Pension society acquiring fund management is general legal successor in labor relations under Polish law.

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 25 marca 2010 r.

II PZP 12/09

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Teresa

Flemming-Kulesza, Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Józef Iwulski (uzasadnienie),

Zbigniew Korzeniowski, Zbigniew Myszka, Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. sprawy z powództwa Adama S. przeciwko P.P. Powszechnemu Towarzystwu Emerytalnemu S. w W. o wynagrodzenie, na

skutek zagadnienia prawnego przekazanego do rozstrzygnięcia powiększonemu

składowi Sądu Najwyższego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada

2009 r., II PK 130/09:

„Czy powszechne towarzystwo emerytalne przejmujące zarządzanie otwartym

funduszem emerytalnym w trybie art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o

organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.

Nr 159, poz. 1667 ze zm.) jest ogólnym następcą prawnym powszechnego towarzystwa emerytalnego zarządzającego dotychczas tym funduszem ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Powszechne towarzystwo emerytalne przejmujące zarządzanie otwartym

funduszem emerytalnym wstępuje w prawa i obowiązki powszechnego towarzystwa zarządzającego dotychczas tym funduszem wynikające ze stosunków

pracy (art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667

ze zm.).

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r., II PK 130/09, w sprawie z powództwa Adama S. przeciwko P.P. Powszechnemu Towarzystwu Emerytalnemu SA w

W. o wynagrodzenie, Sąd Najwyższy na mocy art. 39817 § 1 k.p.c. postanowił przedstawić do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego rozpatrywane

zagadnienie prawne. Zagadnienie to wyłoniło się przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2008 r. [...], którym zmieniono wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2008 r. [...] i oddalono powództwo o zasądzenie kwoty

48.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem prowizji od umów o członkostwo w

Otwartym Funduszu Emerytalnym (OFE) „R.”, zawartych przez przedstawicieli handlowych jednostek podległych powodowi. Sąd drugiej instancji przyjął za własne

ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, zgodnie z którymi powodowi,

zatrudnionemu do 31 lipca 2001 r. w Powszechnym Towarzystwie Emerytalnym

(PTE) H-M-C SA przysługiwało - na podstawie § 7 umowy o pracę z dnia 1 grudnia

1999 r. - wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 15 zł od każdej umowy o członkostwo w OFE „R.” zawartej przez podległych mu przedstawicieli handlowych. Z tytułu

umów zawartych w okresie od 1 grudnia 1999 r. do 31 sierpnia 2000 r. powodowi

należała się prowizja w łącznej kwocie 48.000 zł, której nie otrzymał od swego pracodawcy. W dniu 8 czerwca 2001 r. PTE H-M-C SA zawarło z P.P. PTE SA umowę w

przedmiocie przejęcia przez pozwaną Spółkę zarządzania otwartym funduszem emerytalnym, na co w dniu 26 lipca 2001 r. zezwolił Urząd Nadzoru nad Funduszami

Emerytalnymi, wyznaczając datę rozpoczęcia likwidacji OFE „R.” na dzień 4 sierpnia

2001 r. Jednak tego dnia powód nie był już pracownikiem PTE H-M-C SA, bowiem

umowa o pracę łącząca go z tą Spółką została rozwiązana za porozumieniem stron z

dniem 31 lipca 2001 r.

Według Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji nietrafnie przyjął, że pozwanej - jako ogólnemu następcy prawnemu PTE H-M-C SA - przysługuje bierna

legitymacja procesowa. Sąd Okręgowy wskazał w szczególności, że w ustawie z dnia

28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667 ze zm.; aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z

