznania sprawy, nakłada na sąd

drugiej instancji obowiązek dokonania ponownych własnych ustaleń, które mogą

obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo różnić się od

tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem prawa

materialnego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, zasadę

prawną z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999 r., nr 7-8, poz. 124).

Tak oznaczony zakres rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny obejmował

również powinność stwierdzenia, czy doszło do przyznania przez powoda faktu

otrzymania tytułem wynagrodzenia za prace ociepleniowe kwoty 906077,43 zł.

W tym celu należało jednoznacznie określić fakt podany przez pozwaną oraz

zbadać, czy oświadczenie powoda dotyczy tego faktu, jak też, czy budzi

ono wątpliwości w okolicznościach sprawy.

Czynności Sądu Apelacyjnego

związane ze stosowaniem art. 229 w związku z art. 382 k.p.c. były oczywiście

wadliwe. Nie doszło do skonkretyzowania faktu przedstawionego przez pozwaną

oraz określenia treści oświadczenia powoda obejmującego jego przyznanie.

Poprzestanie na stwierdzeniu zawartym w wyroku Sądu Okręgowego było wyrazem

braku należytego rozważenia okoliczności sprawy. Przyjęcie przez Sąd pierwszej

instancji, że bezsporne było wypłacenie przez pozwaną kwoty 892951,03 zł nie było

wystarczające do określenia rozmiaru wynagrodzenia rzeczywiście wypłaconego.

Bezzasadnie pominięte zostało oświadczenie powoda złożone na rozprawie w dniu

1 października 2010 r. i w piśmie z dnia 1 października 2010 r., przyznające,

że tytułem wynagrodzenia otrzymał kwotę 906077,43 zł oraz oświadczenie

pozwanej zawarte w odpowiedzi na apelację. Uzasadniony zatem był zarzut obrazy

art. 229 w związku z art. 382 k.p.c., z uwagi na błędne zastosowanie instytucji

przyznania faktu oraz pominięcie materiału dowodowego obejmującego powołanie

faktu przez pozwaną oraz oświadczenia powoda przyznającego jego zaistnienie.

Doszło do niemającego uzasadnienia w okolicznościach sprawy zawyżenia

wynagrodzenia należnego powodowi za wykonanie prac objętych umową i w tym

zakresie wyrok Sądu Apelacyjnego jest niezgodny z prawem.

Nie było podstaw do podzielenia zarzutu naruszenia przez Sąd Apelacyjny

art. 378 § 1 k.p.c. Zakres kognicji Sądu drugiej instancji wyznaczony tym przepisem

oznacza obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów apelacji przez ocenę

ich trafności, zasadności i wpływu na treść rozstrzygnięcia. Granice apelacji

obejmują treść jej zarzutów i wniosków. Wiążące znaczenie dla postępowania

apelacyjnego mają zarzuty uchybienia prawu procesowemu, które zostały

przedstawione w apelacji i nie są wyłączone spod kontroli sądu drugiej instancji.

Nie wiążą natomiast tego sądu zarzuty naruszenia prawa materialnego. Nie ma

racji skarżąca, że stanowisko strony, która nie wniosła apelacji, zawarte

w odpowiedzi na apelację powinno być traktowane jako zarzut apelacyjny i jest

objęte art. 378 § 1 k.p.c. Stanowi ono ustosunkowanie się do wniesionego przez

przeciwnika środka odwoławczego i podlega rozważeniu przez sąd drugiej instancji

w ramach merytorycznego rozpoznania sprawy na nowo oraz kontradyktoryjności

postępowania sądowego, co jednak nie jest tożsame z nierozpoznaniem

zarzutów apelacji.

Nie doszło do rażącego naruszenia, prowadzącego do bezprawności

w omówionym rozumieniu, przepisów art. 3531 i art. 647 k.c. odnoszonych

do postanowień art. 1, 5 i 13 umowy o roboty budowlane, zawartej przez strony

w dniu 31 marca 2009 r. Przepis art. 647 k.c. określa treść umowy o roboty

budowlane przez wskazanie obowiązków przyjmowanych przez strony ją

zawierające, w tym obowiązku inwestora zapłaty umówionego wynagrodzenia.

