Supreme Court dismissed appeal; employee's missed appeal deadline due to lack of legal knowledge was not excused.

Sygn. akt II PK 292/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa B. Z.

przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w E.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 maja 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w E.

z dnia 13 maja 2005 r., sygn. akt IV Pa …/05,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powód B. Z. zatrudniony jako kierowca w PKS sp. z o. o. w E. został w dniu

24 sierpnia 2004 r. ukarany naganą za niedokonanie prawidłowej odprawy

podróżnych na trasie K. – E. w dniu 25 lipca 2004 r. Pismo o ukaraniu otrzymał w

dniu 24 sierpnia 2004 r.

W dniu 24 sierpnia 2004 r. prezes spółki zawiadomił Związek Zawodowy

Pracowników PKS w E. o zamiarze wypowiedzenia umowy B. Z. na podstawie art.

30 § 1 pkt 2 k.p., podając jako przyczynę niedokonanie prawidłowej odprawy

podróżnych na trasie K. – E. W dniu 25 sierpnia związek zawodowy wyraził zgodę

na zwolnienie.

W dniu w dniu 26 sierpnia 2004 r. doręczono powodowi pismo z dnia 25

sierpnia 2004 r. o wypowiedzeniu umowy o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego

terminu, którego przyczyną było „niedokonanie prawidłowej odprawy podróżnych”.

Podstawą stwierdzenia naruszenia obowiązków pracowniczych wynikających z

obowiązujących u pracodawcy instrukcji i wykazu ulg, z którymi powód zapoznał się

w dniach 8 marca 2000 r. oraz 30 stycznia 2002 r. był raport rewizorów

stwierdzający, że sprzedał trzy bilety ulgowe, nie żądając okazania legitymacji,

mimo że jego obowiązkiem było sprawdzanie dokumentów uprawniających do

biletów bezpłatnych lub ulgowych.

W piśmie z dnia 27 sierpnia 2004 r. powód odwołał się do pracodawcy od

kary nagany, a nawiązując w odwołaniu do decyzji o wypowiedzeniu umowy,

wskazał, że przyczyna rozwiązania jest nierzeczywista, gdyż możliwość odstąpienia

od legitymowania pasażerów kupujących bilety ulgowe w okresie letnim była

zalecana przez przełożonych ze względu na usprawnienie przejazdów w okresach

większej liczby pasażerów. W dniu 8 września 2004 r. powód otrzymał odpowiedź

od pracodawcy, który „w całości podtrzymał swoje dotychczasowe decyzje w tym

zakresie”. Po tym, w dniu 13 września 2004 r. B. Z. złożył do Sądu Rejonowego w

E. pozew o przywrócenie do pracy. W dniu 11 października 2004 r. złożył wniosek

o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia, w skazując, że

pracodawca wprowadził pewne zamieszanie, które spowodowało, iż powziął środki

prawne zgodne z pouczeniem o odwołaniu od kary nagany.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7 lutego 2005 r. przywrócił powoda do pracy

na poprzednich warunkach i zasądził na jego rzecz kwotę 2.282,96 zł tytułem

wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy, pod warunkiem zgłoszenia

gotowości do podjęcia pracy w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku.

Rozważając zasadność rozpoznania spóźnionego odwołania, Sąd pierwszej

instancji uznał przekroczenie terminu za niezawinione, przy czym uwzględnił, że

powód był przekonany, iż przed wystąpieniem na drogę sądową powinien wnieść

odwołanie do pracodawcy. Ponadto powołał się na wyrok z dnia 13 maja 1994 r., I

PRN 21/94 (OSNAPiUS 1994 nr 5, poz. 89), w którym Sąd Najwyższy wśród

przyczyn

ekskulpujących

od

zarzutu

przekroczenia

terminu przyjął próbę

ugodowego załatwienia sporu z pracodawcą, gdyż uznał to za okoliczność podobną

do zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.

Co do meritum, Sąd Rejonowy uznał, że przyczyna wskazana przez

pozwanego w pisemnym oświadczeniu woli o wypowiedzeniu umowy o pracę była

przyczyną niepełną, co stanowiło naruszenie art. 30 § 4 k.p., a ponadto

wypowiedzenia nie usprawiedliwiało naruszenie obowiązku pracowniczego, który

powszechnie był naruszany przez innych pracowników z aprobatą kierownictwa.

W apelacji pozwany zarzucił naruszenie art. 264 i 265 k.p., a także art. 30,

32 § 1 pkt 3 k.p., żądając uchylenia wyroku w całości i orzeczenia o oddaleniu

powództwa.