2010 r. Nr 34, poz. 189) brak jest przepisów, na mocy których określony podmiot stawałby się ogólnym następcą prawnym zlikwidowanego powszechnego towarzystwa

emerytalnego. Przedmiotem przejścia, na podstawie art. 66 ust. 2 zdanie pierwsze tej

ustawy, są - w ocenie Sądu - tylko te prawa i obowiązki, które przysługują powszechnemu towarzystwu emerytalnemu jako organowi otwartego funduszu emerytalnego, a

nie wszystkie prawa i obowiązki wynikające ze stosunków prawnych łączących towarzystwo z innymi podmiotami. Jest to zatem sukcesja singularna, a nie uniwersalna,

która występuje wówczas, gdy cały majątek osoby fizycznej lub prawnej przechodzi

na inny podmiot. Powszechne towarzystwo emerytalne, od którego inne towarzystwo

przejęło zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym nie traci tymczasem swojej

podmiotowości prawnej z chwilą tego przejęcia. Przepis art. 52 ustawy o organizacji i

funkcjonowaniu funduszy emerytalnych stanowi, że w kwestiach przez nią nieuregulowanych stosuje się do powszechnych towarzystw emerytalnych przepisy Kodeksu

spółek handlowych. Oznacza to, że wobec braku odmiennej regulacji w ustawie, towarzystwo emerytalne przekazujące zarządzanie funduszem musi przeprowadzić

postępowanie likwidacyjne, służące przede wszystkim zaspokojeniu wierzycieli. Nie

budzi wątpliwości, że takie postępowanie przeprowadziło PTE H-M-C SA, a byłoby

ono zbędne, gdyby strona pozwana mogła być uznana za ogólnego następcę prawnego tego towarzystwa. Sąd Okręgowy podniósł również, że otwarty fundusz emerytalny i zarządzające nim powszechne towarzystwo emerytalne są dwoma odrębnymi

od siebie „bytami prawnymi”, chociaż ściśle powiązanymi. Przejęcie praw i obowiązków towarzystwa emerytalnego przekazującego zarządzanie otwartym funduszem

emerytalnym, o którym mowa w art. 66 ust. 2 ustawy, dotyczy zatem praw i obowiązków tego towarzystwa związanych z zarządzaniem funduszem i przysługujących towarzystwu jako organowi funduszu, a nie wszelkich praw i obowiązków wynikających

ze stosunków prawnych łączących towarzystwo z innymi podmiotami. Przepis ten nie

określa statusu powszechnego towarzystwa jako odrębnego podmiotu prawa, a jedynie reguluje kwestię przejścia uprawnień i obowiązków tego towarzystwa jako organu

funduszu emerytalnego. W konsekwencji, skoro pozwana nie jest ogólnym następcą

prawnym pracodawcy powoda, to nie ma ona legitymacji biernej w przedmiotowym

sporze.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego powód oparł na podstawie

naruszenia prawa materialnego wskutek błędnej wykładni art. 66 ust. 2 oraz art. 71

ust. 5 pkt 4 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, polegającej na przyjęciu, że przepisy te nie statuują ogólnego następstwa prawnego między

powszechnym towarzystwem emerytalnym rezygnującym z prowadzenia dotychczasowej działalności, a powszechnym towarzystwem emerytalnym przejmującym za-

rządzanie otwartym funduszem emerytalnym, a co za tym idzie, że pozwana nie

wstąpiła w ogół praw i obowiązków PTE H-M-C SA.

Rozpoznający tę skargę skład Sądu Najwyższego uznał, że niezbędne jest

rozstrzygnięcie - budzącego poważne wątpliwości interpretacyjne - zagadnienia

prawnego związanego z wykładnią art. 66 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Sąd Najwyższy wywiódł, że powód pierwotnie wystąpił z

analogicznym powództwem przeciwko swojemu pracodawcy (PTE H-M-C SA), któremu wówczas przysługiwał status przedsiębiorcy w likwidacji. Jednakże postępowanie to zostało prawomocnie umorzone, bowiem w trakcie procesu pozwana Spółka

(PTE H-M-C SA) została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego po zakończeniu postępowania likwidacyjnego. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 19 lipca 2005 r., II

PK 405/04, oddalił kasację powoda od orzeczenia sądu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania i stwierdził między innymi,

