II UK 34/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 34/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku A. L.,

z udziałem zainteresowanego A. .

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni A.L. od wyroku Sądu Apelacyjnego w G.

z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt III AUa …/04,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

G.do

ponownego

rozpoznania

postępowania kasacyjnego.

i

orzeczenia

o

kosztach

Uzasadnienie:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. (organ rentowy) decyzją z

dnia 1 października 2003 r. orzekł, że A. L. ( wnioskodawczyni) nie podlega

ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w zakładzie ogólnobudowlanym

A.P. (pracodawca) z uwagi na niepozostawanie w stosunku pracy.

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 2 marca 2004 r. VIII U …/03 zmienił

powyższą decyzję organu rentowego w ten sposób, iż uznał, że wnioskodawczyni

podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zgłoszonego zatrudnienia w

zakładzie ogólnobudowlanym A. P. w B. od dnia 1 lutego 2003 r.

Sąd ustalił, że między wnioskodawczynią i A. P. prowadzącym zakład

ogólnobudowlany w B. została zawarta umowa o pracę w dniu 1 lutego 2003 r.

Według

tej

umowy

wnioskodawczyni

została

zatrudniona

na

stanowisku

zaopatrzeniowca i osoby odpowiedzialnej za szukanie nowych budów oraz

przetargów w pełnym wymiarze godzin, na czas nieokreślony, za wynagrodzeniem

1300 zł brutto.

W ocenie Sądu, wnioskodawczyni świadczyła pracę na rzecz pracodawcy po

podpisaniu umowy o pracę. Celem zatrudnienia było „zaopatrzenie, szukanie

nowych budów oraz udział w przetargach.” Sposób wykonywania tych obowiązków

był „dowolny, jednakże z zamysłem wykonywania pracy poza siedzibą firmy.”

Wnioskodawczyni o ciąży dowiedziała się dopiero po zawarciu umowy o pracę.

Umowa o pracę nie była pozorna, skoro była wykonywana, a zatem powódka od

dnia 1 lutego 2003 r. pozostaje w stosunku pracy i podlega ubezpieczeniu

społecznemu.

Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 19 października 2005 r. III AUa …/04

zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego powyższy wyrok i oddalił odwołanie

wnioskodawczyni.

Sąd uznał, że umowa o pracę zawarta między wnioskodawczynią i

pracodawcą zawierała cechy umowy pozornej, a więc zawartej jedynie w celu

uzyskania przez wnioskodawczynię statusu pracownika, celem nabycia świadczeń

z ubezpieczenia społecznego. Według Sądu przemawiają za tym następujące

argumenty: po pierwsze – po stronie pracodawcy nie istniała racjonalna potrzeba

zatrudnienia wnioskodawczyni na stanowisku „zaopatrzeniowca i pracownika

odpowiedzialnego za szukanie nowych budów oraz przetargów”, po drugie –

wnioskodawczyni zatrudniona została „od razu” na czas nieokreślony, po trzecie –

wnioskodawczyni

nie

posiadała

przygotowania

zawodowego

z

zakresu

budownictwa, a jako osoba odpowiedzialna za pozyskiwanie nowych klientów dla

pracodawcy, który działał w branży budowlanej, powinna była posiadać

szczegółowe rozeznanie w tej dziedzinie, po czwarte – w małej firmie nie ma

potrzeby zatrudnienia na pełny etat

osoby, która jak wnioskodawczyni miałaby

zajmować się jedynie pracą biurową i roznoszeniem ulotek, po piąte –

wynagrodzenie wnioskodawczyni wynosiło 1.300 zł brutto, natomiast pracownicy

budowlani (zatrudnieni na ½ etatu) zarabiali znacznie mniej, po szóste –

wnioskodawczyni nie potrafiła podać żadnych bardziej szczegółowych informacji

dotyczących jej pracy, po siódme – wnioskodawczyni nie prowadziła negocjacji z

firmą U.

i wspólnotą mieszkaniową, po ósme – pracodawca kierował

wnioskodawczynię w określone miejsca w celu pozyskiwania zleceń, a zatem

faktyczny wkład i inicjatywa wnioskodawczyni w zdobywanie nowych zleceń był

„znikomy lub żaden”,

faktyczne

odwiedzanie

po dziewiąte – obecność wnioskodawczyni w firmie,

poszczególnych

klientów

zainteresowanego

było

nakierowane na upozorowanie i demonstrowanie wykonywania pracy, po dziesiąte

- w momencie podpisywania umowy o pracę

wnioskodawczyni zdawała sobie

sprawę z tego, że jest w ciąży.