Sąd Okręgowy w E. uwzględnił zarzut naruszenia art. 264 i 265 k.p. W jego

ocenie, samo przekonanie pracownika, że przed wystąpieniem na drogę sądową

powinien wnieść odwołanie do pracodawcy, gdy w treści wypowiedzenia zawarte

było pouczenie o prawie odwołania się do sądu ze wskazaniem jego dokładnego

adresu, nie może stanowić o braku winy uzasadniającym przywrócenie terminu do

złożenia odwołania. Sąd stwierdził, że od powoda, który wchodził w skład komitetu

założycielskiego zakładowej organizacji związkowej można oczekiwać większej

staranności, niż od innej osoby, powinien bowiem mieć minimum wiedzy w zakresie

sposobu i terminów dochodzenia roszczeń. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie

zostało wykazane ziszczenie się przesłanek art. 265 § 2 k.p., jak też nie została

ustalona data ustania przyczyny uchybienia terminowi. Z tych przyczyn wyrokiem z

dnia 13 maja 2005 r. zmienił zaskarżony wyrok przez uwzględnienie apelacji

pozwanego.

Kasacja została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 265 § 1 k.p., polegającą na uznaniu zawinienia powoda w

przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia w sytuacji, w

której był zdezorientowany co do zasad odwoływania się od wypowiedzenia i

uważał, że najpierw powinien się odwołać do pracodawcy, a jednocześnie

pozostawał „pod wpływem silnego stresu, wywołanego szykanami ze strony

pracodawcy”. W kasacji podniesiono ponadto, że ocena zawinienia pracownika nie

powinna być dokonana w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy i bez

przeprowadzenia badania indywidualnej sytuacji pracownika.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

potrzebą rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, czy ocena zawinienia

pracownika w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia może

ograniczać się do obiektywnych wymagań stawianych pracownikom w zakresie

znajomości prawa pracy i obycia z regułami dotyczącymi dochodzenia roszczeń

pracowniczych, czy też te obiektywne wymagania należy konfrontować z

indywidualnymi cechami konkretnego pracownika oraz okolicznościami, w jakich

znalazł się pracownik. W szczególności skarżący kwestionował stwierdzenie

zawinienia w przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia

umowy o pracę w sytuacji, w której odwołanie przed wniesieniem pozwu do sądu

złożone zostało bezpośrednio do pracodawcy łącznie z odwołaniem od kary

nagany, zawierającej pouczenie o takim właśnie trybie odwołania, udzielonej

pracownikowi na dwa dni przed wręczeniem wypowiedzenia, z uzasadnieniem

identycznym jak późniejsze wypowiedzenie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji albo o jego uchylenie i oddalenie

apelacji strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Nie ma sporu, że przy wniesieniu pozwu o uznanie wypowiedzenia umowy o

pracę za niezgodne z prawem i bezskuteczne powód naruszył wynikający z art. 264

§

k.p.

siedmiodniowy

termin,

biegnący

od

dnia

doręczenia

pisma

wypowiadającego umowę o pracę. Według powszechnie przyjętych poglądów

orzecznictwa, termin ten jest terminem prawa materialnego, do którego nie mają

zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące uchybienia i

przywracania terminu. Podstawę do przywrócenia na wniosek pracownika terminu

do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę natomiast daje art. 265 §

1 k.p. W wyroku z 6 sierpnia 1998 r. (I PKN 258/98, OSNAPiUS 1999 nr 17, poz.

547) Sąd Najwyższy podkreślił, że chociaż orzecznictwo sądowe liberalnie

podchodzi do kwestii sposobu (formy) złożenia tego wniosku (por. uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 14 marca 1986 r., III PZP 8/86, OSNC 1986 nr 12,

poz. 194), to pozostaje w mocy zasada, zgodnie z którą pracownik musi w terminie

siedmiu dni od ustania przyczyny usprawiedliwiającej uchybienie terminu powołać

się na okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie i uprawdopodobnić je, a

następnie wykazać, że termin został przekroczony bez jego winy (por. wyrok z 7

sierpnia 2002 r., I PKN 480/01, OSNP 2004 nr 8, poz. 138).

Skarżący sformułował odwołanie od wypowiedzenia w piśmie z dnia 27

sierpnia 2004 r., zawierającym zasadniczo odwołanie od kary nagany i złożył je w

tym samym dniu pracodawcy. Dzień ten poprzedzał upływ terminu do wniesienia

odwołania, o którym mowa w art. 44 k.p., lecz nie uzasadnia to stwierdzenia, że

dokonał ujętej w tym przepisie czynności prawnej w przepisanym terminie.

Dochodzenie roszczeń przed sądem następuje w wyniku dokonania przez

zainteresowanego czynności procesowej, jaką stanowi wniesienie pozwu, więc

czynność ta nie mogła być dokonana przez złożenie odwołania do kierownika

zakładu pracy. Wyklucza to jakiekolwiek

wcześniejsze złożenie odwołania od

wypowiedzenia niż w dniu 13 września 2004 r., a ten przypadał już po upływie

terminu przewidzianego w art. 264 § 1 k.p.

