Supreme Court quashes labor court ruling on fair wage claim for academic doctor working at a hospital.

Sygn. akt II PK 194/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSA. Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego

działającego na rzecz pracownika Jana K.

przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Klinicznemu o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 11 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy wniósł o zasądzenie od Szpitala

Klinicznego na rzecz powoda Jana K. kwoty 44830 zł, w tym 38000 zł tytułem

wyrównania wynagrodzenia za pracę oraz 6830 zł tytułem skapitalizowanych

odsetek na dzień 10.12.2007 r., wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11.12.2007

r.

Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27

października 2009 r. oddalił powództwo.

W ocenie Sądu I instancji strona powodowa, działająca na rzecz lekarza

akademickiego

Jana

K.,

domagała

się

w/w

kwot

z

uwagi

na

rażącą

nieekwiwalentność (niegodziwość) wynagrodzenia do rodzaju, ilości, jakości oraz

kwalifikacji pracownika, co jest sprzeczne z art. 13 i 78 k.p. W ocenie Sądu

Rejonowego

prawo

do

godziwego

wynagrodzenia

nie

ma

charakteru

roszczeniowego, a przepisy art. 78 k.p. nie mogą być podstawą domagania się

przez pracownika wyższego wynagrodzenia, jeżeli w umowie ustalono je zgodnie z

przepisami płacowymi, respektującymi zasady konstytucyjne i podstawowe zasady

prawa pracy. Wynagrodzenie Jana K. określone zostało w umowie o pracę i

zaakceptowane przez niego. Jego wysokość z tytułu zatrudnienia na stanowisku

lekarza

starszego

asystenta

nie

odbiegała

od

wysokości

wynagrodzenia

wypłacanego pozostałym pracownikom strony pozwanej, zatrudnionych na

podobnych

stanowiskach

i

mających

zbliżone

kwalifikacje

zawodowe.

Wynagrodzenie to przewyższało dość znacznie wynagrodzenie minimalne i według

Sądu, odpowiadało jakości i ilości pracy świadczonej na rzecz pozwanej oraz

uwzględniało kwalifikacje zawodowe powoda. Odnosi się to również do dodatku

stażowego, czy też dodatku z racji posiadania stopnia naukowego doktora. Sąd

Rejonowy

wskazał,

że

żądanie

podwyższenia

wynagrodzenia

lekarza

akademickiego dotyczyło czasu pracy, w którym oprócz pracy na rzecz pozwanego

szpitala, świadczył on jednocześnie pracę naukowo - dydaktyczną z związku z

zatrudnieniem w Akademii Medycznej, za którą otrzymywał od uczelni należne

wynagrodzenie. Uwzględnić zatem należy świadczenie pracy przez Jana K. w

stosunku pracy ze szpitalem i w stosunku pracy z Akademią Medyczną, który to

miał charakter pierwotny i determinujący stosunek zatrudnienia u strony pozwanej.

Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie

wyższym - czas pracy nauczyciela akademickiego uczestniczącego w sprawowaniu

opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 112, określony jest nie tylko zakresem

obowiązków dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych, ale ponadto zakresem

obowiązków związanych z zapewnieniem ciągłej opieki nad pacjentami szpitali

klinicznych lub oddziałów klinicznych na bazie obcej. W celu spełnienia

powyższego obowiązku przez lekarzy akademickich zatrudnionych na Akademii

Medycznej uczelnia w dniu 20 października 1999 r. zawarła ze stroną pozwaną

porozumienie. W związku z wywiązaniem się z jego postanowień strona pozwana

zatrudnia lekarzy akademickich. Akademii Medycznej udostępniony został pozwany

szpital kliniczny, w celu prowadzenia działalności dydaktycznej i badawczej, w

powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w ramach powszechnego

systemu ubezpieczeń zdrowotnych. W ramach tego porozumienia pozwana

zawarła z Janem K. umowę o pracę na 1/18 etatu tj. 10 godzin miesięcznie.

We wniesionym pozwie strona powodowa podniosła kwestię fikcyjności

zatrudnienia Jana K. na 1/18 etatu, podczas gdy świadczenie pracy odbywało się w

wymiarze rzędu 4-5 godzin dziennie. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd Rejonowy

wskazał, iż przeprowadzona w sprawie analiza materiału dowodowego pozwala na

przyjęcie, iż w trakcie przebywania lekarzy akademickich w pozwanym szpitalu,

oprócz świadczenia pracy na rzecz strony pozwanej, wykonywali oni także pracę

naukowo – dydaktyczną, związaną z ich zatrudnieniem na uczelni medycznej w

charakterze nauczycieli akademickich, za którą to pracę otrzymywali także

wynagrodzenie z uczelni. Strona powodowa nie wykazała, aby lekarze świadczyli

na rzecz pozwanej pracę w wymiarze przekraczającym czas określony w umowie.