że „likwidacja spółki prowadziła do nieusuwalnego braku bezwzględnych przesłanek

procesowych; niedopuszczalne jest bowiem prowadzenie dalszego postępowania z

udziałem strony nieistniejącej, tym bardziej, gdy z góry wiadomo, że jej ogólnego następcy prawnego - wskutek wykreślenia strony (osoby prawnej) z Krajowego Rejestru

Sądowego - nie ma i nie będzie”. Zdaniem składu Sądu Najwyższego przedstawiającego zagadnienie prawne, w poprzedniej sprawie (II PK 405/04) został wyrażony pogląd, że nie istnieje podmiot będący ogólnym następcą prawnym PTE H-M-C SA, a

zatem, nie jest nim również P.P. PTE SA, które przejęło zarządzanie OFE „R.”. Jednocześnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 listopada 2005 r., II PZP 7/05 (OSNP 2006 nr 7-8, poz. 107) stwierdzono, iż zgodnie z

art. 66 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, powszechne

towarzystwo, zamierzające zrezygnować z prowadzenia dotychczasowej działalności, może na podstawie umowy zawartej z innym towarzystwem przekazać temu towarzystwu zarządzanie tym funduszem. Wskutek tego powszechne towarzystwo

przejmujące zarządzanie otwartym funduszem wstępuje w prawa i obowiązki powszechnego towarzystwa zarządzającego dotychczas tym funduszem, zaś postanowienia umowy wyłączające określone obowiązki są bezskuteczne wobec osób trzecich. Sąd Najwyższy wyraził też pogląd, że wykładnia językowa powołanego przepisu

jednoznacznie wskazuje, iż towarzystwo, które przejmuje zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym, jest ogólnym następcą prawnym powszechnego towarzystwa

emerytalnego, które dotychczas zarządzało tym funduszem. To ogólne następstwo

jest odpowiednikiem art. 922 § 1 k.c., przewidującego przejście praw i obowiązków w

drodze dziedziczenia po zmarłej osobie fizycznej. Zastosowanie konstrukcji ogólnego

następstwa prawnego (sukcesji uniwersalnej) powoduje, że towarzystwo przejmujące

zarząd funduszem wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki towarzystwa likwidowanego (rezygnującego z prowadzenia dotychczasowej działalności). Poza wymaganiami ustawowymi (jak zawarcie umowy przez oba towarzystwa lub uzyskanie na

przejęcie zarządzania funduszem zezwolenia organu nadzorującego), dla zaistnienia

skutków w postaci sukcesji nie są potrzebne żadne dodatkowe czynności. Nie jest

zwłaszcza konieczne wyrażenie zgody na przejęcie zobowiązań przez towarzystwo

przejmujące zarząd funduszem. Następstwo ogólne wynikające z art. 66 ust. 2

ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że strony nie mogą go

skutecznie wyłączyć.

W ocenie Sądu Najwyższego w składzie przedstawiającym zagadnienie

prawne, pogląd przyjęty w uchwale z dnia 29 listopada 2005 r., II PZP 7/05, może

jednak budzić wątpliwości. Przepis art. 66 ust. 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych przewiduje następstwo prawne towarzystwa przejmującego zarządzanie funduszem, ale z jego brzmienia nie da się wyprowadzić jednoznacznego wniosku, o jaki rodzaj następstwa prawnego chodzi. W przepisie posłużono się wprawdzie formułą „wstępuje w prawa i obowiązki” - używaną przez ustawodawcę w przypadkach sukcesji uniwersalnej - ale jednocześnie nie wynika z niego,

aby miały to być „wszystkie” prawa i obowiązki poprzednika. O sukcesji pod tytułem

ogólnym (sukcesji uniwersalnej) można zaś mówić wyłącznie wtedy, gdy nabywający

na podstawie jednej czynności prawnej nabywa ogół praw majątkowych, w odróżnieniu od sukcesji pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej), gdy nabywca

nabywa pojedyncze, indywidualnie oznaczone prawa od zbywcy (jedno lub więcej

poszczególnych praw, każde na podstawie osobnej czynności). Zgodnie z zasadą

nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet, suma uprawnień

nabywcy nie może być większa od tych, które miał zbywca. Następstwo prawne, o

którym mowa w art. 66 ust. 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy

emerytalnych, jest skutkiem określonej czynności prawnej, a mianowicie umowy

zawartej pomiędzy dwoma powszechnymi towarzystwami emerytalnymi, której

przedmiotem jest przekazanie zarządzania otwartym funduszem emerytalnym.

Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 tej ustawy, powszechne towarzystwo emerytalne,

które zamierza zrezygnować z prowadzenia dotychczasowej działalności, może na

podstawie umowy zawartej z innym powszechnym towarzystwem przekazać temu

towarzystwu zarządzanie otwartym funduszem, którym zarządza. Umowa ta staje się

skuteczna z chwilą wejścia w życie zmiany statutu otwartego funduszu, którym

zarządzanie zostaje przejęte (art. 66 ust. 1a ustawy), a zezwolenie organu nadzoru

na przejęcie zarządzania funduszem jest równoznaczne z zezwoleniem na zmianę

statutu funduszu przejmowanego (art. 68 ust. 5 ustawy). Powszechne towarzystwo

emerytalne przejmujące zarządzanie funduszem wstępuje w prawa i obowiązki

powszechnego towarzystwa zarządzającego dotychczas tym funduszem (art. 66 ust.

2 ustawy), a otwarcie likwidacji funduszu powinno nastąpić w terminie miesiąca od

daty wejścia w życie zmiany statutu funduszu przejmowanego (art. 66 ust. 1b

ustawy). Sukcesja uniwersalna wiąże się z ustaniem bytu prawnego podmiotu,

którego prawa i obowiązki przechodzą na inny podmiot. Ustawodawca w stosunku do

powszechnego towarzystwa emerytalnego rezygnującego z zarządzania otwartym

funduszem emerytalnym nie wyłączył obowiązku przeprowadzenia postępowania

likwidacyjnego, które jest prowadzone już po skutecznym przekazaniu zarządzania

tym funduszem i służy przede wszystkim realizacji obowiązków likwidowanego

podmiotu wobec jego wierzycieli. W tym zakresie do powszechnego towarzystwa

emerytalnego będącego spółką akcyjną mają zastosowanie przepisy Kodeksu spółek

handlowych, w tym art. 468 § 1 zdanie pierwsze k.s.h., zgodnie z którym likwidatorzy

powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić

zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Majątek

likwidowanego towarzystwa nie przechodzi zatem na towarzystwo, które przejęło

zarządzanie funduszem, co kłóci się z koncepcją sukcesji uniwersalnej, przy której

cały majątek osoby fizycznej lub prawnej przechodzi na inny podmiot. Przy wykładni

art. 66 ust. 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych nie

można też pominąć, że przewidziane nim następstwo prawne jest skutkiem umowy

między powszechnymi towarzystwami emerytalnymi, mającej za przedmiot przejęcie

zarządzania otwartym funduszem emerytalnym. Na mocy tej umowy nie dochodzi

zatem do przejęcia towarzystwa emerytalnego będącego spółką akcyjną ani przedsiębiorstwa tej spółki. Przekazaniu podlega wyłącznie przedmiot tego przedsiębiorstwa, którym jest - w myśl art. 29 ust. 1 ustawy - tworzenie i zarządzanie funduszami

oraz ich reprezentowanie wobec osób trzecich. Z art. 2 ust. 1 ustawy o organizacji i

funkcjonowaniu funduszy emerytalnych wynika, że fundusz jest osobą prawną, której

organem (art. 3 ust. 1 tej ustawy) jest towarzystwo emerytalne prowadzące działal-

ność w formie spółki akcyjnej (art. 27 ust. 1 ustawy). Fundusz i towarzystwo są zatem