W unormowaniach art. 647 do 658 k.c. brak postanowień dotyczących sposobu

określenia wynagrodzenia wykonawcy robót budowlanych, który stanowi istotny

element umowy. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił stronom umowy kwestię

tego dotyczącą, które zgodnie z art. 3531 k.c,. mogą ukształtować ją według swego

uznania, z ograniczeniami wynikającymi z właściwości stosunku prawnego,

ustawy lub

zasad

współżycia

społecznego,

szczegółowo

ustalając

zasady

określenia wynagrodzenia. Przyjęte zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 września

2009 r., III CZP 41/09, OSNC 2010 r. nr 3, poz. 33; uchwałę dnia 21 lipca 2006 r.,

III CZP 54/06, OSNC 2007 r., nr 5, poz. 57 oraz wyroki: z dnia 20 listopada 1998 r.,

II CKN 913/97, niepubl.; z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 70/00, OSNC 2001 r.,

nr 1, poz. 9; z dnia 27 lipca 2005 r., II CK 793/04 i z dnia 14 marca 2008 r.,

IV CSK 460/07, niepubl.)., że przepisy art. 629 i art. 632 § 2 k.c. mogą mieć

zastosowanie w drodze analogii do umowy o roboty budowlane. Implikuje

to przyjęcie, że jeżeli strony w umowie o roboty budowlane zastosowały jeden

z systemów wynagrodzenia uregulowanych w kodeksie cywilnym w odniesieniu do

umowy o dzieło, to w drodze analogii należy stosować do jego oceny właściwe

przepisy dotyczące tej umowy, czemu nie sprzeciwia się art. 656 § 1 k.c.

Wynagrodzenie kosztorysowe objęte zostało art. 629 k.c. i jego ustalenie

dokonywane jest na podstawie zestawienia planowanych prac

i przewidywanych

kosztów, tworzonego przed lub w dniu zawarcia umowy. Można również w umowie

postanowić, że opracowany będzie kosztorys wykonawczy, ustalający ostatecznie

wysokość wynagrodzenia. W art. 632 § 1 k.c. zawarte zostało unormowanie

wynagrodzenia

ryczałtowego,

obejmującego

umówienie

z

góry

wysokości

wynagrodzenia w kwocie absolutnej, przy wyraźnej lub dorozumianej zgodzie stron

na to, że wykonawca nie będzie mógł domagać się wyższej kwoty (poza wyjątkową

sytuacją, objętą art. 632 § 2 k.c.), zaś zamawiający zobowiązany będzie zapłacić

umówioną kwotę, nawet gdy korzyść wykonawcy będzie wyższa od zakładanej.

Stosownie do art. 628 § 1 k.c. wynagrodzenie może być formułowane przez

przedstawienie podstaw do jego określenia, a w razie braku takiego wskazania jako

zwykłe

wynagrodzenie

za

dzieło

tego

rodzaju,

czy

też

odpowiadające

uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.

Strony umowy o roboty budowlane, korzystające ze swobody kształtowania jej

treści, przewidzianej w art. 3531 k.c., wraz ze wskazanymi ograniczeniami, mogą

dowolnie ustalić kwestię wynagrodzenia wykonawcy, w tym posiłkując się

uregulowaniami przewidzianymi dla umowy o dzieło.

W art. 1 umowy z dnia 31 marca 2009 r. określony został przedmiot umowy

i wynagrodzenie wykonawcy. Zaznaczone zostało, że wartość zakresu robót

objętych umową będzie ustalana na podstawie obmiarów powykonawczych –

według cen jednostkowych z poniższej specyfikacji. W kolejnych punktach opisane

zostały: charakterystyka elementów pokrycia zewnętrznego i obróbek blacharskich,

połączona z wyszczególnieniem rodzaju robót, które musiały być wykonane,

wynagrodzenie odnoszone do metra kwadratowego powierzchni, a także zbiorcze

określenie składników przyjętych za podstawę wyznaczenia tej ceny. Ustalono

także, że przewidywana łączna kwota kontraktu wynosi 911000 zł netto

z zastrzeżeniem, że w razie rozbieżności pomiędzy poszczególnymi ustaleniami,

obowiązywać będą warunki korzystniejsze dla zleceniodawcy. Zgodnie z art. 5

umowy miesięczne raporty ze stanu zaawansowania robót, potwierdzone

protokołami odbioru częściowego, służyć miały jedynie wzajemnym rozliczeniom

w trakcie trwania prac, a protokoły te nie miały być brane pod uwagę

przy

procedurze odbioru końcowego. Ponadto określony został stan zaawansowania

prac w ramach poszczególnych elementów, którego osiągnięcie uzasadniało

częściową zapłatę wynagrodzenia. W ramach odbioru końcowego (art. 13 umowy)

strony nie przewidziały sporządzenia kosztorysu. Ustalenia umowne stron

wskazują, że w odniesieniu do wynagrodzenia wykonawcy przyjęta została metoda

obejmująca połączenie obu ustawowo określonych sposobów. Na podstawie

zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów ustalone zostało

jednostkowe wynagrodzenie w odniesieniu do poszczególnych rodzajów robót.