Nie można zatem przyznać lekarzowi drugiego wynagrodzenia za czynności, za

które płaciła mu już Akademia Medyczna z uwagi na łączący ich stosunek pracy.

Jan K, oprócz tego, że jest zatrudniony na 1/18 etatu w szpitalu, jest

zatrudniony na całym etacie jako adiunkt w Akademii Medycznej. Obowiązki w tym

zakresie są trudne do rozdzielenia, chociaż możliwe w zależności od rodzaju zajęć

wykonywanych przez lekarza. Wykłady i seminaria odbywają się w pracowniach i

nie mają formy kontaktu z pacjentami. W zakresie ćwiczeń praktycznych jest trudno

dokonać rozdziału, gdyż ćwiczenia te mogą odbywać się w formie zajęć

ambulatoryjnych, kiedy dochodzi do badania pacjenta. Prowadząc zajęcia ze

studentami Jan K. wykonywał je w oparciu o badania kliniczne pacjentek

hospitalizowanych bądź zgłaszających się do kliniki. W przypadku zajęć

internatowych, ćwiczenia mają miejsce w różnych pracowniach, ale czasami bierze

się studentów do zabiegów medycznych. Większość ćwiczeń ma miejsce z

obecnością pacjenta. Oprócz tego zatrudnienie na ułamkowej części etatu

pozwalało na swobodne dysponowanie czasem przez lekarza oraz realizowanie w

tym czasie swoich obowiązków dydaktycznych i naukowych. Z tytułu zatrudnienia w

klinice lekarze mieli możliwość zdobywania kolejnych stopni specjalizacji i zbierania

materiału klinicznego do prac doktorskich, habilitacyjnych oraz innego rodzaju

działalności naukowej.

Biorąc pod uwagę, iż to nie szpital, ale uczelnia medyczna zatrudniająca

nauczycieli akademickich ustala zakres ich obowiązków oraz rodzaje zajęć

dydaktycznych objętych zakresem tych obowiązków, w tym wymiar zadań

dydaktycznych dla poszczególnych stanowisk, Sąd Rejonowy uznał, iż strona

pozwana nie miała wpływu na czas wykonywania pracy dydaktyczno - badawczej

przez lekarzy akademickich na terenie szpitala.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 lutego 2010 r. oddalił apelację powoda,

uznając, że Sąd Rejonowy dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych, z

których, w oparciu o właściwie zastosowane przepisy prawa materialnego,

wyprowadził trafne wnioski prawne. Ustalenia te oraz ich prawną ocenę Sąd

Okręgowy w całości podzielił i przyjął za własne.

W ocenie Sądu Okręgowego - strony zawarły na piśmie umowę o pracę z

określeniem w niej czasu pracy oraz umówionego wynagrodzenia za pracę.

Zdaniem Sądu Okręgowego treść umowy została świadomie zaakceptowana przez

powoda. Ocena prawna zawartej przez strony umowy o pracę dokonana przez Sąd

Rejonowy obejmuje wynikającą z art. 65 § 2 k.c. dyrektywę interpretacji umów

zgodnie z zamiarem stron i celem umowy.

Postanowienia umowy o pracę podlegają ocenie nie tylko w aspekcie ich

zgodności z przepisami jednostronnie bezwzględnie obowiązującymi, czy - nawet

szerzej - jedynie z przepisami prawa niezależnie od charakteru norm, jakie

zawierają (art. 18 § 1 k.p., art. 58 § 1 i 3 k.c. w związku z art. 300 k.p.), ale także z

celem tej czynności prawnej, którym nie może być obejście prawa (art. 58 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.), zasadą równego traktowania w zatrudnieniu (art. 18 § 3

k.p.) oraz z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300

k.p.). Jednakże, jak wynika z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń

faktycznych, łącząca strony umowa o pracę nie została ukształtowana w sposób

sprzeczny z podstawowymi zasadami etycznego i uczciwego postępowania

słuszności, moralności, lojalności i godziwości, dlatego twierdzenie apelacji, iż

umowa łącząca strony ma charakter pozorny i ma na celu obejście ustawy, jest

pozbawione podstaw.

W rozpatrywanej sprawie nie chodziło o osiągnięcie zakazanego celu, bo

korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego na skutek podlegania

obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu samo w sobie nie mogłoby być

określone jako sprzeczne z prawem. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej

pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów

o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy,

zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych.