odrębnymi osobami prawnymi. Zawarcie umowy o przekazaniu zarządzania funduszem nie prowadzi zatem do przejęcia tego funduszu, bowiem we wszystkie prawa i

obowiązki funduszu przejętego wstępuje fundusz przejmujący (art. 71 ust. 5 pkt 4

ustawy), co następuje w dacie zakończenia likwidacji funduszu przejmowanego, w

drodze przeniesienia jego aktywów do funduszu zarządzanego przez towarzystwo

przejmujące zarządzanie (art. 69 ust. 1 i art. 71 ust. 1 ustawy). Przejęcie przez fundusz zarządzany przez towarzystwo przejmujące funduszu zarządzanego przez towarzystwo przekazujące wymaga zatem wyposażenia towarzystwa przejmującego w

kompetencje organu tego funduszu, czego dotyczy umowa, o której mowa w art. 66

ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Wstąpienie

przez towarzystwo przejmujące zarządzanie funduszem w prawa i obowiązki powszechnego towarzystwa zarządzającego dotychczas tym funduszem (art. 66 ust. 2

ustawy) jest skutkiem tej umowy, wobec czego nie można uznać, że towarzystwo

przejmujące zarządzanie funduszem wstępuje w całą sytuację prawną poprzednika.

Z uwagi na przedmiot umowy między funduszami może to bowiem dotyczyć wyłącznie praw i obowiązków przysługujących mu jako zarządzającemu otwartym funduszem emerytalnym, co przemawia za tym, że w art. 66 ust. 2 chodzi o następstwo

prawne pod tytułem szczególnym, a nie o sukcesję uniwersalną.

Prokurator Prokuratury Krajowej w piśmie procesowym z dnia 19 marca 2010

r. oraz na posiedzeniu jawnym wniósł o podjęcie uchwały następującej treści: „Powszechne towarzystwo emerytalne przejmujące na podstawie umowy o zarządzanie

otwartym funduszem emerytalnym w trybie art. 66 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 sierpnia

1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (jedn. tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 159, poz. 1667 ze zm.), nie jest ogólnym następcą prawnym powszechnego towarzystwa emerytalnego zarządzającego dotychczas tym funduszem”.

Strona pozwana uważa, że przejęcie zarządzania otwartym funduszem emerytalnym powoduje wstąpienie powszechnego towarzystwa emerytalnego przejmującego zarządzanie tylko w te prawa i obowiązki powszechnego towarzystwa emerytalnego przekazującego zarządzanie, które są funkcjonalnie związane z zarządzaniem i

reprezentacją otwartego funduszu emerytalnego i które przysługują towarzystwu

emerytalnemu jako organowi tego funduszu (sukcesja singularna).

Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy

emerytalnych, powszechne towarzystwo emerytalne, które zamierza zrezygnować z

prowadzenia dotychczasowej działalności może, na podstawie umowy zawartej z

innym powszechnym towarzystwem emerytalnym, przekazać temu towarzystwu zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym, którym zarządza. Z językowej analizy

tego przepisu wynika więc (w sposób dość oczywisty), że przedmiotem umowy zawieranej pomiędzy dwoma powszechnymi towarzystwami emerytalnymi jest (jedynie)

przekazanie „zarządzania” otwartym funduszem emerytalnym. W konsekwencji,

wszelkie inne prawa i zobowiązania towarzystwa przekazującego, nieobjęte „zarządzaniem” otwartym funduszem emerytalnym, nie są przedmiotem tej umowy, a więc

nie są przejmowane w trybie określonym w art. 66 ust. 2 ustawy (towarzystwo przejmujące nie wstępuje w prawa i obowiązki niewynikające, niezwiązane z zarządzaniem otwartym funduszem emerytalnym). Wobec tego rzeczywiście nie można przyjąć, aby dochodziło do sukcesji uniwersalnej. Mamy do czynienia z sukcesją singularną, tyle że istota problemu prawnego nie sprowadza się do tego rozróżnienia, lecz

do określenia zakresu następstwa prawnego w ramach umowy zawieranej na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

2. Kluczowym problemem, który należy rozważyć wobec tego jest wyjaśnienie,

co należy rozumieć pod pojęciem „zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym”.