Jednocześnie na tej podstawie określona została przewidywana łączna kwota

kontraktu. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że ta przewidywana łączna kwota

stanowi ryczałtowo określoną, maksymalną sumę wynagrodzenia, mieściło się

w ramach

przyznanej

sądowi

niezależności

decyzyjnej.

Ocena

sposobu

ukształtowania wynagrodzenia przez połączenie form objętych art. 629 i art. 632

§ 1 k.c., w ramach swobody kontraktowania, mogła być dokonana przy

uwzględnieniu skutków jakie w przepisach kodeksu cywilnego przewidziane zostały

dla każdej z nich oraz wzajemnej relacji pomiędzy nimi. Oznacza to, że ustalenia

kosztorysowe mogą być ograniczone przez ustalenie maksymalnej wysokości

wynagrodzenia, która nie może być przekroczona. Powoływanie przez pozwaną,

że zgodnym zamiarem stron było ustalanie wartości zakresu robót na podstawie

obmiarów

powykonawczych,

nie

jest

sprzeczne

ze

stanowiskiem

Sądu

Apelacyjnego, skoro w art. 5 umowy określony został cel dokonywania obmiarów.

Nie ma w skardze argumentów, które mogłyby przemawiać za innym znaczeniem

ustalenia „przewidywanej łącznej kwoty kontraktu”.

Oparcie przez Sąd Apelacyjny stanowiska co do charakteru „przewidywanej

łącznej kwoty kontraktu” na treści umowy nie doprowadziło do oceny umowy

z rażącym pominięciem wskazań zawartych w art. 65 § 2 k.c. Nie wyłącza takiej

możliwości zalecane kierowanie się w ramach badania oświadczeń woli stron

zawartych w umowie zgodnym ich zamiarem i celem umowy, jeśli oddaje

w dostatecznej mierze intencje stron. Szczupłość motywów uzasadnienia

zaskarżonego wyroku pozwala jednak na konstatację, że określenie charakteru

wynagrodzenia było wynikiem podejścia uwzględniającego kierunek wytyczony tym

unormowaniem. Dążenie obu stron do określenia rozmiaru wynagrodzenia

z pominięciem

ustalenia

maksymalnej

jego

kwoty

nie

może

stanowić

wystarczającego argumentu dla przyjęcia, że postanowienia umowy określały

wynagrodzenie

o

charakterze

kosztorysowym.

Odmienną

kwestią

było

wynagrodzenie za roboty dodatkowe, skoro aneks do umowy nie określał

maksymalnej sumy wynagrodzenia.

Sąd drugiej instancji nie jest związany zawartymi w apelacji zarzutami

naruszenia prawa materialnego, powinien rozpoznać sprawę merytorycznie

w granicach

zaskarżenia.

Oznacza

to

obowiązek

rozpoznania

wszystkich

aspektów prawnomaterialnych sprawy, niezależnie od przedstawionych zarzutów

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadę prawną

z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07, OSNC z 2008 r. nr 6, poz. 55).

Nie ma zatem podstaw do skutecznego stawiania zarzutów kwestionujących

uprawnienie Sądu Apelacyjnego do oceny prawnej roszczenia, analizy postanowień

umowy oraz utrzymywania, połączonego z zarzutem nieuwzględnienia art. 229

k.p.c., że wiązały go stanowiska stron dotyczące charakteru wynagrodzenia.

Z powyższych względów należało uwzględnić skargę we wskazanym

zakresie, a w pozostałej części oddalić ją jako bezzasadną. Orzeczenie o kosztach

postępowania oparte zostało na zasadzie wzajemnego ich zniesienia, stosownie

do art. 100 zdanie pierwsze w związku z art. 42412 i art. 39821 k.p.c.

jw