Wobec twierdzenia apelacji, że powód de facto świadczył pracę w wymiarze

większym, niż wynikało to z zawartej ze Szpitalem umowy o pracę, Sąd Okręgowy

uznał,

że

należy

przede

wszystkim

wyjaśnić

akademickiego. Zdaniem Sądu Okręgowego

charakter

pracy

lekarza

- gdyby nawet przyjąć, nie

kwestionując faktu przebywania przez lekarzy akademickich na terenie Kliniki w

większej ilości godzin, niż wynika to z ustalonego w umowie o pracę zawartej ze

Szpitalem Klinicznym, wymiaru zatrudnienia, to nie oznacza to, że w tym czasie,

lekarz akademicki świadczył pracę na rzecz Szpitala. Jest to związane ze specyfiką

tego zatrudnienia i pozostawania jednocześnie w dwóch równoległych stosunkach

pracy ze

Szpitalem

i Akademią

Medyczną

i faktycznym

wykonywaniem

obowiązków, wynikających ze stosunku pracy z Akademią Medyczną na terenie

Kliniki pozwanego (np. specjalizacja, badania naukowe, granty, dydaktyka, studia

doktoranckie itp.). Zgodnie, bowiem z

art. 112 ust. 1 ustawy o szkolnictwie

wyższym nauczyciele akademiccy uczestniczą w sprawowaniu opieki zdrowotnej

poprzez wykonywanie zadań dydaktycznych i badawczych, w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych.

Specyfika pracy lekarza - nauczyciela akademickiego przejawia się w tym, że

praktycznie, poza zajęciami seminaryjnymi i wykładami teoretycznymi, nie da się

rozdzielić jego zadań jako nauczyciela akademickiego i lekarza szpitala klinicznego.

Specyfika ta wyraża się również w uregulowaniach prawnych, dotyczących tej

grupy zawodowej. Bezpośrednim źródłem praw i obowiązków związanych z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych jest odrębna umowa (o pracę lub zlecenia),

zawarta ze Szpitalem, przy czym to na Akademii Medycznej ciąży obowiązek

zagwarantowania nauczycielowi akademickiemu wykonywania tych zadań przez

umożliwienie nauczycielowi zawarcia umowy o pracę lub zlecenia z odpowiednim

Szpitalem Klinicznym lub innym, na bazie którego zorganizowano oddział kliniczny.

Zawarte przez pozwany Szpital z Rektorem Akademii Medycznej porozumienie z

dnia 22.10.1999 r. nie reguluje kwestii ilości zatrudnianych lekarzy, Szpital

faktycznie zatrudnia wszystkich, skierowanych przez Akademię bez względu na

jego rzeczywiste potrzeby. W konsekwencji powoduje to konieczność, zatrudnienia

lekarzy w niepełnym wymiarze czasu pracy na ułamkowych etatach.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w szkolnictwie wyższym nie ma możliwości

zatrudnienia na stanowisku nauczyciela akademickiego bez związanych z tym

stanowiskiem zajęć (obciążeń) dydaktycznych. Wynika to z charakteru zatrudnienia

na stanowisku nauczyciela akademickiego, obejmującego łącznie obowiązki

dydaktyczne, naukowe i organizacyjne. Stosownie do art. 111 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, pracownicy naukowo-dydaktyczni są obowiązani

kształcić i wychowywać studentów, prowadzić badania naukowe i prace rozwojowe,

rozwijać

twórczość

naukową

albo

artystyczną,

uczestniczyć

w

pracach

organizacyjnych uczelni. Podobnie z art. 130 ust. 1 tej ustawy - określającego czas

pracy nauczyciela akademickiego - wynika, że jest on określony zakresem jego

obowiązków dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych. Poszczególne elementy

zakresu obowiązków nie mogą przy tym być traktowane rozłącznie, względnie

selektywnie.

Zdaniem Sądu Okręgowego - praca nauczyciela akademickiego ponad

określony w umowie o pracę wymiar 1/18 etatu jest pracą w zakresie stosunku

pracy z uczelnią medyczną. Taką kwalifikację pracy nauczyciela akademickiego

zatrudnionego w szpitalu klinicznym wyznacza przepis art. 130 ust. 1 ustawy o

szkolnictwie wyższym.

Przepis art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie

wyższym ma znaczenie również dla ustalania wymiaru czasu pracy nauczyciela

akademickiego w umowie zawieranej ze szpitalem klinicznym na podstawie art. 112

ust. 2 wymienionej ustawy. Przepis art. 130 ust. 1 prawo o szkolnictwie wyższym

rozstrzyga bowiem o tym, że obowiązki związane z zapewnieniem ciągłej opieki

nad pacjentami szpitala klinicznego nauczyciel akademicki wykonuje w stosunku

pracy ze szpitalem klinicznym. Przepis ten, kwalifikując wykonywanie obowiązków

związanych z zapewnieniem ciągłej opieki nad pacjentami szpitala klinicznego do

kategorii czasu pracy w stosunku pracy z uczelnią medyczną, ma znaczenie dla

określenia wymiaru czasu pracy nauczyciela akademickiego w umowie o pracę na

podstawie art. 112 ust. 2 wymienionej ustawy.

To, że obowiązki związane z zapewnieniem ciągłej opieki nad pacjentami

szpitala klinicznego wykonywane są w czasie pracy w stosunku pracy z uczelnią

medyczną powinno zostać uwzględnione przy określaniu wymiaru czasu pracy w

umowie o pracę zawieranej przez szpital kliniczny z nauczycielem akademickim.