Według art. 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, otwarty

fundusz emerytalny jest osobą prawną, której przedmiotem działalności jest gromadzenie środków pieniężnych, ich lokowanie, z przeznaczeniem na wypłatę członkom

funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego, i wypłata okresowych emerytur kapitałowych, o których mowa w ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. Nr 228, poz. 1507). Jak każda osoba prawna, otwarty fundusz emerytalny musi posiadać odpowiednie organy, za pomocą których może działać (art. 38 k.c.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, organem otwartego funduszu jest towarzystwo emerytalne. Zadaniem towarzystwa - jako organu otwartego funduszu - jest zarządzanie nim oraz reprezentowanie w stosunkach z osobami trzecimi (art. 3 ust. 2 ustawy), przy czym

zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym jest działalnością odpłatną. Towarzystwo emerytalne prowadzi działalność wyłącznie w formie spółki akcyjnej (art. 8 pkt 7

i art. 27 ust. 1 ustawy). W ten sposób towarzystwo emerytalne będące spółką ak-

cyjną (jedna osoba prawa) jest organem otwartego funduszu emerytalnego (innej

osoby prawnej). Towarzystwo emerytalne sprawuje władztwo nad osobą prawną o

szczególnym charakterze, jaką jest otwarty fundusz emerytalny. Otwarty fundusz

emerytalny jest osobą prawną typu zakładowego (fundacyjnego, majątkowego), która

nie ma własnych samodzielnych organów i jest całkowicie zależna od powszechnego

towarzystwa emerytalnego. Powszechne towarzystwo emerytalne jest jedynym organem funduszu i reprezentuje fundusz w sposób określony dla reprezentacji towarzystwa, a jednocześnie tworzenie i zarządzanie funduszem oraz jego reprezentowanie

stanowią wyłączny przedmiot działalności towarzystwa.

3. Podstawowe znaczenie dla istoty problemu przedstawionego w zagadnieniu

prawnym ma art. 29 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. W myśl tego przepisu, przedmiotem przedsiębiorstwa towarzystwa emerytalnego jest wyłącznie tworzenie i zarządzanie otwartymi funduszami emerytalnymi oraz

ich reprezentowanie wobec osób trzecich, przy czym prawo prowadzenia takiej działalności przysługuje wyłącznie towarzystwu. Szczególnie podkreślić należy, że w

przepisie tym jest mowa o przedmiocie (działalności) „przedsiębiorstwa” towarzystwa

emerytalnego (spółki akcyjnej). Zgodnie z art. 551 k.c., przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do

prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującym w szczególności: 1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwę przedsiębiorstwa); 2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości; 3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości

oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych; 4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne; 5) koncesje, licencje i zezwolenia; 6) patenty i inne prawa własności przemysłowej; 7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne; 8) tajemnice

przedsiębiorstwa oraz 9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności

gospodarczej. Zestawienie treści art. 29 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu

funduszy emerytalnych oraz art. 551 k.c. prowadzi do wniosku, że przedmiotem zorganizowanego zespołu wszelkich składników niematerialnych i materialnych

przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej (przedmiotem

przedsiębiorstwa) towarzystwa emerytalnego (spółki akcyjnej) jest wyłącznie

tworzenie i zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym. Oznacza to też, że

przedmiotem (działalności) przedsiębiorstwa towarzystwa emerytalnego nie jest (nie

może być) żadna działalność nieobjęta pojęciem „tworzenia”, a po utworzeniu

pojęciem „zarządzania” funduszem emerytalnym. Nie może budzić wątpliwości, że

stosunki pracy pracowników zatrudnionych przez towarzystwo emerytalne (spółkę

akcyjną), a ściślej prawa i obowiązki pracodawcy wynikające z tych stosunków pracy,

są „składnikami materialnymi przeznaczonymi do prowadzenia działalności

gospodarczej” w rozumieniu art. 551 k.c. Te prawa i obowiązki wchodzą więc w skład

przedsiębiorstwa spółki (towarzystwa), a to znaczy, że - według sformułowania art.