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok w całości skarga kasacyjną, w

której zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie

art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. lub niewłaściwe zastosowanie art. 83 k.c.

w związku z art. 300 k.p. oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 316

k.p.c. przez wydanie wyroku bez własnych ustaleń wskazujących na podstawę

prawną podjętego rozstrzygnięcia, co ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenie

zaskarżonego w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

2. Trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 83 § 1

zdanie pierwsze k.c. stanowiącego, że nieważne jest oświadczenie woli złożone

drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

3. W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy umowa o pracę między

pracodawcą a wnioskodawczynią została zawarta dla pozoru.

4. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oświadczenie

woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak

woli wywołania skutków prawnych przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w błąd

innych osób lub organów. W niepublikowanym wyroku z 23 czerwca 1986 r. I CR

45/86 Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność jako wadę oświadczenia woli

polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy

czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie

wywołało skutków prawnych. Zagadnienie pozorności umów o pracę jest jednak o

tyle swoiste, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o

pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to

przyjmował ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r. II UKN 2 OSNP

2002/21/527). O ile zatem cywilnoprawna charakterystyka czynności prawnej

pozornej wyczerpuje się we wskazaniu jej trzech koniecznych elementów, które

muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru,

oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi

zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, o tyle dla

stwierdzenia pozorności umowy o pracę konieczne jest ponadto bezsporne

ustalenie, że pracownik, który zawarł umowę o pracę faktycznie nie wykonywał

obowiązków pracowniczych za wiedzą pracodawcy (niepublikowany wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 30 listopada 2005 r. I UK 60/05).

5. W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji stwierdził, że umowa o

pracę pomiędzy wnioskodawczynią a pracodawcą zawierała cechy umowy

pozornej, zawartej jedynie w celu uzyskania przez wnioskodawczynię statusu

pracownika, celem nabycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

6. Stanowisko to nie jest trafne chociażby tylko z tej przyczyny, że w wielu

miejscach uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd ustala, że wnioskodawczyni „

wykonywała pracę” (s. 11), „pracodawca kierował pracownicę do określonych

klientów w określone miejsca w celu pozyskania nowych zleceń” (s. 12), a

wnioskodawczyni zamawiała określone materiały (s. 13) co świadczy o tym, że

wbrew stanowisku Sądu, wnioskodawczyni jednak wykonywała faktycznie pewne

obowiązki pracownicze za wiedzą lub na polecenie pracodawcy. Negatywne oceny

Sądu odnośnie do sposobu i zakresu wykonywania tych obowiązków przez

wnioskodawczynię oraz jej kwalifikacji zawodowych w zakresie budownictwa nie

mają w kontekście tych ustaleń znaczenia prawnego, a w szczególności nie mogą

stanowić podstawy do przyjęcia, że umowa o pracę została zwarta jedynie dla

pozoru. Wnioskodawczyni od dnia 1 lutego 2003 r. pozostaje w stosunku pracy i

podlega ubezpieczeniu społecznemu.

7. Samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym

motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym

bardziej sprzeczne z prawem (wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK

89/05). Dlatego uzasadnione może być twierdzenie, że nieważnością mogły zostać

dotknięte jedynie uzgodnienia stron umowy dotyczące wynagrodzenia za pracę

(uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05; wyrok Sądu

Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05). Stąd też oddalenie przez Sąd

odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego idzie za daleko.

Orzeczenie takie byłoby jednak uzasadnione, gdyby ustalono, że bez postanowień

dotyczących wysokości wynagrodzenia umowa nie zostałaby zawarta (art. 58 § 3 in

fine k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.