Tak też stało się w zakresie określenia wymiaru czasu pracy w umowie o pracę ze

szpitalem klinicznym jako 1/18 etatu. Określenie takiego wymiaru czasu pracy

związane było z tym, że powód (nauczyciel akademicki) wykonywał w godzinach

normalnej ordynacji obowiązki związane z zapewnieniem ciągłej opieki nad

pacjentami szpitala klinicznego w ramach czasu pracy w stosunku pracy z uczelnią

medyczną. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że powód dokonał błędnej

kwalifikacji prawnej czasu pracy nauczyciela akademickiego wykonywanej ponad

1/18 etatu. Błąd polegał na pominięciu przepisu art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o

szkolnictwie wyższym i uznaniu umowy o pracę zawartej ze szpitalem klinicznym,

jako umowy stanowiącej podstawę samodzielnego stosunku pracy.

Właściwością czasu pracy nauczyciela akademickiego, określonego na

podstawie art. 130 ust. 1 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest to, że godziny

zakończenia pracy nie są określone w harmonogramie pracy, ściślej nie są z góry i

sztywno określone. Godziny zakończenia pracy w danym dniu zależą od wykonania

wyznaczonego zakresu obowiązków związanych z zapewnieniem ciągłej opieki nad

pacjentami szpitala klinicznego.

W ocenie Sądu Okręgowego wskazane przez powoda przepisy art. 13 i 78

kodeksu pracy nie mogą stanowić podstawy domagania się przez pracownika

wyższego wynagrodzenia. Poza przypadkiem naruszenia zasady równego

traktowania w zatrudnieniu Sąd Pracy nie może ukształtować wynagrodzenia za

pracę, jeżeli jest ono wypłacane w wysokości mieszczącej się w granicach

określonych w przepisach prawa pracy i umowie o pracę. Powód w spornym

okresie otrzymywał wynagrodzenie proporcjonalne do wymiaru zatrudnienia, które

ustalono w relacji do pełnego wymiaru zatrudnienia przy uwzględnieniu zasad

wynikających z postanowień art. 78 k.p. Wynagrodzenie to jest wyższe od

najniższego (minimalnego) wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie Jana K. w

żaden sposób nie odbiegało od wynagrodzeń pozostałych pracowników pozwanego

Szpitala, w tym w szczególności działalności podstawowej (białego personelu).

Reasumując - Sąd Okręgowy uznał, że lekarz będący nauczycielem

akademickim - świadcząc usługi lekarskie na rzecz szpitala, ma równocześnie

możliwości wykonywania w tym czasie pracy dydaktycznej ze studentami oraz

możliwość prowadzenia badań naukowych, za które to czynności uzyskuje

wynagrodzenie z uczelni. Mając na uwadze, że Jan K., przebywając u strony

pozwanej w jednym czasie świadczył pracę na rzecz dwóch pracodawców i

otrzymywał

wynagrodzenie

z

obu

stosunków

zatrudnienia

w

wysokości

przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę, a nie zostało udowodnione, że

w godzinach przekraczających 1/18 etatu wykonywał pracę tylko na rzecz

pozwanej, nie można było uznać, że wypłacane przez pozwaną wynagrodzenie

było niegodziwe i nieekwiwalentne do jakości i ilości pracy wykonywanej na rzecz

szpitala. W sytuacji, gdy łącząca Jana K. z pozwanym Szpitalem Klinicznym umowa

o pracę była ważna, a strona pozwana wypłaciła Janowi K. wynagrodzenie w

wysokości określonej w tej umowie, nie było podstaw do uwzględnienia powództwa,

dlatego Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

Wyrok ten zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik powoda

Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego - wnosząc o jego uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji oraz o

orzeczenie o kosztach procesu wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 130 ust.1 zd. 2 i art. 112 ust. 2 ustawy

Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 13, 78 § 1, 80 Kodeksu pracy, art. 62d ust. 1

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, art. 322 k.p.c., a także naruszenie przepisów

postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy: art. 378 § 1, 382 k.p.c.

oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 k.p.c.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł m.in., że Sąd Okręgowy nie odniósł się

merytorycznie do istotnych zarzutów apelacji, a także dokonał niewłaściwej

wykładni prawa – przyjmując, że zawarta między lekarzem, będącym nauczycielem

akademickim, a szpitalem umowa o pracę, nie stanowi podstawy samodzielnego

stosunku pracy. Na skutek m.in. tych uchybień – wadliwie przyjął, że Janowi K. nie

przysługuje wyrównanie wynagrodzenia za pracę, dochodzone pozwem, co

doprowadziło do oddalenia apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

Ponieważ zarzuty skargi obejmują obydwie podstawy zawarte w art. 3983 §

1 k.p.c., rozważenia w pierwszej kolejności wymaga zarzut naruszenia przepisów

postępowania i ewentualna ocena, czy naruszenie tych przepisów miało istotny

wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi w tej części sprowadzają się w istocie do

naruszenia przez Sąd przepisu art. 378 § 1 k.p.c.

