II UK 84/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 84/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M.R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

z udziałem zainteresowanego M. Z.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w G.

z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt III AUa …/04,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. z

dnia 18 lutego 2004 r. stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z

tytułu zawarcia umowy o pracę z M. Z. prowadzącym przedsiębiorstwo budowlane

„M.”, M. R. podniosła, że w okresie od dnia 1 października do 31 października 2003

r. była zatrudniona i faktycznie wykonywała pracę sprzątaczki.

Sąd Okręgowy w E.wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r. oddalił odwołanie

przyjmując, że wobec braku racjonalnych i uzasadnionych ekonomicznie powodów

zatrudnienia pracownika do sprzątania na okres jednego miesiąca oraz nie dając

wiary dowodom z zeznań świadków i wnioskodawczyni co do faktu świadczenia

pracy zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, wyłącznym celem zawarcia umowy o

pracę było uzyskanie przez ubezpieczoną prawa do wcześniejszej emerytury.

Apelację ubezpieczonej oddalił Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 17

listopada 2005 r. uznawszy trafność oceny Sądu pierwszej instancji co do tego, że

umowa o pracę nie została zawarta w celu faktycznej realizacji wynikającego z jej

treści stosunku pracy, lecz dla uzyskania statusu pracownika, a przez to prawa do

świadczenia emerytalnego. Zawarta umowa o pracę nie była pozorna, gdyż praca

była faktycznie wykonywana, jednak zawarto ją w celu obejścia prawa i z tego

powodu, jako bezwzględnie nieważna, nie mogła wywołać żadnych skutków także

w sferze ubezpieczenia społecznego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła ubezpieczona, domagając

się jego zmiany albo uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania. Skarga została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego – art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 58 k.c. oraz w związku z art. 300

k.p. przez błędne przyjęcie faktu zawarcia umowy o pracę z zamiarem obejścia

prawa, a także art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst - Dz.U. z 2004 r. Nr

39, poz. 353 ze zm.) w związku z art. 67 § 1 i 32 Konstytucji przez odmowę

przyznania prawa do świadczenia emerytalnego, mimo spełnienia wszystkich

warunków do jego otrzymania, a ponadto przepisu art. 353 1 k.c. w związku z 67 § 1

Konstytucji przez niedozwoloną i godzącą w zasadę swobody kontraktowej

ingerencję sądu w stosunek prawny łączący strony. Ponadto w skardze kasacyjnej

postawiony został zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2

k.p.c. prowadzącego do nieuzasadnionej odmowy wiarygodności zeznań części

świadków, a także art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. przez przerzucenie ciężaru dowodu na

ubezpieczoną.

Przyjęcie

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

zostało

uzasadnione

koniecznością usunięcia z obrotu prawnego orzeczenia oczywiście naruszającego

konstytucyjną zasadę swobody wyboru pracy przez ograniczenie dostępu do

zabezpieczenia społecznego, mimo osiągnięcia wieku emerytalnego, oraz potrzebą

rozstrzygnięcia prawa sądu do ingerencji w zasadę swobody kontraktowej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z

którym o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego

świadczy tylko zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez

rzeczywistego wykonywania umowy o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28

lutego 2001 r., II UK 244/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 496). Potwierdzenie w

stanie faktycznym sprawy rzeczywistego wykonywania czynności wynikających z

umowy o pracę wyklucza więc uznanie zawartej umowy o pracę za nieważną ze

względu na jej pozorność.

Podstawą do stwierdzenia nieważności umowy może być jednak również

uznanie jej za czynność prawną podjętą w celu obejścia ustawy – art. 58 k.c., w

związku z czym należy wyraźnie zaznaczyć, że czynnością podjętą w celu obejścia

ustawy jest tylko taka czynność, która zmierza do osiągnięcia skutku zakazanego

przez prawo. Nie wymaga potwierdzenia, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci

uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 320/04, OSNP 2006

nr 7-8, poz. 122), a także że stronom umowy o pracę, na podstawie której

rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można

przypisać działania w celu obejścia ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 235). O zamiarze

obejścia prawa nie świadczy także zawarcie umowy o pracę na okres jednego

miesiąca. Sąd Najwyższy, w sprawach dotyczących uzyskania prawa do

wcześniejszej emerytury wskutek krótkotrwałych okresów zatrudnienia stwierdzał

jednoznacznie, że zawarcie umowy o pracę na krótko przed osiągnięciem wieku

uprawniającego do uzyskania wcześniejszej emerytury i rozwiązanie tej umowy

wkrótce po osiągnięciu tego wieku, nie może być uznane za działanie podjęte w

celu obejścia prawa, jeżeli praca była faktycznie świadczona, a świadczenie to było

przez pracodawcę odbierane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października

2005 r., I UK 32/05, niepublikowany). Rozstrzygnął także, że sąd pracy nie ma

potrzeby ustalania istnienia ekonomicznego i organizacyjnego uzasadnienia dla

zatrudnienia pracownika gdy ustalił, że praca była świadczona w warunkach

określonych w art. 22 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2006, I

UK 222/05, niepublikowany).

Prowadzi to do orzeczenia, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).