II UZ 24/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 24/17 POSTANOWIENIE Dnia 14 czerwca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)‎SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)‎SSN Andrzej Wróbel w sprawie z wniosku B. J.‎przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie […] w P.‎o ustalenie stopnia niepełnosprawności,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2017 r.,‎zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w P.‎z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt VIII Ua …/15, oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 września 2015 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację B. J. od wyroku Sądu Rejonowego w P. z 26 marca 2015 r. i zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w P. na rzecz adwokat J. E. kwotę 60 zł powiększoną o należną stawkę podatku VAT. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku i odrzucił skargę kasacyjną odwołującej się, złożoną 14 czerwca 2016 r.W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie odwołująca się wniosła skargę kasacyjną po upływie terminu.

Wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 września 2015 r. wraz z uzasadnieniem został bowiem doręczony pełnomocnikowi odwołującej się (adwokat P. C.) dnia 15 października 2015 r., a więc dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 15 grudnia 2015 r. Tymczasem odwołująca się złożyła w Sądzie skargę kasacyjną 14 czerwca 2016 r., a niezłożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w terminie do 15 grudnia 2015 r. spowodowało, że nie zaczął na nowo biec termin do wniesienia skargi kasacyjnej.W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, które usprawiedliwiałyby niezachowanie przez odwołującą się terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

W szczególności za taką przyczynę nie można uznać braku wiedzy odwołującej się, że złożyła wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, gdyż wielokrotnie zmieniali się jej pełnomocnicy. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik z urzędu adwokat P. C., uprawniona do reprezentowania odwołującej się złożyła skutecznie i w wymaganym terminie wniosek o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 września 2015 r. i niezwłocznie po otrzymaniu odpisu wyroku z uzasadnieniem, jeszcze tego samego dnia, tj. 15 października 2015 r. przesłała odwołującej się odpis wyroku z uzasadnieniem oraz z informacją, że jedyną możliwością zaskarżenia tego wyroku jest wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego.

Pełnomocnik poinformowała także odwołującą się o terminie wniesienia skargi kasacyjnej, konieczności zastępstwa strony przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, a przede wszystkim o tym, że nie została ustanowiona do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i nie jest w stanie udzielić odwołującej się żadnej pomocy prawnej. Powyższe pismo zostało doręczone odwołującej się w dniu 19 października 2015 r.Zdaniem Sądu, oznacza to, że odwołująca się została w odpowiednim czasie i szczegółowo pouczona przez adwokat P.C. o terminie wniesienia skargi kasacyjnej, a przede wszystkim o braku swojego umocowania do wniesienia w jej imieniu skargi kasacyjnej.

Odwołująca się miała więc wystarczająco dużo czasu na złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do 15 grudnia 2015 r. Wniosek taki złożyła jednak dopiero 28 grudnia 2015 r., a zatem po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, w momencie otrzymania przez odwołującą się informacji od adwokat P. C. o braku podstaw do dalszego reprezentowania powinna ona niezwłocznie złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej.

Wówczas Sąd, wydając postanowienie o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, zgodnie z art. 124 § 3 k.p.c., miałby obowiązek doręczyć z urzędu temu pełnomocnikowi odpis wyroku z dnia 2 września 2015 r. wraz z uzasadnieniem i do daty tego doręczenia rozpocząłby bieg dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Gdyby zatem wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został złożony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to Sąd wraz z informacją skierowaną do adwokata T. N. miałby obowiązek doręczyć z urzędu odpis wyroku z dnia 2 września 2015 r. wraz z uzasadnieniem i dla ustalenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej miałby zastosowanie art. 124 § 3 k.p.c. Sąd podkreślił, że brak winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie (art. 168 § 1 k.p.c.) należy analizować z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

W ocenie Sądu, odwołującej się nie można uznać za osobę, która nie potrafi należycie dbać o swoje interesy. W toku postępowania odwołująca się kierowała do Sądu wiele pism procesowych zawierających zarzuty do sporządzanych opinii biegłych, które wnoszone były w terminie zakreślonym przez Sąd, prawidłowo wykonywała zobowiązania Sądu co do przedłożenia dokumentacji medycznej, składała wnioski dowodowe, które uwzględniane były przez Sąd, a przede wszystkim była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Odwołująca się nie podniosła żadnej okoliczności, która byłaby przez nią niezawiniona i która usprawiedliwiałaby niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowej.

Sąd stanął na stanowisku, że w przypadku odwołującej się nie zaistniały też jakiekolwiek przeszkody natury losowej, które uniemożliwiłyby jej podjęcie we właściwym czasie czynności w toku toczącego się postępowania.Termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie z dniem 15 grudnia 2015 r., tymczasem skarga kasacyjna została wniesiona dopiero w dniu 14 czerwca 2016 r., a zatem po upływie przewidzianego terminu. Postanowienie to zostało zaskarżone przez powódkę zażaleniem, w którym zarzucono Sądowi Okręgowemu obrazę art. 124 § 3 w związku z art. 3985 § 1 k.p.c. w związku z art. 168 § 1 k.p.c., przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna powinna zostać wniesiona do dnia 15 grudnia 2015 r., a brak jest przy tym podstaw do przywrócenia terminu.W uzasadnieniu pełnomocnik powódki wywodził:

„Dnia 14 marca 2016 r. zostało do moich rąk dostarczone pismo z Sądu Okręgowego o następującym brzmieniu: „(...) został Pan ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla odwołującej B. J. (...) do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz postępowania przed Sądem Najwyższym w toku postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi kasacyjnej (...)”. Użyte w piśmie sformułowania, a w szczególności zawarte w nim expressis verbis upoważnienie mnie do wniesienia skargi kasacyjnej, a także doręczenie mojej osobie odpisu wyroku z dnia 2 września 2015 r. wraz z uzasadnieniem, nie pozostawiły mnie ani Powódce wątpliwości czy termin na wniesienie skargi kasacyjnej minął.