Powinność rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza, między innymi,

nakaz wzięcia pod uwagę, rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w apelacji

zarzutów i wniosków; nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę tego

przepisu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2010 r. w sprawie IV CSK

80/10 -LEX nr 622215).

Również w wyroku z dnia 20 czerwca 2010 r. w sprawie I PK 33/10 (LEX nr

621136), Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że wynikający z art. 378 § 1 zdanie

pierwsze k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza

zarówno zakaz wykraczania przez Sąd drugiej instancji poza te granice, jak też

nakaz wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji

zarzutów i wniosków.

Sąd Najwyższy, podzielając te konstatacje, uznał, że Sąd Okręgowy nie

odniósł się merytorycznie do istotnych zarzutów apelacji, co wynika z uzasadnienia

wyroku tego Sądu. Słusznie wskazuje powód w skardze kasacyjnej, że do

istotnych, pozostawionych poza rozpoznaniem i oceną zarzutów apelacji, należą

zarzuty apelacji nr 2, 3, 9, 10.

Skargowy model postępowania apelacyjnego, z jednej strony nakłada na

stronę wnoszącą apelację obowiązek zwięzłego przedstawienia zarzutów i ich

uzasadnienia (art. 368 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.), ale z drugiej strony obliguje Sąd II

instancji do rozpoznania tych zarzutów i ich oceny oraz uzewnętrznienia tej oceny

w uzasadnieniu. Sąd Okręgowy merytorycznie w ogóle się nie odniósł do zarzutu

naruszenia prawa materialnego (nr 10) - „naruszenia art. 62d ust. 1 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej przez przyjęcie, że moment „po pięciu latach pracy",

nastąpił dopiero w marcu 2006r. i pominięto poprzedni okres pracy".

Zarzutu tego

nie zweryfikował (np. w oparciu o zakładowy regulamin wynagradzania, czy

pracownicze akta osobowe) i nie ocenił, czy Jan K. był pracownikiem pozwanej

także przed datą umowy z dnia 01.10.2001 r., a także, czy taki okres zatrudnienia

mógł wpłynąć na zwiększenie wymiaru „lat pracy", o których mowa w art. 62d ust. 1

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej ( j.t. Dz. U. z 1991r.

nr 91, poz. 408 ze zm.). Mogło to mieć wpływ na treść wyroku.

W zakresie trzeciego zarzutu apelacji Sąd II instancji także nie odniósł się do

aspektu braku realnego celu umowy z określonym wymiarem zatrudnienia 1/18

etatu (średnio 25 minut dziennie). Apelacja zarzucała, że „ani w 25 minut dziennie

nie da się zrealizować żadnych zajęć dydaktycznych, ani zasadniczo udzielić

świadczeń medycznych, w sytuacji, gdy sama poranna codzienna odprawa

lekarska angażowała co najmniej 15 minut". Sąd Okręgowy nie ustosunkował się

do twierdzeń powoda zawartych w apelacji, że umowa taka nie realizuje ani celu

zapewnienia prowadzenia zajęć dydaktycznych w powiązaniu z udzielaniem

świadczeń

medycznych

(skoro

wymiar

zajęć

dydaktycznych

przypisany

pracownikowi wynosił 240 godzin obliczeniowych rocznie), ani zapewnienia ciągłej

opieki zdrowotnej pacjentom szpitala klinicznego.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało jednak uchybienie Sądu

Okręgowego, polegające na nierozpoznaniu zarzutu nr 9 apelacji - w zakresie, w

jakim pozwana wykazała w „sprawozdaniach lekarza

Jana K., jako lekarza

udzielającego świadczeń medycznych ( w ramach zwykłej ordynacji) w wymiarze

znacznie przekraczającym ułamek 1/18". Oceny tego zarzutu Sąd II instancji w

ogóle nie dokonał, pomimo że był to zarzut istotny i podważający stanowisko Sądu I

instancji wyrażone na stronie 10 uzasadnienia skarżonego apelacją wyroku

(„Strona powodowa nie wykazała, aby lekarze świadczyli na rzecz pozwanej pracę

w wymiarze przekraczającym określony w umowie".).

Z przedłożonego w postępowaniu apelacyjnym harmonogramu, sporządzonego

przez pozwaną wynikało, że dr Jan K. udzielał świadczeń medycznych od

poniedziałku do piątku w godz. 8:00-9:00, czyli w liczbie 5 godzin tygodniowo, co

miesięcznie (przyjmując mnożnik 4,16) dawało ok. 21 godzin, a więc dwukrotnie

więcej niż 10 godzin, widniejące formalnie w umowie.

