II UK 297/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 297/09

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski

w sprawie z wniosku A. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniom społecznym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 24 marca 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2009 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawczyni A. M. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 23 października 2008 r., którym Sąd pierwszej instancji oddalił

odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 28

lipca 2008 r., obejmującej wnioskodawczynię obowiązkowym ubezpieczeniem

emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 maja

2008 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a ponadto na podstawie art. 47710 § 2 k.p.c. - przekazał organowi rentowemu wniosek

ubezpieczonej o umorzenie odsetek ustawowych od należnych składek na

ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy przypadających za okres od 1 stycznia

1999 r. do 31 maja 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd odwoławczy wywiódł w

szczególności,

że

decyzja

organu

rentowego,

która

wyznacza

przedmiot

rozpoznania sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, dotyczy deklaratoryjnego

ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i nie rozstrzyga kwestii

składek ubezpieczeniowych, którą nie zajmował się Sąd pierwszej instancji, jak

również nie może się do niej ustosunkować Sąd Apelacyjny.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną,

w której zarzuciła „naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię,

polegające

na

niezasadnym

objęciem A.

M. obowiązkiem

ubezpieczenia

społecznego z datą wsteczną (...) podczas gdy jako obywatelka Ukrainy nie

podlegała

ona

wcześniej

temu

ubezpieczeniu,

a

obowiązkiem

Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych było wezwanie jej do zgłoszenia do ubezpieczenia

społecznego i opłacania składek (..) na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r.".

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła tym, że

objęcie jej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z urzędu przez organ rentowy

z datą wsteczną „skutkuje obecnie obowiązkiem zapłacenia przez odwołującą się

wszystkich składek za okres 10 lat, wraz z odsetkami, a jest to kwota około 70.000,

- zł, podczas gdy A. M. systematycznie zgłaszała prowadzenie swej działalności

gospodarczej

do

właściwej

ewidencji

w

Urzędzie

Gminy,

a

Urząd

ten

systematycznie przesyłał informacje o prowadzonej przez nią działalności do

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym dowody korespondencji kierowanej

za pośrednictwem Poczty Polskiej zostały złożone do akt sprawy". Zdaniem

wnioskodawczyni, istnieje rozbieżność pomiędzy przywołanymi w uzasadnieniu

wyroku Sądu Apelacyjnego orzeczeniami Sądu Najwyższego w sprawach II UK

157/02 i III UK 133/06, a orzeczeniem wydanym w sprawie II UKN 675/00.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi

nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc

instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę

zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia

2008 r., III UK 6/08, LEX nr 469183). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania musi ściśle nawiązywać do przesłanek wskazanych w

art. 3989 § 1 k.p.c. i nie może się ograniczać jedynie do powtórzenia ich treści. W

tym celu niezbędne jest przedstawienie odpowiedniego wywodu jurydycznego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX

nr 424365).

Skarżąca nie przedstawiła we wniosku w przedmiocie przyjęcia skargi do

rozpoznania okoliczności go uzasadniających. Argumentem przemawiającym za

potrzebą

rozpoznania

skargi

nie

może

być

wywód

dotyczący

objęcia

wnioskodawczyni przez organ rentowy z urzędu obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego z datą wsteczną, co powoduje obowiązek zapłacenia przez nią

„wszystkich składek za okres 10 lat, wraz z odsetkami". Pomijając już, że ten

wywód w żaden sposób nie nawiązuje do którejkolwiek z przesłanek przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, to przede wszystkim nie dotyczy on przedmiotu

rozpoznania

niniejszej

sprawy.

uzasadnieniu

zaskarżonego

Jak

trafnie

podkreślił

Sąd Apelacyjny

wyroku,

zakres

przedmiotowy

decyzji

w

organu

rentowego, od której wniesione przez wnioskodawczynię odwołanie zainicjowało

postępowanie sądowe, nie dotyczył w ogóle wymiaru składek ubezpieczeniowych.

Organ rentowy jedynie ustalił, że w spornym okresie wnioskodawczyni podlegała z

mocy ustawy obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej

działalności pozarolniczej. Wnioskodawczyni błędnie zatem upatruje w tej decyzji

źródła nakładającego na nią powinność zapłaty zaległych składek. Wniosek

ubezpieczonej o umorzenie odsetek ustawowych od należnych składek na

ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy przypadających za okres od 1 stycznia

1999 r. do 31 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny przekazał przy tym do rozpoznania

organowi rentowemu.

Nie może również przemawiać za potrzebą przyjęcia skargi do rozpoznania

powołanie się przez wnioskodawczynię na „rozbieżność" w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, występującą na tle obowiązku zgłoszenia do ubezpieczeń osoby

prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Rozbieżność, na która

powołuje się skarżąca, jest pozorna. Wykładnię przyjętą w orzeczeniach

wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (II UK 157/02 i III UK 133/06)

Sąd Najwyższy konsekwentnie prezentował w innych sprawach. W szczególności w

uzasadnieniu wyroku z dnia 28 października 2003 r., II UK 122/03 (OSNP 2004 nr

15, poz. 270) wyraźnie wskazano, że obywatel państwa obcego posiadający kartę

stałego pobytu na terytorium Polski i prowadzący działalność gospodarczą, został w

dniu 1 stycznia 1999 r. objęty obowiązkiem ubezpieczenia i na nim (a nie na

organie rentowym) ciążył obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia. Zgłoszenie to

nie miało charakteru fakultatywnego, ale było obowiązkowe. Jeszcze dobitniej

przedmiotową kwestię wyartykułowano w uzasadnieniu uchwały z dnia 13 lipca

2005 r., I UZP 2/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 88), w którym wprost stwierdzono, że

art. 36 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zgodnie, z którym

obowiązek

zgłoszenia

do

ubezpieczeń

społecznych

w

przypadku

osób

prowadzących pozarolniczą działalność, należy do tych osób) jest jednoznaczna.

Przepis art. 37 ust. 1 tej ustawy bynajmniej nie uchylał spoczywającego na osobie

prowadzącej działalność pozarolniczą obowiązku dokonania zgłoszenia do

ubezpieczeń, a jedynie przewidywał swego rodzaju zgłoszenie zastępcze przez

organ rentowy. Zgłoszenie takie nie miało jednak charakteru konstytutywnego, ale

deklaratoryjny, ponieważ moment powstania obowiązku ubezpieczenia został

określony w sposób ścisły w przepisach prawa. W konsekwencji uchylenie art. 37

ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawą z dnia 18 grudnia 2002

r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych

innych ustaw, Dz.U. Nr 241, poz. 2074) nie zmieniało sytuacji prawnej osób

prowadzących pozarolniczą działalność, ponieważ obowiązek zgłoszenia do

ubezpieczenia nadal spoczywał na tych osobach.

Przywołany w skardze wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2001 r., II

UKN 675/00 (OSNP 2003 nr 19, poz. 468) stwierdza w tezie, że brak zgłoszenia do

obowiązkowego ubezpieczenia społecznego osoby spełniającej warunki podlegania

temu ubezpieczeniu, nie eliminuje jej z niego, ale rodzi powinność dokonania tej

czynności z urzędu przez organ ubezpieczeń społecznych. Wbrew temu co twierdzi

skarżąca, nie jest to zaprzeczeniem przedstawionej linii orzeczniczej Sądu

Najwyższego, ale wręcz potwierdza utrwalone stanowisko, którego istota

sprowadza się do wykładni, że obowiązek ubezpieczenia społecznego osób

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą obejmuje z mocy prawa okres

od daty jej podjęcia.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania

wniesionej przez nią skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 §

2 k.p.c. należało postanowić jak w sentencji.