Oczywiste bowiem wydawało się zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 124 § 3 k.p.c., a więc rozpoczęcie biegu dwumiesięcznego terminu na nowo od dnia doręczenia. Wobec tak stanowczo wyrażonego stanowiska Sądu badanie historii sprawy pod kątem mojej, i moich poprzedników, legitymacji do wniesienia skargi było niedopuszczalne. Skarga kasacyjna została przeze mnie wniesiona dnia 12 maja 2016 r., a więc przed upływem terminu liczonego od dnia doręczenia do moich rąk odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, nie powinna być więc przez Sąd odrzucona.

Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2016 r. (sygn. akt: II PZ 16/15): <<Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, który jest uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej w otwartym dla pełnomocnika terminie kasacyjnego zaskarżenia, liczonym od dnia doręczenia mu kontestowanego wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 124 § 3 k.p.c.), wyklucza odrzucenie sporządzonej przezeń skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c., ponieważ taka skarga nie była spóźniona ani z innych przyczyn niedopuszczalna>>.

Dodać należy, że powódka, na skutek wyznaczania jej kolejnych pełnomocników do wniesienia skargi kasacyjnej, cały czas żyła w uzasadnionym przekonaniu, popartym zacytowanym powyżej poglądem Sądu, że skarga kasacyjna może zostać skutecznie wniesiona.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że postanowienia w przedmiocie odrzucenia lub oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie i nie podlegają samodzielnemu zaskarżeniu (por. uchwałę składu siedmiu Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III CZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 października 2002 r., II CZ 109/02, LEX nr 75273; z dnia 21 marca 2013 r., II CZ 4/13, LEX nr 1341668; z dnia 19 listopada 2014 r., II CZ 74/14, LEX nr 1554581).Sąd Najwyższy przyjmuje też, że skuteczne zakwestionowanie rozstrzygnięcia o oddaleniu takiego wniosku może nastąpić jedynie na wniosek strony zgłoszony w trybie art. 380 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c., na podstawie którego Sąd Najwyższy może, rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji bądź skargi kasacyjnej, rozpoznać także związane z nim postanowienie oddalające wniosek o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej.

Według ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, jeżeli w sprawie występuje zawodowy pełnomocnik, wniosek taki powinien jednak zostać sformułowany jednoznacznie, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom wnoszonym przez profesjonalnego pełnomocnika treści wprost w tych pismach niewyrażonych (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., I UZ 1/14, LEX nr 1467121 i orzecznictwo tam powołane, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CZ 102/13, LEX nr 1430440; z dnia 10 stycznia 2014 r., I CZ 101/13, LEX nr 1415496; z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 83/13, LEX nr 1418728; z dnia 30 października 2013 r., V CZ 48/13, LEX nr 1403918 oraz z dnia 24 września 2015 r., V CZ 49/15, LEX nr 1827144).

Przy braku takiego wniosku, przeprowadzenie wspomnianej kontroli nie jest natomiast dopuszczalne.Z konstrukcji zażalenia sporządzonego przez pełnomocnika, będącego adwokatem, jednoznacznie wynika, że tym środkiem odwoławczym zostało objęte postanowienie Sądu drugiej instancji w części - w zakresie pkt 2 postanowienia Sądu Okręgowego w P., a więc w zakresie dotyczącym odrzucenia skargi kasacyjnej, ale nie zawarto w nim ani stosownego wniosku, o którym stanowi art. 380 k.p.c., ani nawet nie powołano się na ten przepis. Przywołane w uzasadnieniu zażaleniu rozważania dotyczące okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie mogą być same w sobie uznane za taki wniosek i wywołać określonego w art. 380 k.p.c. skutku, polegającego na zweryfikowaniu postanowienia w części objętej jego pkt 1 - dotyczącej oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Dotyczy to w szczególności argumentu, że pełnomocnik odwołującej się pozostawał w mylnym przeświadczeniu, że w odniesieniu do terminu wniesienia skargi kasacyjnej zastosowanie ma art. 124 § 3 k.p.c. Ponieważ skarżąca nie otworzyła Sądowi Najwyższemu możliwości kontroli rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to jej zażalenie jest oczywiście bezzasadne.Ubocznie zauważyć należy, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 124 § 3 k.p.c., zgodnie z którym w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.

Reguluje on sytuację, w której wniosek o ustanowienia pełnomocnika z urzędu zostanie złożony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę. W niniejszej sprawie natomiast odwołująca się wniosek o ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym (poprzedni pełnomocnik nie był uprawniony do reprezentowania jej przez Sądem Najwyższym) złożyła 28 grudnia 2015 r., a więc po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął 15 grudnia 2015 r.Tym samym zażalenie podlegało oddaleniu (art. 3941 § 2 i 3 w związku z art. 39814 k.p.c.).Wniosek pełnomocnika skarżącej o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego za pomoc prawną świadczoną z urzędu w postępowaniu zażaleniowym podlegał oddaleniu.

Wniesienie bowiem oczywiście bezzasadnego zażalenia nie jest udzieleniem pomocy prawnej i nie uzasadnia przyznania takiego wynagrodzenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 sierpnia 2014 r., III CNP 5/14, LEX nr 1509149 oraz z dnia 16 stycznia 2015 r. III CSK 308/14, LEX nr 1628928). kc