Pomimo wyraźnego postanowienia Sądu II instancji dopuszczenia dowodu z

powyższego dokumentu „na okoliczność wskazanego tam czasu pracy i godzin

pracy dr Jana K. ..." , Sąd Okręgowy pominął ten istotny materiał zebrany w toku

postępowania apelacyjnego. W zaskarżonym wyroku brak jest także wskazania

przyczyn, dla których Sąd II instancji nie dał wiary twierdzeniom powoda w tym

zakresie, a także odniesienia się do zebranego w

postępowaniu apelacyjnym

materiału, co stanowi także naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 k.p.c.

Już te okoliczności uzasadniały konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Dodatkowo

należy

wskazać,

że

dychotomia

zatrudniania

nauczycieli

akademickich zatrudnionych w akademii medycznej i w szpitalu klinicznym

powodowała problemy dotyczące zarówno wykładni ustawy z dnia 12 września

1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 ze zm.), jak i ustawy z dnia

27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. z 2005. Nr 164, poz. 1365

ze zm.). Rozwiązaniem problemu miała być nowelizacja, polegająca na

ustanowieniu art. 100 ust. 1a (dodanego przez art. 5 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 10

grudnia 1998 r. (Dz.U. z 1998 nr 162 poz.1115) w brzmieniu: „Nauczyciele, o

których mowa w ust. 1, są zatrudniani na podstawie umowy o pracę albo umowy

cywilnoprawnej na udzielanie świadczeń zdrowotnych, zawartej ze szpitalem

klinicznym albo innym zakładem opieki zdrowotnej (szpitalem)."

Aktualnie obowiązuje przepis art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.

Prawo o szkolnictwie wyższym - stanowiący, iż

„w udzielaniu świadczeń

zdrowotnych, o których mowa w ust. 1, nauczyciele akademiccy uczestniczą na

podstawie odrębnej umowy zawartej ze szpitalem klinicznym albo innym zakładem

opieki zdrowotnej (szpitalem)."

Umowa o pracę, łącząca Jana K. z pozwanym, została zawarta jeszcze na

podstawie art. 100 ust. 1a poprzedniej ustawy o szkolnictwie wyższym.

Sąd Okręgowy wskazał, że uważa za nieprawidłowe „uznanie umowy o pracę

zawartej

ze

szpitalem

klinicznym,

jako

umowy

stanowiącej

podstawę

samodzielnego stosunku pracy" (s.19 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Słusznie wskazuje skarga kasacyjna, że stanowisko takie można byłoby uznać za

słuszne, ale jedynie w ujęciu historycznym w odniesieniu do stanu prawnego,

sprzed nowelizacji wprowadzającej art. 100 ust. 1a ustawy o szkolnictwie wyższym.

Kierunek zaistniałej w 1998 r. zmiany i aktualne brzmienie przepisu, akcentujące

odrębność umowy, nasuwają wątpliwości odnośnie przyjętej przez Sąd Okręgowy

wykładni prawa. Odrębność umowy oznacza odrębność jej esencjonalnych

elementów, w tym wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, obowiązków. Nie

zachodzi tu przypadek duplikacji prawa do wynagrodzenia za wykonywanie tych

samych obowiązków, ponieważ obowiązek zapewnienia ciągłej opieki nad

pacjentami szpitala klinicznego, o którym mowa w art. 130 ust. 1 zdanie drugie

obecnej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jest obowiązkiem wyraźnie

wyodrębnionym

od

zakresu

obowiązków

dydaktycznych,

naukowych

i

organizacyjnych (art. 130 ust. 1 zdanie pierwsze).

Zgodnie z art. 130 ust. 1 omawianej ustawy - czas pracy nauczyciela

akademickiego

jest

naukowych

organizacyjnych.

i

określony

zakresem

jego

obowiązków

dydaktycznych,

Czas

pracy

nauczyciela

akademickiego

uczestniczącego w sprawowaniu opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 112, jest

określony ponadto zakresem jego obowiązków związanych z zapewnieniem ciągłej

opieki nad pacjentami szpitali klinicznych lub oddziałów innych zakładów opieki

zdrowotnej.

W ocenie Sądu Najwyższego użycie w art. 130 ust. 1 zdanie drugie - słowa

„ponadto", należy rozumieć jako „oprócz tego", co zostało wymienione w zdaniu

pierwszym.

Oznacza

to,

że

należy

rozdzielić

wykonywanie

obowiązków

dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych od obowiązków prowadzenia

działalności usługowej na rzecz szpitala klinicznego, zapewnienia

opieki nad

pacjentami szpitala klinicznego.

Zdzisław Kubot w artykule „Kwalifikacje pracy nauczycieli akademickich

wykonywanej ponad wymiar czasu pracy, określony w umowie ze szpitalem

klinicznym” wyraził pogląd, że praca nauczyciela akademickiego wykonywana

ponad wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę, zawartej ze szpitalem

klinicznym jest pracą w stosunku pracy z uczelnią medyczną, jeżeli polegała na

wykonywaniu zakresu obowiązków wymienionych w art. 130 ust. 1 ustawy - Prawo

o szkolnictwie wyższym (PiZS z 2009 nr 7, poz. 21).