29 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - wyłącznym

ich przedmiotem (po utworzeniu) jest zarządzanie funduszem emerytalnym. Skoro

więc przedmiotem umowy określonej w art. 66 ust. 1 ustawy o organizacji i

funkcjonowaniu funduszy emerytalnych jest „zarządzanie otwartym funduszem

emerytalnym” i w tym zakresie towarzystwo przejmujące wstępuje w prawa i

obowiązki towarzystwa przekazującego (art. 66 ust. 2 ustawy), to towarzystwo

przejmujące wstępuje w prawa i obowiązki towarzystwa przekazującego wynikające

ze stosunków pracy, gdyż wchodzą one w skład przedsiębiorstwa tego towarzystwa,

a tym samym ich (wyłącznym) przedmiotem jest zarządzanie funduszem

emerytalnym.

4. Skoro przedmiotem działalności otwartego funduszu emerytalnego jest między innymi gromadzenie środków pieniężnych pochodzących od jego członków w

celu ich wypłaty po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego (art. 2 ust. 2 ustawy o

organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych), a uzyskanie członkostwa w

otwartym funduszu co do zasady następuje z chwilą zawarcia umowy z funduszem

(art. 81 ust. 1 ustawy), to nie ulega wątpliwości, że będące przedmiotem działalności

powszechnego towarzystwa emerytalnego zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym obejmuje w szczególności podejmowanie przez towarzystwo wszelkich działań zmierzających do pozyskiwania, lokowania i wypłaty środków zgromadzonych

przez członków funduszu. Jednym z istotnych elementów zmierzających do realizacji

tego celu jest podejmowanie działalności akwizycyjnej, o której mowa w rozdziale 8

ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Działalność akwizycyjna oznacza wszelką działalność zarobkową, mającą na celu skłonienie kogokolwiek, aby przystąpił do otwartego funduszu lub pozostawał członkiem tego funduszu.

Działalność akwizycyjna obejmuje także zawieranie w imieniu otwartego funduszu

umów, na podstawie których następuje uzyskanie członkostwa w tym funduszu oraz

pośredniczenie przy zawieraniu takich umów (art. 92 ust. 3 ustawy). Jeżeli otwarty

fundusz emerytalny prowadzi działalność akwizycyjną bez pośrednictwa podmiotów

zewnętrznych, to - na mocy art. 93 ust. 4 ustawy - czynności akwizycyjne na rzecz

tego funduszu mogą być wykonywane między innymi przez osoby fizyczne na podstawie umowy o pracę łączącej tę osobę z powszechnym towarzystwem będącym

organem funduszu. Wynika z tego jednoznacznie, że wykonywanie działalności akwizycyjnej na rzecz otwartego funduszu emerytalnego przez pracownika pozostającego

w stosunku pracy z powszechnym towarzystwem emerytalnym jest czynnością składającą się na „zarządzanie” otwartym funduszem emerytalnym. Nie może więc być

wątpliwości, że powszechne towarzystwo emerytalne przejmujące zarządzanie

otwartym funduszem emerytalnym na podstawie umowy określonej w art. 66 ust. 1

ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, wstępuje w obowiązki

powszechnego towarzystwa zarządzającego dotychczas tym funduszem (art. 66 ust.

2 ustawy) wynikające ze stosunku pracy, którego treścią było prowadzenie przez to

towarzystwo działalności akwizycyjnej, co dotyczy zwłaszcza zobowiązania do zapłaty pracownikowi należnego wynagrodzenia za pracę polegającą na zawieraniu

umów o przystąpieniu do funduszu.

Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.