III CNP 26/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 26/13

POSTANOWIENIE

Dnia 23 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi M. J.-T.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 2 czerwca 2011 r., wydanego w sprawie z wniosku B. J.-Z.

przy uczestnictwie M. J.-T.

o dział spadku po B. J.,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 października 2013 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Z., po rozpoznaniu sprawy z wniosku B. J. – Z. przy

uczestnictwie M. J. – T., postanowieniem z dnia 2 czerwca 2011 r. dokonał działu

spadku po B. J. w ten sposób, że wchodzącą w skład spadku nieruchomość o

obszarze

2,1568

ha

położoną

w

S. przyznał

na

wyłączną

własność

wnioskodawczyni bez obowiązku dokonywania przez nią spłat lub dopłat, ustalił

wartość przedmiotu działu na kwotę 380 000 zł i orzekł o kosztach postępowania.

Ustalił, że spadek po B. J., zmarłej w dniu 19 marca 2009 r. w N., wraz z

wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym, nabyły córki B. J. – Z. i M. J.

– T. po połowie. W skład spadku wchodzi nieruchomość o obszarze 2,1568 ha

położona w S. składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów

numerami: 4452/2, 8961/1, 4464/4, 4463/3 i 4458/4.

Pierwotnie wnioskodawczyni domagała się przyznania jej na własność

działek nr 8961/1, 4464/4 i 4463/3 o łącznym obszarze 2,0440 ha, natomiast

uczestniczce działek nr 4458/4 o obszarze 0,0833 ha i nr 4452/2 o obszarze 0,0295

ha. W związku ze stanowiskiem uczestniczki, wyrażonym w piśmie z dnia 7 marca

2011 r., zmieniła swoje stanowisko i domagała się przyznania jej na własność całej

masy spadkowej bez zasądzania spłat lub dopłat.

Z kolei uczestniczka początkowo wniosła przyznanie jej działek o numerach

4452/2, 8961/1, 4464/4 i 4463/3, a wnioskodawczyni działki nr 4458/4,

bez zasądzania spłat lub dopłat, natomiast w piśmie z dnia 7 marca 2011 r.

oświadczyła, że zrzeka się „…na wyłączną własność dla wnioskodawczyni…”

swojej części masy spadkowej.

Sąd Rejonowy stwierdził, że skład spadku i sposób dokonania jego działu

pozostawały poza sporem. W tej sytuacji, zgodnie z art. 622 § 1 i 2 k.p.c., dokonał

działu w sposób wskazany przez wnioskodawczynię i odpowiadający równocześnie

stanowisku procesowemu uczestniczki.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy odmówił uczestniczce

postępowania sporządzenia i doręczenia uzasadnienia postanowienia z dnia

2 czerwca 2011 r., stwierdzając, że wniosek został przez nią złożony po upływie

terminu określonego w art. 357 w związku z art. 517 k.p.c. Zażalenie uczestniczki

na to postanowienie Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem z dnia 21 września

2011 r.

Uczestniczka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 2 czerwca 2011 r., w której

zarzuciła naruszenie art. 214 w związku z art. 1035 k.c. przez nieuwzględnienie, że

zniesienie

współwłasności

gospodarstwa

rolnego

powinno

nastąpić

przez

przyznanie go temu ze współwłaścicieli, który je prowadzi lub stale w nim pracuje

bądź

temu,

który

daje

największą

gwarancje

należytego

prowadzenia

gospodarstwa, art. 140 k.c. przez jego niezastosowanie i art. 213 w związku z art.

13 § 2 k.p.c. przez zaniechanie zbadania oświadczenia uczestniczki o rezygnacji z

udziału w majątku spadkowym bez jakichkolwiek spłat lub dopłat.

Skarżąca twierdziła, że nie zaskarżyła postanowienia z dnia 2 czerwca

2011 r. z powodu złego stanu emocjonalnego wywołanego toczącym się

postępowaniem, skutkującym niezdolnością obrony swych praw w związku

z brakiem wiedzy i doświadczenia w działaniu w postępowaniu sądowym.

Podniosła,

że

skutkiem

wskazanego

naruszenia

prawa

jest

niezgodność

zaskarżonego postanowienia z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz że zachodzi

wyjątkowy wypadek, uzasadniający wniesienie skargi od postanowienia sądu

pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 5192 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie

została wyrządzona

szkoda,

a

zmiana

lub

uchylenie

tego

postanowienia

w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

W wyjątkowych wypadkach - jak stanowi § 2 powołanego artykułu - gdy

niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku

prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można

także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

co do istoty sprawy sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych,

chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze innych

przysługujących stronie środków prawnych.

W przytoczonych przepisach wyrażona została zasada, że przesłanką

dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę przysługujących jej środków prawnych.

Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 5192 § 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona

nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, uzależnia dopuszczalność

skargi od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego

wypadku

oraz

występowania

niezgodności

z

prawem

o

kwalifikowanym

charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Pojęcie „wypadek

wyjątkowy” odnosi się

przy tym

do

przyczyny niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy oraz do powodów, dla których

strona nie skorzystała z możliwości jego zaskarżenia.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

jako

przykłady

„wypadków

wyjątkowych”, o których mowa, wskazuje się ciężką chorobę strony, która

uniemożliwiła

wniesienie

środka

odwoławczego,

jej

stan

psychiczny

uniemożliwiający podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia wyroku sądu

pierwszej instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie błędnej informacji

od pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113,

z dnia 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06, nie publ., z dnia 22 czerwca 2007 r.,

III CNP 37/07, OSNC 2007, nr 3, poz. 47, z dnia 30 listopada 2007 r., III CNP

67/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 90, z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07,

OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 114).

Skarżąca, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia

sądu pierwszej instancji, jako przyczynę nieskorzystania z możliwości jego

zaskarżenia w przepisanym terminie wskazała zły stan emocjonalny wywołany

prowadzonym postępowaniem, skutkujący wystąpieniem braku zdolności obrony

swych praw w związku z brakiem wiedzy i doświadczenia w działaniu

w postępowaniu sądowym. Podana przyczyna, której skarżąca nie poparła żadnym

dowodem

wskazującym

na

wystąpienie

u

niej

stanu

emocjonalnego

uniemożliwiającego samodzielną obronę swych praw, nie może być uznana

za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 5192 § 2 k.p.c.

Przewidziane w art. 5192 § 2 k.p.c. wyjątkowe wypadki, umożliwiające

złożenie skargi od prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd pierwszej

instancji, powinny być jednoznacznie wykazane. W razie powołania się na

naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest wykazanie,

że dana zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz

dokładne określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, nie publ. oraz z dnia

6 grudnia 2006 r., V CNP 142/06, nie publ.).

Poza tym, zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., skarga powinna zawierać

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe. Skarżąca ograniczyła się do konstatacji,

że „…wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie było i nie jest możliwe…”,

co nie jest

wystarczające.

Skarżący

powinien

przedstawić

tę

okoliczność

w sposób niebudzący wątpliwości i w drodze stosowanego wywodu wykazać jej

istnienie. Uszło uwagi samej skarżącej, że w dniu 18 marca 2013 r. do akt sprawy

o dział spadku zostało dołączone jej pismo z wnioskiem o „…wznowienie

postępowania i zmianę orzeczenia poprzez dokonanie działu spadku zgodnie

z wolą uczestniczących w sprawie osób…”.

Skoro skarżąca nie wykazała, że zachodzi wyjątkowy wypadek, o którym

mowa w art. 5192 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 2 w związku

z art. 13 § 2 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.

jw