Zdaniem Sądu Najwyższego wykonywanie przez nauczyciela akademickiego

pracy w wymiarze większym od określonego w umowie o pracę, która polegała na

wykonywaniu

usług

z

zakresu

świadczeń

zdrowotnych

w

szpitalu,

było

wykonywaniem pracy w stosunku pracy ze szpitalem i okres wykonywania tej pracy

powinien być uwzględniony, przy obliczaniu czasu pracy ( pensum) w uczelni

medycznej.

Postanowienia takiej dodatkowej umowy o pracę ze szpitalem nie mogą być

mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy (podobnie jak

postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje

stosunek pracy (art. 18 § 1 k.p.). Z tego względu także do tej umowy ze szpitalem

klinicznym, niezależnie od zasady swobody umów, znajduje zastosowanie zasada

ekwiwalentności świadczeń, w szczególności wynagrodzenie za pracę, wynikające

z wykonania pracy powinno być ekwiwalentnym świadczeniem wzajemnym, a

wysokość wypłaconego wynagrodzenia powinna odpowiadać kryteriom ilościowym,

jakościowym i rodzajowi pracy (art. 13 i 78 oraz 80 k.p.).

Kwestia godziwego wynagrodzenia była przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego w wyroku z dnia

25 sierpnia 2010 r. w sprawie II PK 50/10

(niepublikowanym), w którym Sąd zajął stanowisko, że w sprawie tej doszło do

naruszenia art. 13 k.p., art. 78 § 1 k.p. i art. 80 k.p., przez błędną wykładnię pojęcia

godziwego

wynagrodzenia

w

kontekście

wynagrodzenia

nauczyciela

akademickiego za pracę w godzinach ponadwymiarowych i uchylenie się od

ustalenia, jaka stawka wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową powinna mieć

zastosowanie w okresie objętym sporem do sytuacji powoda, jako nauczyciela

akademickiego realizującego zajęcia dydaktyczne, ponad pensum dydaktyczne. W

tej sprawie powód twierdził, że sposób wyliczenia wynagrodzenia za pracę w

godzinach ponadwymiarowych, przyjęty przez stronę pozwaną, nie odpowiada

zasadom kodeksowym. Nie kwestionował wysokości wynagrodzenia zasadniczego,

tylko sposób wyliczenia

-

w oparciu o przysługujące mu wynagrodzenie

zasadnicze i w odniesieniu do tego wynagrodzenia – domagał się wyższej stawki

za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Zgodnie z art. 13 k.p., pracownik ma

prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Godziwe wynagrodzenie za pracę to

wynagrodzenie odpowiednie, właściwe, słuszne, rzetelne, uczciwe. W ocenie Sądu

Najwyższego - takie rozumienie godziwości wynagrodzenia odpowiada kryteriom

ustalenia wysokości wynagrodzenia z art. 78 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem,

wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w

szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej

wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Z tego punktu

widzenia – kryteriów ustalania wysokości wynagrodzenia - nie powinno być rażącej

różnicy w wynagrodzeniu za godzinę zajęć dydaktycznych realizowanych przez

nauczyciela akademickiego w ramach pensum dydaktycznego oraz za godzinę

zajęć dydaktycznych realizowanych w ramach godzin ponadwymiarowych (ponad

pensum). Godziwość wynagrodzenia za pracę rozumiana jako wynagrodzenie

odpowiednie, właściwe, słuszne, rzetelnie ustalone, uczciwe, ekwiwalentne to nie

jest zatem kwestia zastosowania art. 13 k.p., lecz przede wszystkim art. 78 § 1 k.p.

Sąd Najwyższy, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela

pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2006 r., w sprawie I

PK 230/05 (OSNP 2007, nr 11-12, poz. 155), zgodnie z którym z prawa do

godziwego wynagrodzenia (art. 13 k.p.) pracownik nie może wywodzić roszczenia o

podwyższenie wynagrodzenia za pracę, poza żądaniem jego wyrównania do

poziomu wynagrodzenia minimalnego.

W rozpoznawanej sprawie strona powodowa domagała się podwyższenia

wynagrodzenia, mającego charakter pewnego, trudnego do ścisłego określenia,

ryczałtu,

za

pracę

wykonywaną

w szpitalu,

nie

kwestionując

wysokości

przysługującego pracownikowi wynagrodzenia zasadniczego, a raczej kwestionując

– ustalenie wysokości wynagrodzenia w oparciu o nierealny wymiar czasu pracy w

szpitalu. Powód podnosił, że ustalenie tego wynagrodzenia w oparciu o przyjęcie

1/18 etatu nie odpowiadało rzeczywistemu okresowi pracy wykonywanej w szpitalu,

ani zasadzie prawa do godziwego wynagrodzenia. W tym kontekście do niniejszej

sprawy można odnieść przedstawione wyżej konstatacje, zawarte w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia

25 sierpnia 2010 r. w sprawie II PK 50/10,

uznając, że lekarz Jan K. powinien otrzymać za pracę w szpitalu wynagrodzenie w

wysokości co najmniej takiej, jaka wynika z przedstawionych przez niego dowodów

dotyczących rzeczywistego czasu pracy w szpitalu, związanego ze świadczeniem

usług medycznych.