Przyczyna uchybienia temu terminowi nie została jasno sprecyzowana. Nie

był nią brak odpowiedniego pouczenia o trybie i terminie odwołania, lecz – jak

określił ją powód – jako wynikające z prawie jednoczesnego wręczenia pism o

ukaraniu i o wypowiedzeniu przeświadczenie, że może odwołać się od obydwu tych

decyzji pracodawcy w jednym piśmie. Powód twierdził również, że nie przeczytał

dokładnie wypowiedzenia umowy i był przekonany co do kolejności odwołania

najpierw do prezesa, a potem do sądu. Sąd Rejonowy, rozpoznając wniosek o

przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia, uznał, że są to

przesłanki usprawiedliwiające uchybienie terminowi, gdyż pozew został złożony

przed upływem siedmiu dni od doręczenia powodowi negatywnej odpowiedzi

prezesa. Wynika stąd, że okolicznością powodującą ustanie przyczyny spóźnienia

uczynił stanowisko pracodawcy odrzucające polubowne załatwienie sprawy.

Potwierdził to zresztą przez odwołanie się do stanowiska wyrażonego przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1994 r.

W tej sytuacji przeszkoda do terminowego wniesienia pozwu ustała w dniu 8

września 2004 r., a skoro wniosek o przywrócenie terminu powód zgłosił dopiero w

dniu 11 października 2004 r., to ponownie nie dochował terminu, tym razem terminu

przewidzianego w art. 265 § 1 k.p.

Gdyby nawet ten fakt pominąć, to trzeba podzielić trafny pogląd Sądu drugiej

instancji, że wskazane przez powoda przyczyny nie mogły usprawiedliwiać

przekroczenia przez niego terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia. Z

art. 265 k.p. nie wynika co prawda, że okoliczności usprawiedliwiające

przekroczenie terminu i uzasadniające jego przywrócenie muszą być szczególne

albo wyjątkowe, jednakże mają to być okoliczności uzasadniające ocenę, że

przekroczenie terminu nastąpiło bez winy pracownika, z przyczyn od niego

niezależnych w tym znaczeniu, iż uchybienie terminu nie było skutkiem braku z jego

strony należytej staranności. Ocena co do braku zawinienia powinna być

dokonywana z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można

wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy, a także uwzględniać

wszystkie okoliczności sprawy i indywidualne cechy pracownika, w tym poziom

ogólny pracownika, jego wykształcenie, posiadaną wiedzę prawniczą, wiek,

doświadczenie

życiowe,

zajmowane

stanowisko

pracy

(por. wyroki

Sądu

Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1998 r., I PKN 258/98, OSNAPiUS 1999 nr 17, poz.

547, z dnia 5 marca 1999 r., l PKN 604/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 356, z dnia

17 listopada 1998 r., I PKN 440/98 OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 11, z dnia 7 sierpnia

2002 r., I PKN 480/01).

Podstawą do przywrócenia terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia

umowy

o

pracę

jest

usprawiedliwione

okolicznościami

przekonanie

o

nieprzysługiwaniu środków odwoławczych na skutek braku lub błędnego o nich

pouczenia. W judykaturze przyjmuje się także podjęcie przez pracownika próby

polubownego załatwienia sporu lub prowadzenia rozmów co do ewentualnego

zatrudnienia na innym stanowisku wobec którego wytoczenie powództwa stanie się

bezporzedmiotowe (por. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 1994 r., I PRN 21/94,

OSNAPiUS 1994 nr 5, poz. 85, z dnia 21 stycznia 1999 r., I PKN 546/98,

OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 12 i z

dnia 17 listopada 1998 r., I PKN 440/98,

OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 11). Niesłusznie jednak Sąd Rejonowy powołał wyrok

wyrażający podobne stanowisko, gdyż trudno uznać, iżby powód przez odwołanie

się od kary nagany próbował załatwić sprawę zwolnienia, nie czyniąc nic ponad

wniesienie odwołania od wypowiedzenia do pracodawcy, zamiast do sądu pracy.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że brak wiedzy prawniczej sam w

sobie nie jest usprawiedliwieniem dla uchybienia terminowi, ponieważ – w

przeciwnym wypadku – należałoby przyjąć, iż adresatami norm prawnych są

wyłącznie prawnicy. Ponadto prawidłowe obliczenie siedmiodniowego terminu do

wniesienia odwołania do sądu pracy, o którym pracownik został prawidłowo

pouczony, nie stanowi żadnej trudności (por. uzasadnienie do wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 r., I PKN 480/01). Nie jest przekonujące

powołanie się skarżącego na znikomą znajomość przepisów prawa pracy, gdy w

treści wypowiedzenia znajdowało się pełne (wraz z adresem sądu) pouczenie o

możliwości i terminie wniesienia odwołania do sądu pracy, zwłaszcza że mógł

skorzystać z podobnego pouczenia zamieszczonego w treści nałożonej na niego

wcześniej kary nagany. Co więcej, pracodawca podtrzymując karę nagany, w

swojej odpowiedzi nie pouczył ponownie skarżącego o prawidłowym trybie

wniesienia odwołania, a ten mimo to następnego dnia wniósł pozew do właściwego

sądu. Można zatem wnioskować, że już wcześniej miał w tym zakresie stosowną

wiedzę.

Fakt działania powoda pod wpływem silnego stresu jest nową okolicznością,

usuwającą się – zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. – od rozpoznania przez Sąd

Najwyższy.

Z tych względów Sąd Najwyższy kasację jako nieuzasadnioną oddalił (art.

39814 k.p.c.).