Umowa o pracę, o której mowa w art. 112 ust. 2 ustawy - Prawo o

szkolnictwie wyższym (wcześniej w art. 100 ust. 1a ustawy o szkolnictwie

wyższym),

zawarta

pomiędzy

szpitalem

klinicznym

i

lekarzem

będącym

nauczycielem akademickim stanowi podstawę samodzielnego stosunku pracy.

Przeciwny pogląd Sądu II instancji nie był właściwy. Odrębność dwóch stosunków

pracy nauczycieli akademickich (jeden z uczelnią medyczną, drugi ze szpitalem

klinicznym) oznacza

też odrębność wynagrodzeń, odrębność czynności i

obowiązków pracowniczych, co nie wyklucza istnienia pomiędzy tymi odrębnymi

stosunkami prawnymi pewnych powiązań.

Można się zgodzić z tezą Sądu Okręgowego, że złożoność obowiązków

pracowniczych nauczycieli akademickich utrudnia ścisłe, matematyczne wyliczenia

stawki wynagrodzenia nauczyciela, mającego równocześnie zawartą umowę o

pracę w pozwanym szpitalu. Jednak nie oznacza to braku możliwości dokonania

przez

Sąd

oceny

zgodności

wysokości

ustalonego

przez

pozwanego

wynagrodzenia z kryteriami wynagrodzenia godziwego ujętymi w art. 78 § 1 k.p.

Wyjaśnienia przy tym wymaga rzeczywisty wymiar czasu pracy Jana K. oraz

wysokość faktycznie wypłacanego mu wynagrodzenia. Sąd Okręgowy nie odniósł

się w uzasadnieniu wyroku w ogóle do kwestii otrzymanego przez powoda

wynagrodzenia za godziny dyżurów w szpitalu, który to fakt wynika z dokumentów,

znajdujących się w aktach sprawy. Wymaga to precyzyjnego ustalenia wszystkich

składników wynagrodzenia pracownika, które było wypłacane przez pozwanego.

Ten aspekt sprawy będzie także miał znaczenie dla określenia rzeczywistego czasu

pracy lekarza w pozwanym szpitalu.

Ostatecznie, w braku możliwości dokładnego ustalenia, jakie wynagrodzenie

przysługuje nauczycielowi akademickiemu za pracę w pozwanym szpitalu, Sąd

może zastosować art. 322 k.p.c., czyli przyznać pracownikowi odpowiednią sumę

wyliczoną według własnej oceny sądu, opartej na rozważeniu wszystkich

okoliczności konkretnej sprawy. Przepis art. 322 k.p.c. ma zastosowanie w sprawie

o wynagrodzenie za pracę, jeśli przepisy określające jego wysokość zostały

skonstruowane w sposób uniemożliwiający sądowi ścisłe ustalenie wysokości

wynagrodzenia (wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2007 r., I PK 61/07, OSNP

2008 nr 15-16, poz. 214). W wyliczeniach należy uwzględnić otrzymane już

wynagrodzenie za pracę, a zatem strona powodowa może się domagać jedynie

ewentualnej

różnicy

między

wynagrodzeniem

faktycznie

wypłaconym

a

wynagrodzeniem wyliczonym z uwzględnieniem kryteriów z art. 78 § 1 k.p.

W skardze kasacyjnej strona powodowa wskazuje, że istnieje potrzeba

wykładni art. 62d ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej - co do zawartego w tym przepisie terminu „po 5 latach pracy", gdyż

wątpliwości budzi to, czy w przepisie tym chodzi tylko i wyłącznie o lata pracy u

danego pracodawcy (ujęcie wąskie), czy też szerzej - o lata pracy pracownika w

ogólności u różnych pracodawców poprzedzające zatrudnienie u danego

pracodawcy.

W ocenie Sądu Najwyższego wykładnika tego przepisu nie powinna

wywoływać wątpliwości. Z przepisu tego wynika, że kwestię ustalania okresów

uprawniających do dodatku za wysługę lat regulują przepisy o wynagrodzeniu

obowiązujące u danego pracodawcy, w szczególności regulamin wynagradzania.

Ustawodawca celowo nie posługuje się pojęciem „okresów zatrudnienia", aby

umożliwić zaliczenie na poczet okresu uprawniającego do dodatku stażowego np.

okresów wcześniejszej pracy. Prawo do tego dodatku powstaje po pięciu latach

zatrudnienia i obejmuje cały ten okres.

Mając powyższe okoliczności

na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w związku

art. 398 21 k.p.c.